DArticle: 29 Oct:ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ 29న జరుపుకునే ప్రపంచ స్ట్రోక్ దినోత్సవం, మెదడు స్ట్రోక్ (బ్రెయిన్ స్ట్రోక్) అనే ప్రాణాంతక వ్యాధి గురించి అవగాహన పెంచడానికి, నివారణ మరియు చికిత్సపై దృష్టి పెట్టడానికి ఒక ముఖ్యమైన దినం. 2006లో ప్రపంచ స్ట్రోక్ ఆర్గనైజేషన్ (WSO) చేత ప్రారంభించబడిన ఈ దినోత్సవం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా 12 మిలియన్ల మందిని ప్రతి సంవత్సరం ప్రభావితం చేసే స్ట్రోక్ వ్యాధి గురించి ప్రజల్లో భయాన్ని తొలగించడానికి మార్గదర్శకంగా మారింది. 2025 థీమ్ “గ్రేటర్ థాన్ స్ట్రోక్” (స్ట్రోక్ కంటే మనం గొప్పవాళ్లం) ప్రకారం, వ్యాధి నుంచి కోలుకోవడం మరియు జీవనశైలి మార్పులపై దృష్టి పెట్టాలని సూచిస్తోంది. భారతదేశంలో స్ట్రోక్ మరణాలకు 4వ ప్రధాన కారణంగా మారిన ఈ వ్యాధి, ప్రతి 6 సెకన్లకు ఒకరిని ప్రభావితం చేస్తోంది. ఈ కథనంలో స్ట్రోక్ కారణాలు, లక్షణాలు, నివారణ మరియు చికిత్స విషయాలను వివరిస్తాం, మరియు భారతదేశంలో దాని ప్రభావాన్ని చర్చిస్తాం.
స్ట్రోక్ అంటే ఏమిటి? – ఒక సంక్షిప్త అవలోకనం
స్ట్రోక్ అనేది మెదడులో రక్త సరఫరా ఆగిపోవడం (ఇస్కీమిక్ స్ట్రోక్) లేదా రక్తనాళం పేలిపోవడం (హెమరజిక్ స్ట్రోక్) వల్ల జరిగే తీవ్రమైన వైద్య సంక్షోభం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్సరం 12 మిలియన్ల మందిని ప్రభావితం చేస్తూ, 6 మిలియన్ల మందిని మరణానికి దారితీస్తుంది. భారతదేశంలో 15-20 లక్షల మంది ప్రతి సంవత్సరం స్ట్రోక్ బారినపడతారు, మరియు మరణాల్లో 4వ స్థానంలో ఉంది. 2050 నాటికి 10 మిలియన్ల మరణాలు జరిగే అవకాశం ఉందని ఐసిఎంఆర్ (Indian Council of Medical Research) అంచనా. స్ట్రోక్ గుర్తించి 4.5 గంటల్లో చికిత్స తీసుకుంటే 80% కేసుల్లో పూర్తి కోలుకోవచ్చు, కానీ భారతదేశంలో అవగాహన లోపం వల్ల చాలా మంది బలవని పడుతున్నారు. ఈ దినోత్సవం ద్వారా “FAST” (Face drooping, Arm weakness, Speech difficulty, Time to call emergency) వంటి సరళమైన టెస్ట్లతో అవగాహన పెంచడం లక్ష్యం.
స్ట్రోక్ కారణాలు: జీవనశైలి మరియు ఆరోగ్య సమస్యలు
స్ట్రోక్ ప్రధానంగా రక్తనాళాల్లో రక్త కట్టలు (ఇస్కీమిక్, 85% కేసులు) లేదా పేలుడు (హెమరజిక్, 15% కేసులు) వల్ల జరుగుతుంది. ప్రధాన కారణాలు:
- అధిక రక్తపోటు: ప్రపంచవ్యాప్తంగా 50% స్ట్రోక్లకు కారణం. భారతదేశంలో 25% ప్రజలు అధిక రక్తపోటుతో బాధపడుతున్నారు.
- డయాబెటిస్ మరియు కొవ్వు: భారతదేశంలో 77 మిలియన్ డయాబెటిస్ రోగులు, ఇది స్ట్రోక్ ప్రమాదాన్ని 2-4 రెట్లు పెంచుతుంది.
- ధూమపానం మరియు మద్యం: ప్రతి సంవత్సరం 80 లక్షల మంది మరణాలకు కారణం. భారతదేశంలో 11 కోట్ల మంది ధూమపానికారులు.
- అధిక కొవ్వు మరియు అధిక కొలెస్ట్రాల్: హార్ట్ డిసీజ్లు స్ట్రోక్కు ముందస్తు హెచ్చరికలు.
- వృద్ధాప్యం: 55 ఏళ్లు పైబడినవారిలో ప్రమాదం 10 రెట్లు పెరుగుతుంది, కానీ యువతలో కూడా పెరుగుతోంది (భారతదేశంలో 25% కేసులు 40 ఏళ్ల లోపు).
భారతదేశంలో స్ట్రోక్ రేట్ ప్రపంచ సగటు కంటే 20% ఎక్కువ, ముఖ్యంగా ఉత్తర భారతదేశంలో (పంజాబ్, హర్యానా) ప్రమాదం ఎక్కువ. ఐసిఎంఆర్ ప్రకారం, 2050 నాటికి 10 మిలియన్ల మరణాలు జరిగే అవకాశం ఉంది. ఈ కారణాలు జీవనశైలి మార్పులు (ఫాస్ట్ ఫుడ్, సెడెంటరీ లైఫ్) వల్ల పెరుగుతున్నాయి.
స్ట్రోక్ లక్షణాలు: తక్షణ గుర్తించి చికిత్స తీసుకోవాలి
స్ట్రోక్ లక్షణాలు తక్కువ నిమిషాల్లో కనిపిస్తాయి, మరియు “FAST” టెస్ట్ (Face drooping, Arm weakness, Speech difficulty, Time to call) ద్వారా గుర్తించవచ్చు:
- ముఖం రెక్కిపోవడం: ముఖంలో ఒక వైపు రెక్కిపోవడం లేదా చిరునవ్వు అసమానంగా ఉండటం.
- చేయి బలహీనత: రెండు చేతులు ఎత్తగలిగేలా ఉండకపోవడం, ఒక చేయి పడిపోవడం.
- మాటలు గందరగోళం: మాటలు స్పష్టంగా రాకపోవడం, మొబైల్లో సంభాషణ చేయలేకపోవడం.
- సమయం: ఈ లక్షణాలు కనిపించిన వెంటనే 108/104 ఎమర్జెన్సీ సర్వీస్లకు కాల్ చేయాలి. 4.5 గంటల్లో చికిత్స తీసుకుంటే 80% కేసుల్లో పూర్తి కోలుకోవచ్చు.
ఇతర లక్షణాలు: తలనొప్పి, చిరునవ్వ, దృష్టి గందరగోళం, చెమటలు, వాంతులు, శ్వాస ఆడకపోవడం. భారతదేశంలో 97% కేసుల్లో ముఖ రెక్కిపోవడం, 11%లో చెమటలు, 8%లో వాంతులు కనిపిస్తాయి.
నివారణ: జీవనశైలి మార్పులు మరియు జాగ్రత్తలు
స్ట్రోక్ 80% కేసుల్లో నివారించవచ్చు. ప్రధాన జాగ్రత్తలు:
- ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం: ఫలాలు, కూరగాయలు, గ్రెయిన్స్ తీసుకోవడం, ఉప్పు, చక్కెర తగ్గించడం.
- వ్యాయామం: వారానికి 150 నిమిషాలు వాకింగ్ లేదా యోగా.
- ధూమపానం, మద్యం వద్దు: ధూమపానం ప్రమాదాన్ని 2 రెట్లు పెంచుతుంది.
- రక్తపోటు, డయాబెటిస్ నియంత్రణ: క్రమం తప్పకుండా చెకప్లు, మందులు తీసుకోవడం.
- జాగ్రత్తలు: బరువు తగ్గించడం, మానసిక ఒత్తిడి తగ్గించడం. భారతదేశంలో యువతలో స్ట్రోక్ పెరుగుతున్నందున, “బీ(ట్) కేర్ఫుల్” థీమ్ ప్రకారం గుండె ఆరోగ్యం పై దృష్టి పెట్టాలి.
చికిత్స: త్వరిత చర్యలు మరియు పునరావృత్తి
స్ట్రోక్ గుర్తించిన వెంటనే 108/104 ఎమర్జెన్సీ సర్వీస్లకు కాల్ చేయాలి. చికిత్స:
- త్వరిత చర్య: 4.5 గంటల్లో thrombolysis (tPA ఇంజెక్షన్) ఇవ్వడం, రక్త కట్టను లయి రక్త ప్రవాహాన్ని పునరుద్ధరిస్తుంది.
- అస్తపన (Endarterectomy): కారోటిడ్ ఆర్టరీలో ప్లాక్ తొలగించడం.
- పునరావృత్తి: ఫిజియోథెరపీ, స్పీచ్ థెరపీ, మెడికల్ రెహాబ్. భారతదేశంలో AIIMS, Apollo వంటి హాస్పిటల్స్లో అధునాతన చికిత్స అందుబాటులో ఉంది.
- భారత్లో సౌకర్యాలు: 2025లో 1,000కి పైగా స్ట్రోక్ యూనిట్లు, కానీ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో లోపం. ప్రభుత్వం “స్ట్రోక్ ట్రీట్మెంట్ యూనిట్స్” పెంచుతోంది.
ముగింపు: అవగాహన మరియు చర్యలు – స్ట్రోక్ నుంచి రక్షణ మా చేతే
ప్రపంచ స్ట్రోక్ దినోత్సవం “గ్రేటర్ థాన్ స్ట్రోక్” థీమ్తో మనల్ని జాగ్రత్తలు తీసుకోవడానికి ప్రేరేపిస్తుంది. భారతదేశంలో స్ట్రోక్ ప్రమాదం పెరుగుతున్నందున, యువతలో కూడా, జీవనశైలి మార్పులు (ఆహారం, వ్యాయామం, చెకప్లు) తప్పనిసరి. ప్రతి 6 సెకన్లకు ఒకరు స్ట్రోక్కు గురవుతున్న ప్రపంచంలో, “FAST” టెస్ట్తో లక్షణాలు గుర్తించి, త్వరిత చికిత్స తీసుకోవడం జీవితాలను కాపాడుతుంది.