DArticle: 10 Nov: క్లీన్ ఎనర్జీ రంగంలో గ్రీన్ హైడ్రోజన్ (Green Hydrogen) అనేది అత్యంత విప్లవాత్మకమైన భావన. ఇది శిలాజ ఇంధనాల (Fossil Fuels)పై ప్రపంచం ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడంలో కీలక పాత్ర పోషించనుంది.
గ్రీన్ హైడ్రోజన్ కాన్సెప్ట్
గ్రీన్ హైడ్రోజన్ అనేది సున్నా కార్బన్ ఉద్గారాలు (Zero-Carbon Emissions) కలిగిన ఒక ఇంధనం. దీని తయారీ ప్రక్రియే దీనికి ‘గ్రీన్’ అనే పేరు రావడానికి కారణం.
- నిర్వచనం: పునరుత్పాదక శక్తి వనరులైన సౌర శక్తి (Solar) లేదా పవన శక్తి (Wind) వంటి వాటిని ఉపయోగించి నీటిని (H₂O) ఎలక్ట్రోలైజర్ (Electrolyzer) అనే పరికరం ద్వారా విద్యుద్విశ్లేషణ (Electrolysis) చేసి, నీటిలోని హైడ్రోజన్ (H₂) మరియు ఆక్సిజన్ (O₂) అణువులను వేరుచేస్తారు.
- ప్రక్రియ:
- ఉద్గారాలు: ఈ ప్రక్రియలో ఉపయోగించే విద్యుత్తు పునరుత్పాదక వనరుల నుండి వస్తుంది కాబట్టి, కర్బన డయాక్సైడ్ (CO₂) లేదా ఇతర కాలుష్యాలు విడుదల కావు. విడుదలయ్యే ఏకైక ఉప-ఉత్పత్తి (By-product) స్వచ్ఛమైన ఆక్సిజన్.
గమనిక: గ్రీన్ హైడ్రోజన్తో పాటు, శిలాజ ఇంధనాలను ఉపయోగించి తయారు చేసే ‘గ్రే హైడ్రోజన్’ మరియు కార్బన్ క్యాప్చర్ ద్వారా తయారు చేసే ‘బ్లూ హైడ్రోజన్’ కూడా ఉన్నాయి. కానీ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ అత్యంత స్వచ్ఛమైనది.
ఇంధన రంగాన్ని మలుపు తిప్పే విధానం
గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ప్రపంచ ఇంధన రంగాన్ని సమూలంగా మార్చగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది:
1. డీకార్బనైజేషన్ (Decarbonization)
- కాలుష్య పరిశ్రమలు: స్టీల్, సిమెంట్ మరియు ఎరువులు (Fertilizers) వంటి భారీ కాలుష్య ఉద్గారాలను విడుదల చేసే పరిశ్రమలలో బొగ్గు మరియు సహజ వాయువు స్థానంలో గ్రీన్ హైడ్రోజన్ను ఇంధనంగా లేదా ఫీడ్స్టాక్గా (Feedstock) ఉపయోగించవచ్చు.
- సున్నా ఉద్గార లక్ష్యాలు: ప్రపంచ దేశాలు నిర్దేశించుకున్న నికర-సున్నా ఉద్గారాల (Net-Zero Emissions) లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి గ్రీన్ హైడ్రోజన్ కీలకమైన వనరు.
2. రవాణా రంగం
- లాంగ్-హాల్ రవాణా: బస్సులు, రైళ్లు, భారీ ట్రక్కులు (Heavy-duty trucking), ఓడలు (Shipping) మరియు విమానాలు (Aviation) వంటి సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు చేసే వాహనాలకు గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ఇంధన కణాలను (Fuel Cells) ఉపయోగించి విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. బ్యాటరీలతో పోలిస్తే, హైడ్రోజన్ తక్కువ సమయంలో ఇంధనం నింపుకోవచ్చు మరియు ఎక్కువ శక్తిని నిల్వ చేయగలదు.
- శక్తి నిల్వ: పునరుత్పాదక ఇంధనాలు (సౌర, పవన శక్తి) ఉత్పత్తి అధికంగా ఉన్నప్పుడు, ఆ అదనపు శక్తిని హైడ్రోజన్ రూపంలో సులభంగా నిల్వ చేయవచ్చు మరియు అవసరమైనప్పుడు దాన్ని తిరిగి విద్యుత్తుగా మార్చవచ్చు.
3. విద్యుత్ ఉత్పత్తి మరియు గ్రిడ్ స్థిరీకరణ
- గ్రిడ్ బ్యాలెన్సింగ్: సౌర మరియు పవన శక్తి వంటివి నిరంతరాయంగా విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయలేవు (Intermittent). గ్రీన్ హైడ్రోజన్ను నిల్వ చేయడం ద్వారా, గ్రిడ్కు డిమాండ్ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు దాన్ని విద్యుత్ ఉత్పత్తికి ఉపయోగించి గ్రిడ్ను స్థిరీకరించవచ్చు (Grid Stabilization).
4. ఆర్థిక మరియు వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలు
- ఇంధన స్వాతంత్ర్యం: హైడ్రోజన్ను దేశీయంగా ఉత్పత్తి చేయడం ద్వారా, దిగుమతి చేసుకునే శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది, దీని వల్ల దేశానికి ఇంధన భద్రత (Energy Security) లభిస్తుంది.
- ఉపాధి: గ్రీన్ హైడ్రోజన్ తయారీ, రవాణా మరియు వినియోగ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో భారీగా కొత్త ఉద్యోగాలు సృష్టించబడతాయి.
భారతదేశం కూడా నేషనల్ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్ (National Green Hydrogen Mission) ద్వారా ఈ రంగంలో పెద్ద ఎత్తున పెట్టుబడులు పెడుతోంది. ధరలు తగ్గుతున్న కొద్దీ, గ్రీన్ హైడ్రోజన్ అనేది భవిష్యత్ శక్తి వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా మారనుంది.