ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, యూట్యూబ్, ఎక్స్‌ వంటి సోషల్ మీడియా సంస్థలకు ఇప్పటివరకు ఉన్న చట్టపరమైన రక్షణను పరిమితం చేయాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం యోచిస్తోంది. వినియోగదారులు పోస్టు చేసే కంటెంట్‌కు సంబంధించి ఈ సంస్థలకు లభిస్తున్న ‘సేఫ్ హార్బర్’ రక్షణను కొనసాగించాలా? లేదా అనే అంశంపై కేంద్ర ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ చర్చలు ప్రారంభించింది. అల్గారిథమ్‌ల ద్వారా కంటెంట్‌ను ఎంపిక చేసి, ప్రోత్సహించే ప్లాట్‌ఫామ్‌లను కేవలం సమాచారాన్ని చేరవేసే మధ్యవర్తులుగా పరిగణించలేమని ప్రభుత్వ వర్గాలు భావిస్తున్నాయి. అయితే ఈ ప్రతిపాదన ఇంకా ప్రాథమిక చర్చల దశలోనే ఉంది.
సేఫ్ హార్బర్ అంటే ఏమిటి?
భారత సమాచార సాంకేతిక చట్టం (IT Act), 2000లోని సెక్షన్ 79 కింద ఇంటర్నెట్ మధ్యవర్తులకు సేఫ్ హార్బర్ రక్షణ కల్పిస్తారు. అంటే ఒక వ్యక్తి సోషల్ మీడియా వేదికపై పోస్టు చేసిన వీడియో, ఫొటో, కామెంట్ లేదా ఇతర సమాచారానికి సంబంధించి ప్లాట్‌ఫామ్‌ను నేరుగా బాధ్యురాలిగా చేయకుండా కొన్ని చట్టపరమైన మినహాయింపులు ఉంటాయి.
అయితే ఈ రక్షణకు కొన్ని షరతులు ఉన్నాయి. చట్టం, ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన నిబంధనలకు అనుగుణంగా వ్యవహరించడం, అవసరమైన ఫిర్యాదుల పరిష్కార వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయడం, చట్టబద్ధమైన ఆదేశాలను పాటించడం వంటి బాధ్యతలను సంస్థలు నెరవేర్చాలి.
ఉదాహరణకు, ఒక వ్యక్తి ఫేస్‌బుక్‌లో అభ్యంతరకరమైన పోస్టు పెడితే, ఆ పోస్టుకు సంబంధించిన ప్రతి కేసులోనూ ఫేస్‌బుక్ సంస్థను నేరుగా బాధ్యురాలిగా చేయకుండా ఈ నిబంధన రక్షణ కల్పిస్తుంది. అయితే చట్టపరమైన బాధ్యతలను ఉల్లంఘించిన సందర్భాల్లో ఈ రక్షణకు మినహాయింపులు వర్తించవచ్చు.
సోషల్ మీడియా సంస్థలపై కేంద్రం ఎందుకు దృష్టి పెట్టింది?
సాధారణంగా ఇంటర్నెట్ సర్వీస్ ప్రొవైడర్లు, టెలికాం సంస్థలు ఒకరి నుంచి మరొకరికి సమాచారాన్ని చేరవేసే మధ్యవర్తులుగా పనిచేస్తాయి. కానీ సోషల్ మీడియా ప్లాట్‌ఫామ్‌ల పని విధానం భిన్నంగా ఉంటోంది.
ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, యూట్యూబ్, ఎక్స్‌ వంటి వేదికలు అల్గారిథమ్‌ల ఆధారంగా వినియోగదారులకు ఏ పోస్టులు కనిపించాలి? ఏ వీడియోలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి? ఏ కంటెంట్‌ను సిఫార్సు చేయాలి? అనే అంశాలను నిర్ణయిస్తాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో కంటెంట్‌ను ప్రోత్సహించడం, దాని వ్యాప్తిని తగ్గించడం, తొలగించడం వంటి చర్యలు కూడా తీసుకుంటాయి.
దీంతో ఈ సంస్థలు కేవలం సమాచారాన్ని ఒకరి నుంచి మరొకరికి చేరవేసే సాధారణ మధ్యవర్తులుగా మాత్రమే పనిచేయడం లేదని ప్రభుత్వ వర్గాలు భావిస్తున్నాయి. కంటెంట్‌ను ఎంపిక చేసి, దాని వ్యాప్తిని ప్రభావితం చేస్తున్నప్పుడు వాటి బాధ్యతను కూడా పునఃపరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉందని అభిప్రాయపడుతున్నాయి.
సేఫ్ హార్బర్ రక్షణ ఎవరికి పరిమితం కావచ్చు?
ప్రభుత్వం పరిశీలిస్తున్న ప్రతిపాదన ప్రకారం సేఫ్ హార్బర్ రక్షణను కేవలం సమాచారాన్ని ప్రసారం చేసే సేవలకు మాత్రమే పరిమితం చేసే అవకాశముంది. ఇంటర్నెట్ సర్వీస్ ప్రొవైడర్లు, టెలికాం సర్వీస్ ప్రొవైడర్లు, వినియోగదారుల మధ్య సందేశాలను చేరవేసే పీర్-టు-పీర్ మెసేజింగ్ సేవలు ఈ పరిధిలో ఉండవచ్చని చర్చ జరుగుతోంది.
అదే సమయంలో వినియోగదారులు చూసే కంటెంట్‌ను అల్గారిథమ్‌ల ద్వారా ర్యాంక్ చేయడం, సిఫార్సు చేయడం, ప్రోత్సహించడం వంటి కార్యకలాపాలు నిర్వహించే సోషల్ మీడియా సంస్థలకు ప్రస్తుతం ఉన్న విస్తృత రక్షణను కొనసాగించాలా అనే అంశాన్ని పరిశీలిస్తున్నారు.
అయితే ఏ సంస్థలకు ఎలాంటి రక్షణ వర్తించాలనే దానిపై ఇంకా తుది నిర్ణయం తీసుకోలేదు. ప్రతిపాదనలో మార్పులు జరిగే అవకాశం కూడా ఉంది.
డీప్‌ఫేక్‌లు, ప్రైవేట్ ఫొటోలపై ఫిర్యాదులకు త్వరిత పరిష్కారం?
సేఫ్ హార్బర్ అంశంతో పాటు సోషల్ మీడియా వినియోగదారుల ఫిర్యాదుల పరిష్కార వ్యవస్థను మెరుగుపరచడంపైనా కేంద్రం దృష్టి పెట్టింది. ముఖ్యంగా డీప్‌ఫేక్ వీడియోలు, అనుమతి లేకుండా వ్యక్తిగత ఫొటోలు లేదా వీడియోలను ప్రచురించడం, మార్ఫింగ్ చేసిన చిత్రాలు వంటి సమస్యలపై బాధితులకు త్వరగా పరిష్కారం అందించాలని భావిస్తోంది.
ప్రస్తుతం కొన్ని సందర్భాల్లో అభ్యంతరకరమైన కంటెంట్‌ను తొలగించాలంటే పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేయడం లేదా న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయించడం అవసరమవుతోంది. ఈ ప్రక్రియకు సమయం పట్టే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా వ్యక్తుల గౌరవం, గోప్యతకు భంగం కలిగించే ఫొటోలు, వీడియోలు ఆన్‌లైన్‌లో వేగంగా వ్యాప్తి చెందుతుంటాయి.
ఈ నేపథ్యంలో బాధితులు నేరుగా సంబంధిత సోషల్ మీడియా సంస్థలను సంప్రదించి కంటెంట్ తొలగించాలని కోరేలా ప్రత్యేక వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసే అంశాన్ని ప్రభుత్వం పరిశీలిస్తోంది. ఫిర్యాదులపై ప్లాట్‌ఫామ్‌లు వేగంగా స్పందించేలా నిబంధనలు తీసుకురావడం కూడా ప్రతిపాదనల్లో భాగంగా ఉంది.
కొత్త ఫీచర్లకు ముందస్తు సమాచారం తప్పనిసరా?
సోషల్ మీడియా, మెసేజింగ్ యాప్‌లు తమ సేవల్లో పెద్ద మార్పులు లేదా కొత్త ఫీచర్లను ప్రవేశపెట్టే ముందు ప్రభుత్వానికి సమాచారం ఇవ్వాలా అనే అంశంపైనా చర్చలు జరుగుతున్నాయి.
వాట్సాప్‌లో ఫోన్ నంబర్ వెల్లడించకుండా యూజర్‌నేమ్ ద్వారా ఇతరులను సంప్రదించే ఫీచర్‌ను తీసుకురావాలన్న ప్రణాళిక నేపథ్యంలో ఈ అంశం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఇలాంటి మార్పులు వినియోగదారుల భద్రతపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయో ముందుగానే పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉందని ప్రభుత్వ వర్గాలు భావిస్తున్నాయి.
కొత్త ఫీచర్ల వల్ల నకిలీ ఖాతాలు, వ్యక్తుల వేషధారణలో మోసాలు, ఫిషింగ్ వంటి సమస్యలు తలెత్తకుండా ముందస్తు సమాచార వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలనే ఆలోచన ఉంది. అయితే ఈ ప్రతిపాదనకు సంబంధించిన తుది విధివిధానాలు ఇంకా ఖరారు కాలేదు.
చట్టంలో మార్పులు చేయాల్సిందేనా?
ప్రస్తుతం సేఫ్ హార్బర్ రక్షణకు సంబంధించిన నిబంధనలు ఐటీ చట్టంలోని సెక్షన్ 79 ద్వారా అమలవుతున్నాయి. సోషల్ మీడియా సంస్థలకు ఈ రక్షణను పూర్తిగా తొలగించాలన్నా లేదా గణనీయంగా పరిమితం చేయాలన్నా ఐటీ చట్టంలో సవరణలు అవసరమయ్యే అవకాశం ఉంది. అలాంటి చట్ట సవరణలకు పార్లమెంట్ ఆమోదం తప్పనిసరి.
ప్రస్తుతం కేంద్ర ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ స్థాయిలో చర్చలు మాత్రమే జరుగుతున్నాయి. ప్రభుత్వం నుంచి తుది నిర్ణయం, అధికారిక నోటిఫికేషన్ వెలువడలేదు. ఈ ప్రతిపాదన అమల్లోకి వస్తే సోషల్ మీడియా సంస్థలపై బాధ్యతలు పెరగడంతో పాటు, వినియోగదారుల కంటెంట్ నిర్వహణ విధానాల్లోనూ మార్పులు రావచ్చు.
మొత్తంగా సేఫ్ హార్బర్ రక్షణపై కేంద్రం చేపట్టిన సమీక్ష దేశంలో సోషల్ మీడియా నియంత్రణ విధానంలో కీలక మార్పులకు దారితీయవచ్చు. అయితే వినియోగదారుల భద్రత, సంస్థల బాధ్యత, ఆన్‌లైన్‌లో భావప్రకటనా స్వేచ్ఛ మధ్య సమతుల్యత ఎలా సాధిస్తారన్నది ఈ చర్చల్లో కీలకంగా మారనుంది.