DInternational 28 Nov: నేపాల్ కేంద్ర బ్యాంకు—నేపాల్ రాష్ట్ర బ్యాంక్ (NRB)—సవరించిన జాతీయ పటంతో కూడిన కొత్త రూ.100 నోటును విడుదల చేసింది. ఈ పటంలో భారతదేశం తనదేనని భావించే కాలాపానీ, లిపులేఖ్, లింపియాధుర ప్రాంతాలను నేపాల్ తన భూభాగంగా చూపించింది. ఈ నిర్ణయం 2020లో తీవ్రంగా ముదిరిన సరిహద్దు వివాదాన్ని మళ్లీ చర్చలోకి తెచ్చింది.
మాజీ గవర్నర్ మహా ప్రసాద్ అధికారి సంతకం కలిగి, 2081 బి.ఎస్. (2024) సంవత్సరంతో విడుదలైన ఈ కొత్త నోట్లు నేపాల్ ప్రకటిస్తున్న ప్రాదేశిక హక్కులను అధికారిక కరెన్సీలో ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.
వివాదంలో ఉన్న ప్రాంతాలు
కాలాపానీ: భారతదేశ–నేపాల్–చైనా సరిహద్దు సంగమ ప్రాంతానికి సమీపంలోని వ్యూహాత్మక ప్రాంతం.
లిపులేఖ్ పాస్: సరిహద్దు వాణిజ్యం కోసం ఉపయోగించే హిమాలయ మార్గం; కైలాష్–మానసరోవర్ యాత్రకు ముఖ్య మార్గాలలో ఒకటి.
లింపియాధుర: నేపాల్ తన భూభాగంగా ప్రకటిస్తున్న ప్రాంతం యొక్క పశ్చిమ అంచు.
2020లో అప్పటి ప్రధాన మంత్రి కె.పి. శర్మ ఓలి ప్రభుత్వ సమయంలో నేపాల్ పార్లమెంట్ ఈ మూడు ప్రాంతాలను తమ రాజకీయ పటంలో చేర్చేలా రాజ్యాంగ సవరణను ఆమోదించింది. ఇప్పుడు విడుదలైన రూ.100 నోటులో అదే పటాన్ని ఉపయోగించినట్లు NRB తెలిపింది.
భారతదేశం యొక్క ప్రతిస్పందన
నేపాల్ చేసిన కార్టోగ్రాఫిక్ క్లెయిమ్పై భారతదేశం తీవ్ర అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసింది. 2020లోనే న్యూఢిల్లీ ఈ చర్యను “ఏకపక్షం”, “ఆమోదయోగ్యం కాని ప్రాదేశిక హక్కుల విస్తరణ” అని పేర్కొంది.
చారిత్రక ఒప్పందాలు—ముఖ్యంగా 1816 సుగౌలి ఒప్పందం—తమ దృక్కోణానికి ఆధారం అని భారత అధికారులు పునరుద్ఘాటిస్తున్నారు. భారత్లోని ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలోని ధార్చుల వంటి సరిహద్దు ప్రాంతాల వ్యాపారులు సరిహద్దు లావాదేవీలలో ఈ కొత్త నేపాలీ నోటును అంగీకరించబోమని నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు సమాచారం.
కొత్త నోటు వివరాలు
- రూపకల్పన: పాత రూ.100 నోటు రంగు, పరిమాణం అలాగే ఉంచి, పటాన్ని మాత్రం నవీకరించారు.
- ముందు భాగం: ఎడమవైపు ఎవరెస్టు పర్వతం, నేపథ్యంలో లేత ఆకుపచ్చ రంగులో నేపాల్ పటం.
అలాగే, “లుంబినీ – లార్డ్ బుద్ధుని జన్మస్థలం” అనే శీర్షికతో అశోక స్తంభం. - వాటర్మార్క్: నేపాల్ జాతీయ పుష్పం రోడోడెండ్రాన్.
- వెనుక భాగం: ఒక కొమ్ము గల ఖడ్గమృగం చిత్రం.
- భద్రతా లక్షణాలు: దృష్టి లోపం ఉన్న వారికి సహాయపడే స్పర్శనీయ గుర్తులు, మెరుగైన భద్రతా చిహ్నాలు.
ఈ కొత్త నోటు విడుదల, ఖాట్మండూ తన 2020 సవరించిన పటాన్ని అన్ని అధికారిక వేదికల్లో అమలు చేస్తుందనే స్పష్టమైన సంకేతంగా విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. దీంతో భారత–నేపాల్ ద్వైపాక్షిక సంబంధాల్లో సరిహద్దు వివాదం మళ్లీ ప్రధాన అంశంగా మారింది.