D News : పరిశోధన రంగంలో భారత్ మరో కీలక ముందడుగు వేసింది. ఇటలీలోని ప్రముఖ Elettra Sincrotrone Trieste పరిశోధనా కేంద్రం ఆధునికీకరణ కార్యక్రమమైన Elettra 2.0లో భాగస్వామిగా భారత్ రూ.7 మిలియన్ యూరోలకు పైగా పెట్టుబడి పెట్టనుంది. వచ్చే ఐదేళ్లలో ఈ పెట్టుబడితో అధునాతన పరిశోధనా సదుపాయాలు, కొత్త సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, శాస్త్రవేత్తలకు మెరుగైన ప్రయోగ అవకాశాలు అందుబాటులోకి రానున్నాయి.
భారత్ – ఇటలీ మధ్య శాస్త్రీయ సహకారంలో కొత్త అధ్యాయం
అంతర్జాతీయ స్థాయిలో పరిశోధన, సాంకేతిక అభివృద్ధిలో భారత్ తన భాగస్వామ్యాన్ని మరింత విస్తరిస్తోంది. ఇందులో భాగంగా ఇటలీలోని Elettra Sincrotrone Trieste కేంద్రంతో కలిసి పనిచేయడానికి భారత ప్రభుత్వం కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది.
2026 నవంబర్ 13న కేంద్ర శాస్త్ర, సాంకేతిక శాఖ సహాయ మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ ఇటలీలోని Elettra పరిశోధనా కేంద్రాన్ని సందర్శించారు. ఈ సందర్భంగా Elettra 2.0 కార్యక్రమంలో భారత్ సహభాగస్వామిగా వ్యవహరించనున్నట్లు ప్రకటించారు.
2026-27 నుంచి ప్రారంభమయ్యే ఐదేళ్ల కాలంలో 7 మిలియన్ యూరోలకు పైగా పెట్టుబడి పెట్టేందుకు భారత్ కట్టుబడింది. ఈ నిధులు ప్రధానంగా పరిశోధనా సదుపాయాల అభివృద్ధి, ఆధునిక బీమ్లైన్ల నిర్మాణం, పరిశోధకుల నైపుణ్యాభివృద్ధికి ఉపయోగపడనున్నాయి.

అసలు Elettra Sincrotrone అంటే ఏమిటి?
Elettra Sincrotrone అనేది ఇటలీలోని ట్రియెస్టే నగరంలో ఉన్న అత్యాధునిక శాస్త్రీయ పరిశోధనా కేంద్రం. ఇక్కడ సింక్రోట్రాన్ అనే ప్రత్యేక సాంకేతికత ద్వారా అత్యంత శక్తివంతమైన కాంతి కిరణాలను ఉత్పత్తి చేస్తారు.
ఈ కాంతి కిరణాలను ఉపయోగించి అతి సూక్ష్మ స్థాయిలో పదార్థాల నిర్మాణం, వాటి లక్షణాలు, రసాయన మార్పులను పరిశోధించవచ్చు.
సాధారణంగా మన కంటికి కనిపించని అణువులు, అణుసమూహాలు, క్రిస్టల్ నిర్మాణాలను విశ్లేషించడానికి ఈ సాంకేతికత ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది.
ఉదాహరణకు ఒక కొత్త ఔషధం తయారీలో ఉపయోగించే పదార్థాల నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోవడం, కొత్త బ్యాటరీలలో ఉపయోగించే పదార్థాల లక్షణాలను పరిశీలించడం, అధునాతన ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలకు అవసరమైన పదార్థాలను విశ్లేషించడం వంటి పనులకు ఇది సహాయపడుతుంది.
సింక్రోట్రాన్ టెక్నాలజీ ఎలా పనిచేస్తుంది?
సింక్రోట్రాన్ అనేది అధిక వేగంతో కదిలే ఎలక్ట్రాన్ల నుంచి శక్తివంతమైన విద్యుదయస్కాంత కిరణాలను ఉత్పత్తి చేసే ప్రత్యేక యంత్ర వ్యవస్థ.
ఈ కిరణాలను ప్రత్యేకమైన బీమ్లైన్ల (Beamlines) ద్వారా పరిశోధన కోసం తీసుకెళ్తారు. అక్కడ శాస్త్రవేత్తలు తమ పరిశోధనకు సంబంధించిన నమూనాలను ఉంచి వాటిపై ప్రయోగాలు చేస్తారు.
ఈ ప్రక్రియ ద్వారా పదార్థాల అంతర్గత నిర్మాణం, అణువుల అమరిక, రసాయన లక్షణాల గురించి కీలక సమాచారం తెలుసుకోవచ్చు.
సాధారణ ప్రయోగశాల పరికరాలతో గుర్తించడం కష్టమైన కొన్ని సూక్ష్మ లక్షణాలను కూడా ఈ సాంకేతికత ద్వారా విశ్లేషించే అవకాశం ఉంటుంది.
Elettra 2.0లో కీలక మార్పులు ఏమిటి?
Elettra 2.0 అనేది ప్రస్తుత పరిశోధనా సదుపాయాలను మరింత ఆధునికంగా మార్చే కార్యక్రమం. ఇందులో భాగంగా ఇప్పటికే ఉన్న భారత్కు సంబంధించిన XRD2, XPRESS బీమ్లైన్లను తొలగించి వాటి స్థానంలో మెరుగైన సామర్థ్యాలతో రెండు కొత్త బీమ్లైన్లను అభివృద్ధి చేయనున్నారు.
1. Micro-XRD బీమ్లైన్
మాక్రోమాలిక్యులర్ క్రిస్టలోగ్రఫీ పరిశోధనల కోసం Micro-XRD అనే కొత్త మైక్రోఫోకస్ బీమ్లైన్ను అభివృద్ధి చేయనున్నారు.
ఇది ప్రోటీన్లు వంటి పెద్ద జీవ అణువుల క్రిస్టల్ నిర్మాణాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. జీవశాస్త్రం, బయోమెడికల్ పరిశోధన, ఔషధ అభివృద్ధి వంటి రంగాల్లో ఇలాంటి పరిశోధనలు ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంటాయి.
2. Xpress Superbend (Xpress-SB)
రెండో కొత్త బీమ్లైన్ను అధిక పీడన పరిస్థితుల్లో పదార్థాల నిర్మాణాన్ని పరిశీలించేందుకు రూపొందిస్తున్నారు.
ఒత్తిడి పెరిగినప్పుడు పదార్థాల నిర్మాణంలో ఎలాంటి మార్పులు వస్తాయి? వాటి లక్షణాలు ఎలా మారుతాయి? అనే అంశాలను పరిశోధించడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
ఇలాంటి అధ్యయనాలు కొత్త పదార్థాల అభివృద్ధి, భౌతిక శాస్త్రం, మెటీరియల్ సైన్స్ వంటి రంగాలకు ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి.
ఏయే రంగాల్లో పరిశోధనలకు ఉపయోగపడుతుంది?
Elettra 2.0 ద్వారా అభివృద్ధి చేసే కొత్త సదుపాయాలు అనేక శాస్త్రీయ రంగాల్లో పరిశోధనలకు ఉపయోగపడనున్నాయి.
1. మెడికల్ మరియు ఔషధ పరిశోధన
ప్రోటీన్లు, జీవ అణువుల నిర్మాణాన్ని అధ్యయనం చేయడం ద్వారా వ్యాధులకు సంబంధించిన జీవసంబంధ ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోవడానికి పరిశోధకులకు సహాయం లభిస్తుంది. భవిష్యత్తులో కొత్త ఔషధాల అభివృద్ధికి అవసరమైన ప్రాథమిక పరిశోధనలకు ఇది తోడ్పడవచ్చు.
2. అధునాతన పదార్థాల అభివృద్ధి
కొత్త మిశ్రమ లోహాలు, ప్రత్యేక పదార్థాలు, అధిక సామర్థ్యం కలిగిన పదార్థాల నిర్మాణాన్ని పరిశీలించవచ్చు. పరిశ్రమలకు అవసరమైన కొత్త మెటీరియల్స్ అభివృద్ధిలో ఈ పరిశోధనలు ఉపయోగపడతాయి.
3. భౌతిక శాస్త్ర పరిశోధనలు
అధిక పీడనం, ఉష్ణోగ్రత వంటి పరిస్థితుల్లో పదార్థాలు ఎలా ప్రవర్తిస్తాయో అధ్యయనం చేయవచ్చు. దీని ద్వారా పదార్థాల ప్రాథమిక లక్షణాలపై మరింత అవగాహన లభిస్తుంది.
4. రసాయన శాస్త్ర పరిశోధనలు
వివిధ పదార్థాల రసాయన నిర్మాణం, వాటి మధ్య జరిగే మార్పులు, అణువుల పరస్పర చర్యలను పరిశోధించవచ్చు.
5. సెమీకండక్టర్ మరియు ఎలక్ట్రానిక్స్ పరిశోధన
పదార్థాల నిర్మాణం, లక్షణాలను సూక్ష్మస్థాయిలో విశ్లేషించే సింక్రోట్రాన్ పద్ధతులు అధునాతన ఎలక్ట్రానిక్ పదార్థాల పరిశోధనలకు కూడా ఉపయోగపడగలవు. అయితే ఈ ప్రాజెక్టులో ప్రకటించిన ప్రధాన కొత్త బీమ్లైన్లు మాక్రోమాలిక్యులర్ క్రిస్టలోగ్రఫీ, హై-ప్రెషర్ డిఫ్రాక్షన్పై దృష్టి పెడుతున్నాయి.
భారతీయ శాస్త్రవేత్తలకు ఇప్పటికే ఉన్న అనుభవం
Elettra కేంద్రంతో భారత్కు కొత్తగా సంబంధాలు ఏర్పడటం లేదు. ఇరు దేశాల మధ్య 25 సంవత్సరాలకు పైగా శాస్త్రీయ సహకారం కొనసాగుతోంది.
1998 నుంచి భారతీయ పరిశోధకులు ఈ కేంద్రంలోని సదుపాయాలను ఉపయోగించుకుంటున్నారు. ప్రస్తుతం ఇటలీ తర్వాత Elettra కేంద్రాన్ని అత్యధికంగా ఉపయోగిస్తున్న దేశాల్లో భారత్ రెండో స్థానంలో ఉంది.
భారతీయ పరిశోధనా బృందాల నుంచి ఇప్పటివరకు 1,100కు పైగా ప్రయోగ ప్రతిపాదనలు ఈ కేంద్రానికి అందాయి. ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 50 నుంచి 60 మంది భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు ట్రియెస్టేకు వెళ్లి అక్కడ ప్రయోగాలు నిర్వహిస్తున్నారు.
ఇది భారతీయ పరిశోధకులకు అంతర్జాతీయ పరిశోధనా వేదికలపై ఉన్న ఆసక్తిని, సామర్థ్యాన్ని తెలియజేస్తోంది.
గతంలోనూ భారత్ పెట్టుబడి
Elettra కేంద్రంలో ఇప్పటికే ఉన్న XRD2, XPRESS బీమ్లైన్ల నిర్మాణానికి భారత శాస్త్ర, సాంకేతిక శాఖ (DST) గతంలో ఇటలీతో కలిసి సుమారు రూ.22 కోట్ల సహకారం అందించింది.
ఈ రెండు బీమ్లైన్లను 2016 అక్టోబర్ 20న సంయుక్తంగా ప్రారంభించారు. అప్పటి నుంచి భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు వీటిని పరిశోధనల కోసం ఉపయోగిస్తున్నారు.
అలాగే Indo-Italian Executive Programme of Cooperation (EPOC) ద్వారా భారతీయ పరిశోధకులు Elettra కేంద్రాన్ని సందర్శించి ప్రయోగాలు నిర్వహించేందుకు సహకారం అందిస్తున్నారు.
2022-2024 కార్యక్రమంలో భాగంగా మూడు సంవత్సరాలకు రూ.2 కోట్ల నిధులను కేటాయించారు. 2025-2027 కార్యక్రమంలోనూ పరిశోధకుల ప్రయోగాలకు మద్దతు ఇచ్చే ప్రతిపాదన ఉంది.
విద్యార్థులు, యువ పరిశోధకులకు ఎలాంటి ప్రయోజనం?
ఈ భాగస్వామ్యం వల్ల పరిశోధన రంగంలో ఉన్నత విద్యను అభ్యసిస్తున్న విద్యార్థులు, పీహెచ్డీ పరిశోధకులు, శాస్త్రవేత్తలకు అంతర్జాతీయ పరిశోధనా వాతావరణంతో అనుసంధానం పెరిగే అవకాశం ఉంది.
ముఖ్యంగా:
- అత్యాధునిక పరిశోధనా పరికరాలను ఉపయోగించే అవకాశం.
- అంతర్జాతీయ శాస్త్రవేత్తలతో కలిసి పనిచేసే అవకాశం.
- కొత్త పరిశోధనా పద్ధతులు నేర్చుకునే అవకాశం.
- జీవశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, భౌతిక శాస్త్రంలో పరిశోధనలకు మద్దతు.
- అంతర్జాతీయ స్థాయి పరిశోధనా ప్రాజెక్టుల్లో భాగస్వామ్యం అయ్యే అవకాశం.
అయితే ఈ సదుపాయాలను ఉపయోగించుకోవాలంటే పరిశోధకులు తమ ప్రయోగ ప్రతిపాదనలను సమర్పించి, శాస్త్రీయ అర్హత ఆధారంగా ఎంపిక కావాల్సి ఉంటుంది.
భారత్కు ఈ పెట్టుబడి ఎందుకు ముఖ్యం?
ప్రస్తుతం ప్రపంచ దేశాల మధ్య సాంకేతిక పోటీ వేగంగా పెరుగుతోంది. కృత్రిమ మేధస్సు, సెమీకండక్టర్లు, కొత్త ఔషధాలు, బ్యాటరీలు, అధునాతన పదార్థాల అభివృద్ధిలో పరిశోధన కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.
ఇలాంటి సమయంలో అంతర్జాతీయ పరిశోధనా కేంద్రాలతో కలిసి పనిచేయడం భారత్కు ఎంతో ప్రాధాన్యత కలిగిన విషయం.
Elettra 2.0లో భాగస్వామ్యం ద్వారా భారతీయ పరిశోధకులకు మెరుగైన ప్రయోగ సదుపాయాలు లభించడంతో పాటు దేశీయ పరిశోధనా సామర్థ్యాన్ని కూడా బలోపేతం చేసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
అంతేకాకుండా ఇటలీతో ఉన్న శాస్త్రీయ సంబంధాలు మరింత బలపడతాయి. భవిష్యత్తులో రెండు దేశాల పరిశోధనా సంస్థల మధ్య మరిన్ని సంయుక్త ప్రాజెక్టులకు ఇది పునాది కావచ్చు.
ముగింపు
ఇటలీలోని Elettra 2.0 కార్యక్రమంలో భారత్ 7 మిలియన్ యూరోలకు పైగా పెట్టుబడి పెట్టనున్న నిర్ణయం అంతర్జాతీయ పరిశోధన రంగంలో కీలక ముందడుగు. అధునాతన బీమ్లైన్లు, కొత్త ప్రయోగ సదుపాయాలు, పరిశోధకుల నైపుణ్యాభివృద్ధి ద్వారా భారత శాస్త్రీయ సమాజానికి కొత్త అవకాశాలు అందుబాటులోకి రావచ్చు.
ఈ సహకారం వల్ల తక్షణమే కొత్త ఔషధాలు లేదా ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు అందుబాటులోకి వస్తాయని చెప్పలేం. అయితే భవిష్యత్తులో కొత్త ఆవిష్కరణలకు అవసరమైన ప్రాథమిక పరిశోధనలకు ఇది బలమైన మద్దతుగా నిలిచే అవకాశం ఉంది.
