DArticle: 10 Oct: ఇజ్రాయెల్ మరియు పాలస్తీనా మధ్య సంఘర్షణ సుమారు ఒక శతాబ్దానికి పైగా చరిత్ర కలిగిన అత్యంత క్లిష్టమైన మరియు రక్తసిక్తమైన సమస్య. ఇది కేవలం భూమి కోసం జరిగే వివాదం కాదు, మతపరమైన, చారిత్రక, రాజకీయపరమైన అంశాలు ముడిపడిన సంక్లిష్ట సమస్య.
1. వివాదానికి మూలాలు (19వ శతాబ్దం చివరి నుండి 1948 వరకు)
- జియోనిజం (Zionism) ఆవిర్భావం: 19వ శతాబ్దం చివర్లో, యూదులకు పాలస్తీనా ప్రాంతంలో ఒక స్వదేశాన్ని (Jewish Homeland) స్థాపించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న జియోనిస్ట్ ఉద్యమం ప్రారంభమైంది.
- బాల్ఫోర్ డిక్లరేషన్ (1917): మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో, బ్రిటన్ విదేశాంగ కార్యదర్శి ఆర్ధర్ బాల్ఫోర్, పాలస్తీనాలో యూదుల జాతీయ గృహం (National Home for the Jewish People) ఏర్పాటుకు మద్దతు ఇస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. దీనిని పాలస్తీనాలో అప్పటికే నివసిస్తున్న అరబ్బులు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు.
- బ్రిటిష్ పాలన (British Mandate): 1920 నుండి 1947 వరకు, పాలస్తీనా ప్రాంతం బ్రిటన్ పాలన (మాండేట్) కింద ఉంది. ఈ సమయంలో యూదుల వలసలు పెరగడంతో, అరబ్బులు-యూదుల మధ్య ఘర్షణలు తీవ్రమయ్యాయి.
- ఐక్యరాజ్యసమితి విభజన ప్రణాళిక (1947): పెరుగుతున్న హింస కారణంగా, ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) పాలస్తీనాను యూదు రాష్ట్రం, అరబ్ రాష్ట్రంగా విభజించాలని తీర్మానం (Resolution 181) చేసింది. దీనిని యూదు నాయకులు అంగీకరించగా, అరబ్బులు తిరస్కరించారు.
2. ఇజ్రాయెల్ ఏర్పాటు & ప్రధాన యుద్ధాలు (1948 – 1973)
1948 అరబ్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధం (War of Independence / Nakba)
- ఇజ్రాయెల్ ఏర్పాటు (1948): UN విభజన ప్రణాళిక తర్వాత బ్రిటన్ వైదొలగగానే, యూదు నాయకులు ఇజ్రాయెల్ రాజ్యాన్ని ప్రకటించారు.
- యుద్ధం: వెంటనే, ఈజిప్ట్, జోర్డాన్, సిరియా, ఇరాక్, లెబనాన్లతో సహా అరబ్ దేశాలు ఇజ్రాయెల్పై దాడి చేశాయి.
- ఫలితం: ఇజ్రాయెల్ యుద్ధంలో విజయం సాధించి, UN కేటాయించిన దానికంటే ఎక్కువ భూభాగాన్ని ఆక్రమించింది. ఈ యుద్ధం కారణంగా సుమారు 7.5 లక్షల మంది పాలస్తీనియన్లు తమ ఇళ్లను వదిలి నిర్వాసితులు (Refugees) అయ్యారు. ఈ ఘటనను పాలస్తీనియన్లు నక్బా (Nakba) లేదా మహావినాశనం అని పిలుస్తారు.
1967 ఆరు రోజుల యుద్ధం (Six-Day War)
- యుద్ధం: ఇజ్రాయెల్, ఈజిప్ట్, సిరియా, జోర్డాన్ దేశాల మధ్య కేవలం ఆరు రోజుల్లో ఈ యుద్ధం ముగిసింది.
- ఫలితం: ఇజ్రాయెల్ భారీ విజయం సాధించి, గాజా స్ట్రిప్ (Gaza Strip), వెస్ట్ బ్యాంక్ (West Bank), తూర్పు జెరూసలేం (East Jerusalem), గోలన్ హైట్స్ మరియు సినాయ్ ద్వీపకల్పాన్ని (తరువాత ఈజిప్ట్కు తిరిగి ఇచ్చింది) ఆక్రమించింది. పాలస్తీనా-ఇజ్రాయెల్ సంఘర్షణలో ఈ ఆక్రమిత ప్రాంతాల సమస్య కీలకంగా మారింది.
1973 యోమ్ కిప్పూర్ యుద్ధం (Yom Kippur War)
- ఈజిప్ట్, సిరియా దేశాలు తమ కోల్పోయిన భూభాగాలను తిరిగి పొందడానికి ఇజ్రాయెల్పై దాడి చేశాయి. ఇందులో కూడా ఇజ్రాయెల్ పైచేయి సాధించింది.
3. ఘర్షణలు & శాంతి ప్రయత్నాలు (1987 నుండి ప్రస్తుతo వరకు)
ఇంతిఫాదా (Intifadas)
- మొదటి ఇంతిఫాదా (1987-1993): వెస్ట్ బ్యాంక్, గాజాలో పాలస్తీనియన్లు ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమణకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు, తిరుగుబాట్లు చేశారు.
- రెండవ ఇంతిఫాదా (2000-2005): శాంతి చర్చలు విఫలమవడంతో, పాలస్తీనియన్లు మళ్లీ తీవ్ర స్థాయిలో తిరుగుబాటు ప్రారంభించారు.
ఒస్లో ఒప్పందాలు (Oslo Accords – 1993)
- పాలస్తీనా లిబరేషన్ ఆర్గనైజేషన్ (PLO) మరియు ఇజ్రాయెల్ మధ్య చారిత్రక ఒప్పందాలు కుదిరాయి. ఈ ఒప్పందాల ద్వారా పాలస్తీనియన్ అథారిటీ (Palestinian Authority) ఏర్పాటు చేసి, వెస్ట్ బ్యాంక్, గాజాలోని కొన్ని ప్రాంతాలను పాలించుకునేందుకు పాలస్తీనాకు పాక్షిక స్వయంప్రతిపత్తి లభించింది.
గాజాపై హమాస్ నియంత్రణ
- హమాస్ (Hamas): ఇది పాలస్తీనాకు చెందిన ఒక ఇస్లామిక్ ఉగ్రవాద సంస్థ, ఇది ఎన్నికల్లో గెలిచి 2007 నుండి గాజా స్ట్రిప్ను నియంత్రిస్తోంది. అప్పటినుండి, ఇజ్రాయెల్ మరియు హమాస్ల మధ్య తరచూ యుద్ధాలు జరుగుతున్నాయి.
ప్రస్తుత సంఘర్షణ (2023 దాడి)
- అక్టోబర్ 7, 2023 దాడి: హమాస్ ఇజ్రాయెల్లోకి చొరబడి ఊహించని దాడి చేసింది. దీనికి ప్రతిగా ఇజ్రాయెల్ గాజాపై భారీ సైనిక చర్య చేపట్టింది. ఈ తాజా యుద్ధం ప్రపంచవ్యాప్తంగా కలకలం రేపింది.
ప్రధాన సమస్యలు
ఈ సంఘర్షణలో ప్రధానంగా పరిష్కారం కాని అంశాలు:
- భూభాగం: ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమించిన వెస్ట్ బ్యాంక్ మరియు తూర్పు జెరూసలేం భవిష్యత్తు.
- జెరూసలేం: ఇరు పక్షాల వారికి పవిత్రమైన నగరం జెరూసలేం రాజధానిగా ఎవరికి ఉండాలనే అంశం.
- పాలస్తీనా శరణార్థులు: 1948 యుద్ధంలో నిరాశ్రయులైన పాలస్తీనియన్లు తిరిగి తమ స్వస్థలాలకు వెళ్లే హక్కు (Right of Return).
- ఇజ్రాయెల్ స్థావరాలు (Settlements): ఆక్రమిత వెస్ట్ బ్యాంక్లో ఇజ్రాయెల్ ఏర్పాటు చేసిన యూదుల స్థావరాలు.
ఈ సుదీర్ఘ చరిత్ర కారణంగానే, ఇజ్రాయెల్ మరియు పాలస్తీనా మధ్య సుస్థిర శాంతి కోసం ప్రయత్నాలు ఇప్పటికీ కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.