క్రిప్టో సంస్థలపై ఈడీ దాడులు.. వేల కోట్ల లావాదేవీలపై ఆరా!

DNews: దేశంలోని ప్రముఖ క్రిప్టోకరెన్సీ ట్రేడింగ్ ప్లాట్‌ఫామ్‌లైన కాయిన్‌డీసీఎక్స్ (CoinDCX), డెల్టా ఎక్స్ఛేంజ్ (Delta Exchange) సంస్థలకు చెందిన కార్యాలయాలపై ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ డైరెక్టరేట్ (ED) అధికారులు సోదాలు నిర్వహించారు. విదేశీ మారక ద్రవ్య నిర్వహణ చట్టం (FEMA) నిబంధనలను ఉల్లంఘించి భారీ మొత్తంలో నిధులను విదేశీ క్రిప్టో ఎక్స్ఛేంజ్‌లకు తరలించారనే అనుమానాలతో ఈ చర్యలు చేపట్టారు. బెంగళూరులోని మూడు ప్రాంతాల్లో నవంబర్ 4, 5 తేదీల్లో ఈ సోదాలు జరిగాయి. భారతీయ వినియోగదారులు రూపాయల్లో జమ చేసిన డబ్బును టెథర్ (USDT) అనే స్టేబుల్‌కాయిన్‌గా మార్చి విదేశీ ప్లాట్‌ఫామ్‌లకు పంపినట్లు ఈడీ ప్రాథమిక దర్యాప్తులో గుర్తించినట్లు వెల్లడించింది. ఈ లావాదేవీల విలువ వేల కోట్ల రూపాయల్లో ఉన్నట్లు అధికారులు అనుమానిస్తున్నారు.

రెండు క్రిప్టో సంస్థలపై ఈడీ నిఘా

బెంగళూరు జోనల్ కార్యాలయానికి చెందిన ఈడీ అధికారులు కాయిన్‌డీసీఎక్స్ నిర్వహణ సంస్థ నెబ్లియో టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (Neblio Technologies Private Limited), డెల్టా ఎక్స్ఛేంజ్ ఇండియా నిర్వహణ సంస్థ ఎక్సెలియం టెక్నాలజీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (Excelium Technologies Private Limited)కు సంబంధించిన కార్యాలయాల్లో తనిఖీలు చేపట్టారు.

ఈ రెండు సంస్థలు క్రిప్టోకరెన్సీ స్పాట్ ట్రేడింగ్‌తో పాటు ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్ వంటి డెరివేటివ్ ట్రేడింగ్ సేవలను అందిస్తున్నాయి. విదేశీ కంపెనీల షేర్లకు సంబంధించిన టోకెనైజ్డ్ స్టాక్స్ ట్రేడింగ్ కూడా నిర్వహిస్తున్నట్లు ఈడీ గుర్తించింది. అయితే ఈ ఉత్పత్తులను అందించేందుకు అవసరమైన నియంత్రణ అనుమతులు ఉన్నాయా? విదేశీ లావాదేవీలు చట్టబద్ధమైన మార్గాల్లో జరిగాయా? అనే అంశాలపై అధికారులు దృష్టి సారించారు.

రూపాయలను USDTగా మార్చి విదేశాలకు?

ఈడీ దర్యాప్తులో ప్రధానంగా వినియోగదారుల నిధుల బదిలీ విధానంపై అనుమానాలు వ్యక్తమయ్యాయి. భారతీయ వినియోగదారులు కాయిన్‌డీసీఎక్స్ ప్లాట్‌ఫామ్‌లో రూపాయలను డిపాజిట్ చేసి క్రిప్టో టోకెన్లను కొనుగోలు చేసేందుకు ఆర్డర్లు ఇస్తారు. అనంతరం ఆ రూపాయల మొత్తాన్ని USDTగా మార్చి విదేశీ క్రిప్టో ఎక్స్ఛేంజ్‌లకు పంపినట్లు అధికారులు ఆరోపిస్తున్నారు.

ఈ లావాదేవీల కోసం బినాన్స్ (Binance), కుకాయిన్ (KuCoin), గేట్.ఐఓ (Gate.io), బైబిట్ (Bybit) వంటి విదేశీ ప్లాట్‌ఫామ్‌లను ఉపయోగించినట్లు ఈడీ పేర్కొంది. విదేశీ మారక ద్రవ్య బదిలీలకు సంబంధించి నిర్దేశించిన విధానాలను అనుసరించకుండా స్టేబుల్‌కాయిన్ల ద్వారా నిధులను తరలించారన్నది ప్రధాన ఆరోపణ.

USDT అనేది అమెరికా డాలర్ విలువతో అనుసంధానమై ఉండే స్టేబుల్‌కాయిన్. క్రిప్టో మార్కెట్లో డిజిటల్ ఆస్తుల లావాదేవీల కోసం దీనిని విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తుంటారు. అయితే USDT రూపంలో లావాదేవీలు జరగడం మాత్రమే చట్టవిరుద్ధం కాదు. వాటి వెనుక ఉన్న నిధుల మూలం, బదిలీ విధానం, అవసరమైన అనుమతులు, వర్తించే చట్టాల పాటింపు వంటి అంశాల ఆధారంగా ఈడీ విచారణ కొనసాగుతోంది.

కాయిన్‌డీసీఎక్స్‌పై ప్రత్యేక ఆరోపణలు

కాయిన్‌డీసీఎక్స్ వ్యవహారంలో విదేశీ క్రిప్టో ఎక్స్ఛేంజ్‌లలో ప్రత్యేక ట్రేడింగ్ ఖాతాలను నిర్వహించినట్లు ఈడీ అనుమానిస్తోంది. కోస్టారికాకు చెందిన ఒక సంస్థ పేరుతో విదేశీ ప్లాట్‌ఫామ్‌లలో ఖాతాలు తెరిచి లావాదేవీలు నిర్వహించినట్లు అధికారులు గుర్తించారని సమాచారం. ఆ సంస్థ వాస్తవ కార్యకలాపాలు లేని పేపర్ ఎంటిటీ అయి ఉండవచ్చని ఈడీ అనుమానం వ్యక్తం చేసింది.

కస్టమర్లు భారతీయ రూపాయల్లో డబ్బు జమ చేసిన తర్వాత ఆ మొత్తాన్ని USDTగా మార్చి విదేశీ ఎక్స్ఛేంజ్‌లకు పంపినట్లు అధికారులు ఆరోపిస్తున్నారు. ఈ ప్రక్రియలో కాయిన్‌డీసీఎక్స్‌కు చెందిన అప్లికేషన్ ప్రోగ్రామింగ్ ఇంటర్‌ఫేస్‌లను (APIs) ఉపయోగించినట్లు కూడా దర్యాప్తులో గుర్తించినట్లు వెల్లడించారు.

ఇక క్రిప్టో ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్ ట్రేడింగ్‌లోనూ వినియోగదారులు భారతీయ ప్లాట్‌ఫామ్‌లో తీసుకున్న పొజిషన్లకు అనుగుణంగా విదేశీ ఎక్స్ఛేంజ్‌లలో సమానమైన పొజిషన్లు తెరిచినట్లు ఈడీ ఆరోపిస్తోంది. వినియోగదారులు తమ ట్రేడింగ్ పొజిషన్లను ముగించినప్పుడు విదేశీ ప్లాట్‌ఫామ్‌లలోనూ సంబంధిత లావాదేవీలు ముగిసినట్లు అధికారులు పరిశీలిస్తున్నారు.

ఆపిల్, గూగుల్, టెస్లా షేర్ల ట్రేడింగ్‌పైనా విచారణ

ఈడీ దృష్టి సారించిన మరో అంశం విదేశీ కంపెనీల టోకెనైజ్డ్ స్టాక్స్ ట్రేడింగ్. ఆపిల్ (Apple), గూగుల్ (Google), టెస్లా (Tesla) వంటి అంతర్జాతీయ కంపెనీల షేర్లకు సంబంధించిన టోకెన్లలో ట్రేడింగ్ సేవలు అందించినట్లు అధికారులు గుర్తించారు.

అయితే వినియోగదారులకు షేర్లలో పెట్టుబడి పెట్టినట్లుగా కనిపించినప్పటికీ, వాస్తవానికి అవి విదేశీ క్రిప్టో ప్లాట్‌ఫామ్‌లలో నిర్వహించే డెరివేటివ్ లావాదేవీలు కావచ్చని ఈడీ అనుమానిస్తోంది. ముఖ్యంగా హైపర్‌లిక్విడ్ (Hyperliquid) అనే విదేశీ వికేంద్రీకృత క్రిప్టో ట్రేడింగ్ ప్లాట్‌ఫామ్‌పై జరిగిన లావాదేవీలను అధికారులు పరిశీలిస్తున్నారు.

విదేశీ క్రిప్టో ఎక్స్ఛేంజ్‌లకు లావాదేవీల ఫీజుల రూపంలో వందల కోట్ల రూపాయల విలువైన USDT చెల్లింపులు జరిగినట్లు కూడా ఈడీ పేర్కొంది. ఈ చెల్లింపులు వ్యాపార ఖర్చులుగా చూపించారా? వాటికి సంబంధించి FEMA నిబంధనలు పాటించారా? అనే అంశాలను అధికారులు పరిశీలిస్తున్నారు.

డెల్టా ఎక్స్ఛేంజ్ లావాదేవీలపైనా అనుమానాలు

డెల్టా ఎక్స్ఛేంజ్ ఇండియా వ్యవహారంలోనూ భారీ మొత్తంలో లావాదేవీలు విదేశీ ప్లాట్‌ఫామ్‌లకు మళ్లించినట్లు ఈడీ ఆరోపిస్తోంది. ఈ సంస్థ అందించే ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్ ట్రేడింగ్‌తో పాటు విదేశీ కంపెనీల టోకెనైజ్డ్ స్టాక్స్ లావాదేవీల్లో కొంత భాగం కాయిన్‌డీసీఎక్స్ ద్వారా నిర్వహించినట్లు అధికారులు అనుమానిస్తున్నారు.

కాయిన్‌డీసీఎక్స్ ద్వారా విదేశీ క్రిప్టో ఎక్స్ఛేంజ్‌లలో ఈ లావాదేవీలు పూర్తయ్యేలా వ్యవస్థ పనిచేసిందని ఈడీ పేర్కొంది. అంతేకాకుండా డెల్టా ఎక్స్ఛేంజ్ ఇండియా నుంచి విదేశాల్లో ఉన్న అనుబంధ సంస్థలకు వందల కోట్ల రూపాయలు బదిలీ అయినట్లు గుర్తించామని తెలిపింది. ఈ నిధుల బదిలీల వెనుక ఉన్న ఉద్దేశం, వాటి వినియోగం, చట్టపరమైన అనుమతులపై దర్యాప్తు కొనసాగుతోంది.

సెబీ, ఆర్‌బీఐ చట్టాలపైనా పరిశీలన

ఈ వ్యవహారం కేవలం FEMA ఉల్లంఘనలకే పరిమితం కాలేదు. రెండు సంస్థలు అందిస్తున్న ఆర్థిక ఉత్పత్తులు ఇతర నియంత్రణ చట్టాలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయా? అనే అంశంపైనా ఈడీ విచారణ జరుపుతోంది.

ప్రాథమిక పరిశీలనలో కొన్ని ఉత్పత్తులు సెక్యూరిటీస్ కాంట్రాక్ట్స్ (రెగ్యులేషన్) చట్టం, 1956, సెబీ చట్టం, 1992, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం, 1934 నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఉండే అవకాశం ఉందని అధికారులు పేర్కొన్నారు. అయితే ఇవి ప్రాథమిక ఆరోపణలు మాత్రమే. తుది నిర్ణయానికి రావడానికి మరింత దర్యాప్తు అవసరం.

క్రిప్టో ట్రేడింగ్ ప్లాట్‌ఫామ్‌లు భారతీయ వినియోగదారులకు సేవలు అందించేటప్పుడు దేశీయ చట్టాలు, విదేశీ మారక ద్రవ్య నిబంధనలు, మనీలాండరింగ్ నిరోధక నిబంధనలు పాటించాల్సి ఉంటుంది. ఈ నేపథ్యంలో విదేశీ ఎక్స్ఛేంజ్‌లతో సంబంధాలు, నిధుల బదిలీలు, ట్రేడింగ్ ఖాతాల నిర్వహణ వంటి అంశాలు కీలకంగా మారాయి.

మా కార్యకలాపాలు సాధారణంగానే ఉన్నాయి: సంస్థల వివరణ

ఈడీ సోదాలపై కాయిన్‌డీసీఎక్స్ స్పందించింది. నవంబర్ 4న అధికారులు తమ బెంగళూరు కార్యాలయాన్ని సందర్శించినట్లు సంస్థ అంగీకరించింది. ఇది సాధారణ విచారణలో భాగమని, అధికారులకు అవసరమైన సమాచారం అందించి పూర్తిగా సహకరించామని తెలిపింది.

తమ సంస్థ ఫైనాన్షియల్ ఇంటెలిజెన్స్ యూనిట్ (FIU-IND) నిబంధనలతో పాటు దేశంలోని వర్తించే చట్టాలను పాటిస్తోందని పేర్కొంది. వినియోగదారుల డిపాజిట్లు, ట్రేడింగ్, విత్‌డ్రాయల్స్ సేవలు యథావిధిగా కొనసాగుతున్నాయని, యూజర్ల నిధులు సురక్షితంగా ఉన్నాయని భరోసా ఇచ్చింది.

డెల్టా ఎక్స్ఛేంజ్ కూడా ఈడీ అధికారులు నవంబర్ 4, 5 తేదీల్లో తమ కార్యాలయాలను సందర్శించినట్లు వెల్లడించింది. అధికారులకు అవసరమైన సమాచారం అందించామని, తమ వ్యాపార కార్యకలాపాలు సాధారణంగానే కొనసాగుతున్నాయని తెలిపింది. ట్రేడింగ్, డిపాజిట్లు, విత్‌డ్రాయల్స్‌లో ఎలాంటి అంతరాయం లేదని, వినియోగదారుల నిధులు భారతీయ బ్యాంకుల్లో సురక్షితంగా ఉన్నాయని సంస్థ ప్రకటించింది.

క్రిప్టో పెట్టుబడిదారులు ఏం తెలుసుకోవాలి?

ఈడీ సోదాలు జరిగాయనే కారణంతోనే ఈ రెండు సంస్థలు నేరానికి పాల్పడ్డాయని నిర్ధారించలేం. ప్రస్తుతం విదేశీ లావాదేవీలు, నిధుల బదిలీలు, ట్రేడింగ్ విధానాలపై దర్యాప్తు జరుగుతోంది. సంస్థలు కూడా తాము చట్టాలను పాటిస్తున్నామని, అధికారులకు సహకరిస్తున్నామని ప్రకటించాయి.

అయితే ఈ పరిణామం క్రిప్టో రంగంలో నియంత్రణ నిబంధనల ప్రాధాన్యతను మరోసారి గుర్తు చేస్తోంది. పెట్టుబడిదారులు ఏదైనా క్రిప్టో ప్లాట్‌ఫామ్‌ను ఉపయోగించే ముందు దాని చట్టపరమైన స్థితి, అందించే ఉత్పత్తుల స్వభావం, రిస్కులు, నిధుల ఉపసంహరణ నిబంధనలను తెలుసుకోవాలి. ముఖ్యంగా విదేశీ షేర్ల పేరుతో అందించే టోకెనైజ్డ్ ఉత్పత్తులు నిజమైన షేర్ల యాజమాన్యాన్ని కల్పిస్తాయా లేదా డెరివేటివ్ ఒప్పందాలా అనే విషయాన్ని స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోవాలి.

మొత్తంగా కాయిన్‌డీసీఎక్స్, డెల్టా ఎక్స్ఛేంజ్‌లపై ఈడీ చేపట్టిన సోదాలు దేశీయ క్రిప్టో మార్కెట్లో చర్చనీయాంశంగా మారాయి. వేల కోట్ల రూపాయల విలువైన విదేశీ లావాదేవీలపై వస్తున్న ఆరోపణలు, వాటికి సంబంధించి సంస్థల వివరణలు, FEMAతో పాటు ఇతర చట్టాల కింద జరుగుతున్న విచారణ.. రాబోయే రోజుల్లో క్రిప్టో రంగంలో కీలక పరిణామాలకు దారితీయవచ్చు.