ఎలుకలా కనిపించే జింక.. మన తెలుగు రాష్ట్రాల అడవుల్లోనూ ఉందా? మూషిక జింక ప్రత్యేకతలు ఇవే!

Mouse Deer: ఎలుక ఆకారంలో కనిపించినప్పటికీ ఇది సాధారణ ఎలుక కాదు.. జింకల కుటుంబానికి చెందిన అరుదైన వన్యప్రాణి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శేషాచలం, నల్లమల అడవులతో పాటు తెలంగాణలోని అమ్రాబాద్, ఏటూరునాగారం అటవీ ప్రాంతాల్లోనూ దీని ఉనికి నమోదైంది. చిన్న శరీరం, ప్రత్యేకమైన జీవనశైలి, అరుదైన లక్షణాలతో ఆకట్టుకునే ఈ మూషిక జింక గురించి ఆసక్తికర విషయాలు తెలుసుకుందాం.

చూడటానికి అచ్చం ఎలుకలా ఉంటుంది.. కానీ నడక మాత్రం జింకను తలపిస్తుంది. అడవిలో చిన్న శబ్దం వినిపించినా క్షణాల్లో పొదల్లోకి వెళ్లి దాక్కుంటుంది. పరిమాణంలో చిన్నదైనా వన్యప్రాణుల ప్రపంచంలో ప్రత్యేక గుర్తింపు సంపాదించుకుంది. అదే మూషిక జింక. ఇంగ్లీషులో దీనిని మౌస్ డీర్ (Mouse Deer) అని పిలుస్తారు. మరి ఈ వింత జంతువు నిజంగానే మన తెలుగు రాష్ట్రాల అడవుల్లో ఉందా? దీని ప్రత్యేకతలు ఏమిటో తెలుసుకుందాం.

ఎలుకలా కనిపించినా.. జింకల కుటుంబానికే చెందుతుంది!

మూషిక జింకను మొదటిసారి చూసినవారికి అది పెద్ద ఎలుకలా కనిపించవచ్చు. అయితే ఇది ఎలుక జాతికి చెందినది కాదు. ట్రాగులిడే (Tragulidae) కుటుంబానికి చెందిన క్షీరదం. భారతదేశంలో కనిపించే ఈ జాతిని శాస్త్రీయంగా ‘మోస్కియోలా ఇండికా’ (Moschiola indica) అని పిలుస్తారు.

భారతదేశంలోని అతి చిన్న జింక జాతుల్లో ఇది కూడా ఒకటి. సాధారణంగా భుజాల వద్ద 25 నుంచి 30 సెంటీమీటర్ల ఎత్తు, సుమారు 3 నుంచి 4 కిలోల బరువు ఉంటుంది. చిన్న శరీరం కారణంగా దట్టమైన అడవుల్లో సులభంగా సంచరించగలదు.

కొమ్ములు లేవు.. మగ జింకలకు కోరల్లాంటి పళ్లు!

సాధారణ జింకలకు ఉండే కొమ్ములు మూషిక జింకలకు ఉండవు. అయితే మగ మూషిక జింకల్లో పై దవడకు చెందిన కోరల్లాంటి పళ్లు బయటకు కనిపిస్తాయి. ఇవి ఈ జంతువుకు ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని ఇస్తాయి.

వీటి శరీరం గోధుమ రంగులో ఉంటుంది. పక్క భాగాల్లో తెల్లటి చుక్కలు, చారలు కనిపిస్తాయి. ఈ రంగులు, గుర్తులు అడవిలోని ఎండిన ఆకులు, పొదల మధ్య కలిసిపోయేందుకు సహాయపడతాయి. ఫలితంగా ఇతర జంతువుల కంటపడకుండా సులభంగా దాక్కోగలుగుతాయి.

పగలు విశ్రాంతి.. రాత్రి వేళల్లో ఆహారం కోసం వేట!

మూషిక జింకలు అత్యంత అప్రమత్తంగా ఉండే జంతువులు. పగటిపూట చెట్ల తొర్రలు, రాళ్ల మధ్య ఖాళీలు, దట్టమైన పొదల్లో విశ్రాంతి తీసుకుంటాయి. చీకటి పడిన తర్వాత ఆహారం కోసం బయటకు వస్తాయి.

చిన్నపాటి అలికిడి వినిపించినా వెంటనే అప్రమత్తమై వేగంగా పరుగెత్తి దాక్కుంటాయి. సాధారణంగా ఒంటరిగా సంచరించడానికి ఇష్టపడతాయి. ఈ స్వభావం కారణంగానే అడవుల్లో నివసిస్తున్నప్పటికీ వీటిని ప్రత్యక్షంగా చూడటం చాలా అరుదు.

మూషిక జింకలకు ఇష్టమైన ఆహారం ఏమిటి?

మూషిక జింకలు ప్రధానంగా మొక్కల ఆధారిత ఆహారాన్ని తీసుకుంటాయి. అడవిలో నేలపై రాలిన పండ్లు, పచ్చిక, ఆకులు, పూలు, దుంపలు, ఇతర చిన్న మొక్కలు వీటి ఆహారంలో భాగంగా ఉంటాయి.

దట్టమైన చెట్లతో పాటు నీటి వనరులు అందుబాటులో ఉన్న అటవీ ప్రాంతాల్లో నివసించడానికి ఇష్టపడతాయి. మరో ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే.. వీటి జీర్ణవ్యవస్థ ఇతర గిట్టల జంతువులతో పోలిస్తే భిన్నంగా ఉంటుంది. కడుపులో మూడు గదులు ఉండటం వీటి ప్రత్యేకతల్లో ఒకటి.

ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ అడవుల్లోనూ మూషిక జింకలు!

మూషిక జింకలు మన తెలుగు రాష్ట్రాల అడవుల్లోనూ ఉన్నాయనే విషయానికి పలు ఆధారాలు ఉన్నాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని తిరుమల-శేషాచలం అటవీ ప్రాంతంలో 2019లో ఏర్పాటు చేసిన కెమెరా ట్రాప్‌లలో ఈ అరుదైన జంతువు కనిపించింది. నల్లమల, శ్రీశైలం అటవీ ప్రాంతాల్లోనూ దీని ఉనికికి సంబంధించిన రికార్డులు ఉన్నాయి.

తెలంగాణలోని అమ్రాబాద్ పులుల అభయారణ్యంలో మూషిక జింకల సంరక్షణకు ప్రత్యేక చర్యలు చేపట్టారు. హైదరాబాద్‌లోని నెహ్రూ జూలాజికల్ పార్కులో పెంచిన మూషిక జింకలను దశలవారీగా అమ్రాబాద్ అడవుల్లోకి విడిచిపెట్టారు.

ఇక 2026 ఫిబ్రవరిలో ములుగు జిల్లాలోని ఏటూరునాగారం అభయారణ్య పరిధిలో ఉన్న లింగాల అటవీ ప్రాంతంలో ఏర్పాటు చేసిన కెమెరా ట్రాప్‌లోనూ ఒక మూషిక జింక కనిపించింది. ఈ గుర్తింపు తెలంగాణ అటవీ ప్రాంతాల్లో ఈ జాతి ఉనికిపై మరింత అధ్యయనం చేసేందుకు ఉపయోగపడనుంది.

పులితో సమానంగా చట్టపరమైన రక్షణ!

శరీర పరిమాణం చిన్నదే అయినప్పటికీ మూషిక జింకలకు వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టం కింద అత్యున్నత స్థాయి రక్షణ కల్పించారు. భారత వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టంలోని షెడ్యూల్-Iలో ఈ జాతిని చేర్చారు.

దీంతో వీటిని వేటాడటం, చంపడం లేదా అక్రమంగా పట్టుకోవడం తీవ్రమైన నేరంగా పరిగణిస్తారు. మరోవైపు, అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సంస్థ (IUCN) అంచనా ప్రకారం ఈ జాతి ప్రస్తుతం ‘లీస్ట్ కన్సర్న్’ (Least Concern) విభాగంలో ఉంది.

అయితే అడవుల విస్తీర్ణం తగ్గడం, నివాస ప్రాంతాలు దెబ్బతినడం, అక్రమ వేట వంటి సమస్యలు వీటి మనుగడకు సవాళ్లుగా మారుతున్నాయి.

చిన్న జంతువే.. అడవులకు ఎంతో విలువైన సంపద!

మూషిక జింకలు పరిమాణంలో చిన్నవైనా అడవుల జీవవైవిధ్యంలో కీలకమైన భాగం. సాధారణంగా మన కంటికి కనిపించకుండా దట్టమైన పొదల్లో జీవించే ఈ అరుదైన జంతువుల ఉనికి ఆరోగ్యకరమైన అటవీ పర్యావరణానికి నిదర్శనం.

అందుకే పెద్ద జంతువులతో పాటు ఇలాంటి చిన్న వన్యప్రాణులనూ సంరక్షించుకోవడం ఎంతో ముఖ్యం. అడవులను కాపాడటం, అక్రమ వేటను అరికట్టడం ద్వారా మూషిక జింకల మనుగడకు భరోసా కల్పించవచ్చు.

ఎలుకలా కనిపిస్తూ జింకలా జీవించే ఈ అరుదైన వన్యప్రాణి మన తెలుగు రాష్ట్రాల అడవుల్లోనూ ఉందని తెలుసుకోవడం నిజంగా ఆసక్తికరమైన విషయమే కదా!