DArticle: Mar24: హర్మూజ్ జలసంధి అంశంపై అమెరికా–ఇరాన్ మధ్య మాటల యుద్ధం మరింత ముదురుతోంది. 48 గంటల్లో జలసంధిని తెరవకపోతే కఠిన చర్యలు తీసుకుంటామని అమెరికా హెచ్చరిస్తే, అలా చేస్తే గల్ఫ్లోని అమెరికా మిత్రదేశాల కీలక వ్యవస్థలపై దాడులు చేస్తామని ఇరాన్ ప్రతిస్పందించింది. ఈ పరిణామాలతో పశ్చిమాసియా పరిస్థితి ఉద్రిక్తంగా మారింది. అయితే అసలు ప్రశ్నలు ఇవే—ఇరాన్కు హర్మూజ్ను పూర్తిగా మూసే హక్కు ఉందా? అమెరికా బలవంతంగా దాన్ని తెరిపించగలదా? అంతర్జాతీయ చట్టాలు ఈ విషయంపై ఏమంటున్నాయి?
అంతర్జాతీయ నిబంధనలు ఏమంటున్నాయి?
హర్మూజ్ వంటి కీలక జలసంధుల నిర్వహణ శాంతికాలంలో అంతర్జాతీయ సముద్ర చట్టాల ప్రకారం జరుగుతుంది. ముఖ్యంగా ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్టం (UNCLOS) ప్రకారం నౌకా రవాణా నిరంతరంగా సాగాలి. యుద్ధ పరిస్థితుల్లో మాత్రం 1994 సాన్ రెమో నిబంధనలు అమల్లోకి వస్తాయి. ఈ రెండు వ్యవస్థల ప్రధాన లక్ష్యం—ప్రపంచ వాణిజ్య రవాణా అంతరాయం లేకుండా కొనసాగించడం.
శాంతికాలంలో పరిస్థితి
ప్రపంచ చమురు రవాణాలో సుమారు 20% హర్మూజ్ జలసంధి ద్వారా జరుగుతుంది. ఇది పర్షియన్ గల్ఫ్ను గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్తో కలుపుతుంది. భౌగోళికంగా ఇది ఇరాన్, ఒమన్ తీరాలకు సమీపంలో ఉన్నప్పటికీ, ఇది అంతర్జాతీయ జలసంధిగా గుర్తింపు పొందింది. అందువల్ల అన్ని దేశాల నౌకలకు దీనిలో ప్రయాణించే హక్కు ఉంటుంది. శాంతికాలంలో ఇరాన్ లేదా ఒమన్ ఈ రవాణాను అడ్డుకోవడానికి వీలు లేదు.
యుద్ధ సమయంలో మారే నిబంధనలు
యుద్ధం లేదా సాయుధ ఉద్రిక్తతల సమయంలో పరిస్థితి పూర్తిగా మారుతుంది. ఈ సందర్భంలో నావికాదళ యుద్ధ చట్టాలు అమల్లోకి వస్తాయి. సాన్ రెమో నిబంధనల ప్రకారం దేశాలను రెండు వర్గాలుగా చూస్తారు—యుద్ధంలో పాల్గొంటున్న దేశాలు, తటస్థ దేశాలు.
తటస్థ దేశాల నౌకలకు జలసంధిలో ప్రయాణించే హక్కు కొనసాగుతుంది
యుద్ధంలో ఉన్న దేశాలు ఆ నౌకలను అడ్డుకోవడం లేదా లక్ష్యంగా చేసుకోవడం నిషేధం
తటస్థ దేశాల హక్కులను గౌరవించాలి
అయితే, జలసంధి ఒక యుద్ధంలో పాల్గొంటున్న దేశం నియంత్రణలో ఉంటే, కొన్ని పరిమిత నియంత్రణలు విధించవచ్చు. ఉదాహరణకు, శత్రుదేశానికి చెందిన లేదా దానికి సహకరించే నౌకలను తనిఖీ చేయడం, అనుమతి నిరాకరించడం లేదా అవసరమైతే దాడి చేయడం ఆ దేశానికి చట్టబద్ధం. కానీ జలసంధిని పూర్తిగా మూసివేయడం మాత్రం అనుమతించబడదు.
ప్రస్తుత పరిస్థితిలో ఇరాన్ హక్కులు
ప్రస్తుత ఉద్రిక్తతల దృష్ట్యా, ఇరాన్కు అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ వంటి ప్రత్యర్థి దేశాలకు చెందిన నౌకలను లేదా వాటికి మద్దతు ఇచ్చే నౌకలను హర్మూజ్లో అడ్డుకునే హక్కు ఉంది. అయితే తటస్థ దేశాల నౌకల రాకపోకలను అడ్డుకోవడం అంతర్జాతీయ చట్టాలకు విరుద్ధం.
సైనిక రక్షణ–దాడుల ప్రమాదం
వాణిజ్య నౌకలకు రక్షణగా సైనిక నౌకలను పంపడం సాధారణమే. కానీ ఆ రక్షణ నౌకలు శత్రుదేశానికి చెందినవైతే, అవి దాడులకు గురయ్యే అవకాశముంది. ముఖ్యంగా అమెరికా తమ నౌకాదళాన్ని కార్గో నౌకలకు రక్షణగా పంపుతామని ప్రకటించిన నేపథ్యంలో, ఈ అంశం మరింత కీలకంగా మారింది.
అయితే తటస్థ దేశాల వాణిజ్య నౌకలకు వారి రక్షణ నౌకలు తోడుగా వస్తే, ఇరాన్ వాటిని అనుమతించాల్సిందే. కానీ ఆ నౌకలు ముందుగా తమ వివరాలను తెలియజేయాలి, తనిఖీలకు సహకరించాలి.
హర్మూజ్ జలసంధి ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు అత్యంత కీలకం. అందువల్ల దాన్ని పూర్తిగా మూసివేయడం ఏ దేశానికీ సాధ్యం కాదు—చట్టపరంగా కూడా అనుమతి లేదు. కానీ యుద్ధ పరిస్థితుల్లో పరిమిత నియంత్రణలు, తనిఖీలు, దాడులు వంటి చర్యలు మాత్రం చట్టబద్ధంగా ఉండవచ్చు.