DNEWS | టెక్నాలజీ: డిజిటల్ అరెస్ట్, ఓటీపీ బ్యాంకింగ్ మోసాలు, నకిలీ కస్టమర్ కేర్ కాల్స్, ప్రభుత్వ అధికారుల పేరుతో బెదిరింపులు.. ఇలా రోజురోజుకూ పెరుగుతున్న సైబర్ నేరాలకు అడ్డుకట్ట వేసేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం టెలికాం రంగంలో చర్యలను ముమ్మరం చేసింది. నకిలీ గుర్తింపు పత్రాలతో సిమ్ కార్డులు పొందడం, వాటిని సైబర్ మోసాలకు ఉపయోగించడం వంటి కార్యకలాపాలను అరికట్టేందుకు టెలికమ్యూనికేషన్స్ శాఖ (DoT) సంచార్ సాథీ వ్యవస్థ ద్వారా విస్తృతంగా చర్యలు చేపడుతోంది.
2025 జూలైలో ప్రభుత్వం వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం, సంచార్ సాథీ కార్యక్రమం ద్వారా 1.36 కోట్లకు పైగా నకిలీ మొబైల్ కనెక్షన్లను తొలగించారు. మరోవైపు, 2026 అక్టోబర్‌లో విడుదలైన తాజా గణాంకాల ప్రకారం, పౌరుల నుంచి వచ్చిన అనుమానాస్పద కమ్యూనికేషన్ ఫిర్యాదుల ఆధారంగా 50 లక్షలకు పైగా మొబైల్ కనెక్షన్లను డిస్‌కనెక్ట్ చేశారు. ఈ చర్యలు దేశవ్యాప్తంగా టెలికాం మోసాలను నియంత్రించడంలో కీలకంగా మారుతున్నాయి.
నకిలీ పత్రాలతో సిమ్ కార్డులు.. సైబర్ నేరాలకు వినియోగం
సైబర్ నేరగాళ్లు తమ కార్యకలాపాల కోసం ఇతరుల గుర్తింపు పత్రాలను దుర్వినియోగం చేసి మొబైల్ సిమ్ కార్డులు పొందుతున్న ఘటనలు వెలుగులోకి వస్తున్నాయి. కొన్నిసార్లు ఒకరి ఆధార్ లేదా ఇతర గుర్తింపు వివరాలను ఉపయోగించి వారి అనుమతి లేకుండానే సిమ్ కనెక్షన్లు తీసుకుంటున్నారు. మరికొన్ని సందర్భాల్లో నకిలీ పత్రాలు సమర్పించి పెద్ద సంఖ్యలో మొబైల్ నంబర్లను యాక్టివేట్ చేస్తున్నారు.
ఇలాంటి నంబర్లను ఉపయోగించి మోసగాళ్లు బ్యాంకు అధికారులు, టెలికాం సంస్థల ప్రతినిధులు, పోలీసు అధికారులు లేదా ప్రభుత్వ శాఖల సిబ్బందిగా నటిస్తున్నారు. బాధితులకు ఫోన్ చేసి వారి బ్యాంకు ఖాతాలు, ఓటీపీలు, వ్యక్తిగత వివరాలు సేకరించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు.
డిజిటల్ అరెస్ట్ పేరుతో భయపెట్టడం, కేవైసీ అప్‌డేట్ చేయాలని చెప్పడం, బ్యాంకు ఖాతా నిలిచిపోతుందని హెచ్చరించడం, నకిలీ పెట్టుబడి పథకాలు ప్రచారం చేయడం వంటి మోసాల్లోనూ ఈ మొబైల్ కనెక్షన్లను ఉపయోగించే అవకాశం ఉంది. నేరగాళ్లకు ఉపయోగపడే టెలికాం వనరులను గుర్తించి తొలగించడమే DoT చర్యల ప్రధాన లక్ష్యం.
సంచార్ సాథీతో కోట్లాది కనెక్షన్లపై చర్యలు
కేంద్ర టెలికమ్యూనికేషన్స్ శాఖ అభివృద్ధి చేసిన సంచార్ సాథీ పోర్టల్ ద్వారా మొబైల్ వినియోగదారులు తమ పేరుతో ఎన్ని సిమ్ కనెక్షన్లు ఉన్నాయో తెలుసుకోవచ్చు. తమకు తెలియకుండా తీసుకున్న కనెక్షన్లను గుర్తించి వాటిపై ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
2025 జూలైలో కేంద్ర సమాచార శాఖ వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం, నకిలీ పత్రాలతో పొందిన 1.36 కోట్లకు పైగా మొబైల్ కనెక్షన్లను సంచార్ సాథీ కార్యక్రమం కింద డిస్‌కనెక్ట్ చేశారు. అలాగే నకిలీ పత్రాలతో సిమ్ కార్డులు విక్రయించినట్లు గుర్తించిన 71 వేలకు పైగా పాయింట్ ఆఫ్ సేల్ కేంద్రాలను బ్లాక్ చేసినట్లు అప్పటి గణాంకాలు వెల్లడించాయి.
తాజాగా 2026 అక్టోబర్ 5న విడుదలైన DoT ప్రకటన ప్రకారం, సంచార్ సాథీ ద్వారా పౌరులు అందించిన సమాచారంతో 59.82 లక్షల కేసుల్లో చర్యలు చేపట్టారు. ఇందులో 50 లక్షలకు పైగా మొబైల్ కనెక్షన్ల తొలగింపు కూడా ఉంది. ఈ చర్యలు అనుమానాస్పద నంబర్లను గుర్తించడంలో ప్రజల భాగస్వామ్యం ఎంత ముఖ్యమో తెలియజేస్తున్నాయి.
చక్షు ద్వారా అనుమానాస్పద కాల్స్‌పై ఫిర్యాదు
సంచార్ సాథీ పోర్టల్‌లోని ‘చక్షు’ (Chakshu) సేవ అనుమానాస్పద కాల్స్, ఎస్ఎంఎస్‌లు, వాట్సాప్ సందేశాలను నివేదించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది.
ఈ సేవ ద్వారా కింది రకాల మోసపూరిత సమాచారాన్ని నివేదించవచ్చు:
- నకిలీ బ్యాంకు కస్టమర్ కేర్ కాల్స్.
- పోలీసు, సీబీఐ, కస్టమ్స్, ఆర్బీఐ అధికారులమంటూ చేసే ఫోన్ కాల్స్.
- కేవైసీ అప్‌డేట్ పేరుతో వచ్చే అనుమానాస్పద సందేశాలు.
- నకిలీ పెట్టుబడి, ఉద్యోగ, లాటరీ, రుణ ఆఫర్లు.
- మోసపూరిత వెబ్‌సైట్లు, లింకులు.
- నకిలీ బిల్లు చెల్లింపు లేదా విద్యుత్ కనెక్షన్ నిలిపివేత హెచ్చరికలు.
అయితే చక్షు సేవ ప్రధానంగా డబ్బు నష్టం జరగకముందే గుర్తించిన అనుమానాస్పద కమ్యూనికేషన్లను నివేదించడానికి ఉద్దేశించింది. ఇప్పటికే ఆర్థిక మోసానికి గురై డబ్బు కోల్పోయినవారు సైబర్ క్రైమ్ హెల్ప్‌లైన్ 1930కు లేదా అధికారిక వెబ్‌సైట్ ద్వారా ఫిర్యాదు చేయాలి.
ఆర్థిక మోసాలను అడ్డుకునేందుకు FRI వ్యవస్థ
మొబైల్ నంబర్లను గుర్తించి డిస్‌కనెక్ట్ చేయడంతో పాటు ఆ నంబర్లకు సంబంధించిన ఆర్థిక మోసాల ప్రమాదాన్ని అంచనా వేసేందుకు DoT ‘ఫైనాన్షియల్ ఫ్రాడ్ రిస్క్ ఇండికేటర్’ (FRI) వ్యవస్థను కూడా ఉపయోగిస్తోంది.
ఈ వ్యవస్థ అనుమానాస్పద మొబైల్ నంబర్లను వాటితో సంబంధం ఉన్న మోసాల ప్రమాదం ఆధారంగా మీడియం, హై, వెరీ హై రిస్క్ కేటగిరీలుగా వర్గీకరిస్తుంది. ఈ సమాచారాన్ని బ్యాంకులు, యూపీఐ సేవల సంస్థలు, ఇతర ఆర్థిక సంస్థలతో పంచుకుంటారు.
దీని ఆధారంగా అనుమానాస్పద లావాదేవీలపై అదనపు పరిశీలన, హెచ్చరికలు, అవసరమైతే లావాదేవీల నిలిపివేత వంటి చర్యలు చేపట్టవచ్చు.
2026 అక్టోబర్ నాటి ప్రభుత్వ ప్రకటన ప్రకారం, FRI ద్వారా అనుమానాస్పద సైబర్ మోసాల వల్ల కలగవచ్చని అంచనా వేసిన రూ.5,000 కోట్లకు పైగా నష్టాన్ని నివారించడంలో ఈ వ్యవస్థ సహాయపడింది. ఇది ఇప్పటికే జరిగిన ప్రతి మోసానికి సంబంధించిన రికవరీ మొత్తం కాదు; నివారించగలిగినట్లు అంచనా వేసిన నష్టానికి సంబంధించిన గణాంకం.
30 కోట్లకు పైగా పోర్టల్ సందర్శనలు
సంచార్ సాథీ సేవలపై ప్రజల్లో అవగాహన పెరుగుతున్నట్లు కేంద్రం వెల్లడించిన గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. 2026 అక్టోబర్ 5 నాటి ప్రకటన ప్రకారం, పోర్టల్ ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి 30 కోట్లకు పైగా సందర్శనలు నమోదయ్యాయి.
అదేవిధంగా, 60.96 లక్షల పోగొట్టుకున్న లేదా దొంగిలించబడిన మొబైల్ ఫోన్లను బ్లాక్ చేయగా, 37.85 లక్షల ఫోన్లను గుర్తించారు. వాటిలో 14 లక్షలకు పైగా ఫోన్లను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నట్లు ప్రభుత్వం తెలిపింది.
సంచార్ సాథీ మొబైల్ యాప్ కూడా వినియోగదారులకు అందుబాటులో ఉంది. ఈ యాప్ ద్వారా అనుమానాస్పద కాల్స్‌ను నివేదించడం, తమ పేరుతో ఉన్న కనెక్షన్లను తనిఖీ చేయడం, పోగొట్టుకున్న ఫోన్లను బ్లాక్ చేయడం వంటి సేవలను పొందవచ్చు.
మీ పేరుతో ఉన్న సిమ్‌లను ఇలా తనిఖీ చేయండి
మీకు తెలియకుండా మీ గుర్తింపు పత్రాలతో ఎవరైనా మొబైల్ కనెక్షన్లు తీసుకున్నారా అనే విషయాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఈ చర్యలు తీసుకోవచ్చు:
- అధికారిక వెబ్‌సైట్ https://www.sancharsaathi.gov.in ను సందర్శించండి.
- ‘Know Mobile Connections in Your Name’ సేవను ఎంచుకోండి.
- మీ మొబైల్ నంబర్ నమోదు చేసి ఓటీపీ ద్వారా ధృవీకరించండి.
- మీ పేరుతో ఉన్న మొబైల్ కనెక్షన్ల జాబితాను పరిశీలించండి.
- మీకు తెలియని లేదా మీరు తీసుకోని కనెక్షన్ కనిపిస్తే సంబంధిత ఫిర్యాదు ఎంపిక ద్వారా నివేదించండి.
సైబర్ మోసాలపై అప్రమత్తత అవసరం
ప్రభుత్వం చేపడుతున్న చర్యలతో పాటు మొబైల్ వినియోగదారులు కూడా అప్రమత్తంగా ఉండాలి. ఓటీపీ, బ్యాంకు పాస్‌వర్డ్‌లు, యూపీఐ పిన్‌లను ఎవరికీ చెప్పకూడదు. పోలీసులమని, ప్రభుత్వ అధికారులమని ఫోన్ చేసి డబ్బులు పంపాలని ఒత్తిడి చేసే వ్యక్తులను నమ్మకూడదు.
సంచార్ సాథీ ద్వారా నకిలీ కనెక్షన్ల గుర్తింపు, చక్షు ద్వారా అనుమానాస్పద కమ్యూనికేషన్ల నివేదిక, FRI ద్వారా ఆర్థిక మోసాల ప్రమాద అంచనా వంటి చర్యలు సమన్వయంతో కొనసాగుతున్నాయి. టెలికాం వనరుల దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టడంలో ఇవి కీలకమైన సాధనాలుగా మారుతున్నాయి.
DNEWS | సైబర్ మోసాలకు అడ్డుకట్ట.. మీ పేరుతో ఉన్న సిమ్‌లను ఇప్పుడే తనిఖీ చేయండి.