శ్రీ చండీ సమేత సోమేశ్వర స్వామి దేవాలయం, కొలనుపాక చరిత్ర..

తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా, ఆలేరు మండలం సమీపంలో ఉన్న కొలనుపాక చారిత్రక, ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత కలిగిన వీరశైవ సిద్ధ క్షేత్రం. ఇక్కడ ఉన్న శ్రీ సోమేశ్వర స్వామి దేవాలయం కేవలం పురాతన శివాలయం మాత్రమే కాదు, శైవ-జైన సంస్కృతులకు అద్దం పడుతుంది.

నిర్మాణ చరిత్ర & పాలన
నిర్మాణ కాలం: ఈ ఆలయం క్రీ.శ. 1070 – 1126 మధ్య కాలంలో నిర్మించబడిందని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు.

పాలకులు: ఈ ఆలయాన్ని కళ్యాణి చాళుక్య చక్రవర్తి మూడవ సోమేశ్వరుని కాలంలో నిర్మించినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అందుకే దీనికి ‘సోమేశ్వరాలయం’ అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. ఆ తర్వాత కాకతీయ రాజులు కూడా ఆలయాన్ని పోషించి, విస్తరించారు.

శైలి: ఆలయ నిర్మాణ శైలిలో చాళుక్య మరియు కాకతీయ వాస్తు కళా రీతులు కనిపిస్తాయి.

స్థల పురాణం & మత సంబంధం
రేణుకాచార్యుల ఆవిర్భావం: కొలనుపాక వీరశైవ మత స్థాపకుడుగా పూజింపబడే ఆది జగద్గురువు రేణుకాచార్యుడు (రేణుకుడు లేదా రేవణసిద్ధుడు) లింగోద్భవం పొందిన ప్రదేశంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

లింగైక్యం: రేణుకాచార్యుడు సుమారు వేయి సంవత్సరాలు భూమండలం మీద వీరశైవ మతాన్ని ప్రచారం చేసి, తిరిగి ఇదే సోమేశ్వర లింగంలో లింగైక్యం (లీనం) పొందినట్టు ‘సిద్ధాంత శిఖామణి’ వంటి గ్రంథాలలో వ్రాయబడింది.

ప్రత్యేకత: గర్భాలయంలో స్వయంభువుడైన సోమేశ్వరుని లింగరూపం దర్శనమిస్తుంది. ఆ వెనుక లింగోద్భవ మూర్తిగా శ్రీ రేణుకాచార్యుల విగ్రహం కూడా దర్శనమిస్తుంది.

వేయి లింగాల గుడి: ఈ ఆలయాన్ని “వేయి లింగాల గుడి” (సహస్రలింగం) అని కూడా పిలుస్తారు. ఒకే శివలింగంపై వెయ్యి శివలింగాలు చెక్కబడి ఉన్నాయని చెబుతారు.

ఆలయ ప్రాంగణం & విశేషాలు
జైన సంస్కృతి: ఈ ఆలయానికి అతి సమీపంలోనే పురాతనమైన కొలనుపాక జైన మందిరం (కుల్పక్ జీ) ఉంది. ఇది ఈ ప్రాంతంలో శైవ-జైన సంస్కృతులు సామరస్యంగా సహజీవనం చేశాయనడానికి నిదర్శనం.

చతుర్ముఖ లింగం: ఆలయ ప్రాంగణంలో శిథిలమైన శాసనాలు, విగ్రహాలతో పాటు చతుర్ముఖ లింగం మరియు పెద్ద నంది విగ్రహం ఉన్నాయి.

పురావస్తు ప్రదర్శనశాల: దేవాలయ ప్రాంగణంలోని ప్రాకార మండపాలను పురావస్తు శాఖ (Archeological Museum) వారు మ్యూజియంగా ఏర్పాటు చేశారు. ఇందులో 10వ శతాబ్దం నుండి 14వ శతాబ్దం వరకు నాటి చాళుక్య, కాకతీయ శిల్పాలు మరియు కళాఖండాలు ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి.

కుల మఠాలు: కొలనుపాక ఒకప్పుడు ఏడు వేల గ్రామాలకు రాజధానిగా ఉండేదని, ఇక్కడ వివిధ కులాలకు చెందిన 18 సంప్రదాయ కుల మఠాలు ఉండేవని చరిత్ర చెబుతోంది.

కొలనుపాక సోమేశ్వర స్వామి దేవాలయం కేవలం ఒక శివాలయం మాత్రమే కాదు, వీరశైవ మత చరిత్రకు, దక్కన్ ప్రాంతంలోని వాస్తుశిల్ప కళా వైభవానికి, మత సామరస్యానికి ఒక గొప్ప చిహ్నం.