వైద్య విద్యలో టెక్నాలజీ వినియోగం రోజురోజుకూ పెరుగుతోంది. ఒకప్పుడు పుస్తకాలు, క్లాస్రూమ్ పాఠాలు, ఆసుపత్రుల్లో ప్రత్యక్ష పరిశీలన ద్వారా మాత్రమే వైద్య విద్యార్థులు ప్రాక్టికల్ విషయాలను నేర్చుకునేవారు. అయితే ఇప్పుడు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), వర్చువల్ రియాలిటీ (VR), ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ (AR) వంటి ఆధునిక సాంకేతికతలు వైద్య విద్యలో కొత్త మార్పులకు దారి తీస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా VR టెక్నాలజీ ద్వారా వైద్య విద్యార్థులు నిజమైన ఆపరేషన్ థియేటర్లో ఉన్న అనుభూతిని పొందుతూ, ప్రమాదం లేని వర్చువల్ వాతావరణంలో వైద్య విధానాలను ప్రాక్టీస్ చేసే అవకాశం ఏర్పడుతోంది.
ఈ విధానం ద్వారా విద్యార్థులు రోగులపై నేరుగా ప్రయోగాలు చేయకుండానే శస్త్రచికిత్సకు సంబంధించిన దశలు, వైద్య పరికరాల వినియోగం, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో తీసుకోవాల్సిన నిర్ణయాలు వంటి అంశాలను నేర్చుకోవచ్చు. భవిష్యత్తులో వైద్యుల శిక్షణలో VR టెక్నాలజీ కీలక పాత్ర పోషించే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి..

VR టెక్నాలజీ అంటే ఏమిటి?
వర్చువల్ రియాలిటీ అంటే కంప్యూటర్ సృష్టించిన త్రీడీ (3D) వాతావరణంలో ఉన్న అనుభూతిని కలిగించే సాంకేతికత. ఇందుకోసం ప్రత్యేక VR హెడ్సెట్ను ఉపయోగిస్తారు. దీన్ని ధరించినప్పుడు విద్యార్థులకు తమ చుట్టూ వర్చువల్ ఆపరేషన్ థియేటర్, ఆసుపత్రి గది లేదా మానవ శరీరంలోని అవయవాలు కనిపిస్తాయి.
కొన్ని VR వ్యవస్థల్లో చేతులకు ప్రత్యేక కంట్రోలర్లు లేదా మోషన్ ట్రాకింగ్ పరికరాలు ఉంటాయి. వాటి సహాయంతో విద్యార్థులు వర్చువల్ వైద్య పరికరాలను పట్టుకున్నట్లు, వాటిని ఉపయోగిస్తున్నట్లు ప్రాక్టీస్ చేయవచ్చు.
ఉదాహరణకు, ఒక విద్యార్థి వర్చువల్ ఆపరేషన్ థియేటర్లోకి ప్రవేశించి, శస్త్రచికిత్సకు అవసరమైన పరికరాలను గుర్తించడం, ఆపరేషన్కు సంబంధించిన దశలను పరిశీలించడం, నిర్దిష్ట విధానాలను అనుకరించడం వంటి పనులు చేయగలడు.
ఆపరేషన్కు ముందే వర్చువల్ ప్రాక్టీస్ ఎలా ఉంటుంది?
సాధారణంగా వైద్య విద్యార్థులు శస్త్రచికిత్సకు సంబంధించిన విధానాలను పుస్తకాలు, వీడియోలు, మోడల్స్ ద్వారా నేర్చుకుంటారు. కానీ VR టెక్నాలజీలో వారు కేవలం చూడటంతో ఆగిపోరు. వర్చువల్ వాతావరణంలో స్వయంగా ప్రాక్టీస్ చేసే అవకాశం ఉంటుంది.
ఈ విధానం కొన్ని దశల్లో పనిచేస్తుంది.
1. VR హెడ్సెట్ ధరించడం: విద్యార్థి ప్రత్యేక VR హెడ్సెట్ను ధరించగానే కంప్యూటర్ రూపొందించిన ఆసుపత్రి లేదా ఆపరేషన్ థియేటర్ వాతావరణం కనిపిస్తుంది.
2. వర్చువల్ రోగిని పరిశీలించడం: మానవ శరీర నిర్మాణం, అవయవాల స్థానం, సంబంధిత వైద్య సమస్యలను 3D రూపంలో పరిశీలించవచ్చు.
3. వైద్య పరికరాల వినియోగం: అందుబాటులో ఉన్న సిమ్యులేషన్ను బట్టి వర్చువల్ పరికరాలను ఉపయోగించి నిర్దిష్ట వైద్య విధానాలను ప్రాక్టీస్ చేయవచ్చు.
4. తప్పుల నుంచి నేర్చుకోవడం: ప్రాక్టీస్ సమయంలో జరిగిన తప్పులను గుర్తించి, మళ్లీ ప్రయత్నించే అవకాశం ఉంటుంది. కొన్ని అధునాతన వ్యవస్థలు విద్యార్థి పనితీరుపై ఫీడ్బ్యాక్ కూడా అందిస్తాయి.
5. పనితీరు అంచనా: విద్యార్థి తీసుకున్న నిర్ణయాలు, పూర్తి చేసిన దశలు, ప్రాక్టీస్ సమయం వంటి వివరాలను కొన్ని సిస్టమ్స్ రికార్డ్ చేసి శిక్షణలో ఉపయోగిస్తాయి.
ఇలా ఒకే విధానాన్ని పలుమార్లు ప్రాక్టీస్ చేయడం ద్వారా విద్యార్థులు తమ నైపుణ్యాలను మెరుగుపరుచుకోవచ్చు.
భారతదేశంలోనూ VR ఆధారిత వైద్య శిక్షణకు ప్రాధాన్యం
భారతదేశంలోని వైద్య విద్యా సంస్థలు కూడా ఆధునిక సిమ్యులేషన్ టెక్నాలజీలపై దృష్టి పెడుతున్నాయి.
2026 ఏప్రిల్ 6న న్యూఢిల్లీలోని ఆల్ ఇండియా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్ (AIIMS) వైద్య, నర్సింగ్ విద్య కోసం VR శిక్షణ కేంద్రాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ కేంద్రాన్ని MediSim VR సహకారంతో ఏర్పాటు చేశారు. వైద్య విద్యలో AI ఆధారిత VR పరిష్కారాలను ఎలా ఉపయోగించవచ్చు, విద్యార్థుల నైపుణ్యాల అభివృద్ధికి అవి ఎంతవరకు సహాయపడతాయి అనే అంశాలపై పరిశోధన, మూల్యాంకనం చేయడం ఈ భాగస్వామ్యంలో ముఖ్య ఉద్దేశం.
అలాగే 2026 ఆగస్టులో గోవా మెడికల్ కాలేజీలో ఆధునిక మెడికల్ సిమ్యులేషన్ కేంద్రాన్ని ప్రారంభించారు. ఇందులో VR ఆధారిత సిమ్యులేషన్ వ్యవస్థలతో పాటు, పూర్తి శరీర క్లినికల్ మానికిన్లు, అల్ట్రాసౌండ్ మరియు డయాగ్నస్టిక్ సిమ్యులేటర్లు వంటి సదుపాయాలు ఉన్నాయి. అత్యవసర వైద్య పరిస్థితులు, శస్త్రచికిత్స నైపుణ్యాలు, క్రిటికల్ కేర్ వంటి అంశాల్లో శిక్షణ అందించడానికి ఈ కేంద్రం ఉపయోగపడుతుంది.
తాజాగా 2026 నవంబర్లో చెన్నైలోని శ్రీ రామచంద్ర ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ (SRIHER), MediSim VRతో కలిసి VR స్కిల్ ట్రైనింగ్ ల్యాబ్ ఏర్పాటు చేసేందుకు ఒప్పందం చేసుకున్నట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి. వైద్య, నర్సింగ్ విద్యార్థులు, అధ్యాపకులు, ఇతర ఆరోగ్య రంగ నిపుణులకు వర్చువల్ సిమ్యులేషన్ ద్వారా శిక్షణ అందించడం ఈ కేంద్రం లక్ష్యంగా పేర్కొన్నారు.
ఈ పరిణామాలు భారతదేశంలో వైద్య విద్యలో సిమ్యులేషన్ ఆధారిత శిక్షణకు పెరుగుతున్న ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
VRతో ఏయే వైద్య విభాగాల్లో శిక్షణ పొందవచ్చు?
VR టెక్నాలజీని ఒకే విభాగానికి పరిమితం చేయాల్సిన అవసరం లేదు. వివిధ వైద్య రంగాలకు అనుగుణంగా ప్రత్యేక సిమ్యులేషన్ మాడ్యూల్స్ రూపొందించవచ్చు.
శస్త్రచికిత్స (Surgery): శస్త్రచికిత్సకు సంబంధించిన దశలు, శరీర నిర్మాణం, పరికరాల వినియోగంపై విద్యార్థులు వర్చువల్ ప్రాక్టీస్ చేయవచ్చు.
అనాటమీ (Anatomy): మానవ శరీరంలోని ఎముకలు, కండరాలు, రక్తనాళాలు, గుండె, మెదడు వంటి అవయవాలను 3D రూపంలో పరిశీలించవచ్చు. పుస్తకాల్లోని చిత్రాల కంటే త్రీడీ మోడల్స్ ద్వారా అవయవాల స్థానాలు, పరస్పర సంబంధాలను అర్థం చేసుకోవడం సులభం కావచ్చు.
ఎమర్జెన్సీ మెడిసిన్: గుండెపోటు, శ్వాస సంబంధిత సమస్యలు, ప్రమాదాలు వంటి అత్యవసర పరిస్థితులను సిమ్యులేషన్ ద్వారా అభ్యసించవచ్చు.
నర్సింగ్ శిక్షణ: రోగుల సంరక్షణ, వైద్య పరికరాల వినియోగం, క్లినికల్ విధానాలపై ప్రాక్టీస్ చేయవచ్చు.
రేడియాలజీ: CT, MRI వంటి స్కానింగ్ చిత్రాలను అర్థం చేసుకోవడం, శరీరంలోని అవయవాల నిర్మాణాన్ని పరిశీలించడం వంటి అంశాల్లో VR ఉపయోగపడవచ్చు.
ప్రసూతి మరియు శిశు వైద్యం: ప్రసవానికి సంబంధించిన దశలు, అత్యవసర ప్రసూతి పరిస్థితులు, నవజాత శిశువుల సంరక్షణ వంటి అంశాలను సిమ్యులేషన్ ద్వారా నేర్చుకోవచ్చు.
వైద్య విద్యార్థులకు VR వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు
పదేపదే ప్రాక్టీస్ చేసే అవకాశం: నిజమైన రోగులపై ప్రతి విధానాన్ని పదేపదే అభ్యసించడం సాధ్యం కాదు. కానీ VR సిమ్యులేషన్లో ఒకే విధానాన్ని పలుమార్లు ప్రాక్టీస్ చేయవచ్చు.
తప్పులు చేయడానికి భయపడాల్సిన అవసరం తక్కువ: వర్చువల్ వాతావరణంలో జరిగే తప్పుల వల్ల నిజమైన రోగికి నష్టం కలగదు. అందువల్ల విద్యార్థులు తమ తప్పులను గుర్తించి సరిదిద్దుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
క్లిష్టమైన విషయాలు సులభంగా అర్థం: శరీరంలోని అవయవాలు, రక్త ప్రసరణ, శస్త్రచికిత్స దశలను 3D రూపంలో చూడటం ద్వారా కొన్ని క్లిష్టమైన అంశాలను సులభంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు.
అత్యవసర పరిస్థితులపై అవగాహన: అరుదుగా ఎదురయ్యే వైద్య పరిస్థితులను కూడా వర్చువల్ సిమ్యులేషన్ ద్వారా అభ్యసించే అవకాశం ఉంటుంది.
పనితీరు అంచనా: కొన్ని VR సిస్టమ్స్ విద్యార్థుల ప్రాక్టీస్ వివరాలను నమోదు చేసి, ఏ అంశాల్లో మెరుగుదల అవసరమో గుర్తించేందుకు సహాయపడతాయి.
VR టెక్నాలజీకి ఉన్న సవాళ్లు ఏమిటి?
ప్రయోజనాలు ఉన్నప్పటికీ VR టెక్నాలజీని అన్ని మెడికల్ కాలేజీల్లో అమలు చేయడం అంత సులభం కాదు. ఇందుకు కొన్ని సవాళ్లు ఉన్నాయి.
అధిక ఖర్చు: VR హెడ్సెట్లు, సిమ్యులేషన్ సాఫ్ట్వేర్, ప్రత్యేక ల్యాబ్లు, నిర్వహణ కోసం పెట్టుబడి అవసరం.
నిపుణుల అవసరం: విద్యార్థులకు సరైన శిక్షణ అందించడానికి VR వ్యవస్థలను ఉపయోగించగల అధ్యాపకులు, సాంకేతిక నిపుణులు అవసరం.
శారీరక అనుభూతి పరిమితులు: వర్చువల్ వాతావరణంలో ప్రతి పరికరం నిజ జీవితంలో ఉన్నట్లుగా స్పర్శను అందించకపోవచ్చు. అందువల్ల చేతి కదలికలు, ఒత్తిడి, స్పర్శ ఆధారిత నైపుణ్యాల కోసం సంప్రదాయ ప్రాక్టికల్ శిక్షణ కూడా అవసరం.
సాంకేతిక సమస్యలు: ఇంటర్నెట్, హార్డ్వేర్, సాఫ్ట్వేర్ సమస్యలు శిక్షణకు అంతరాయం కలిగించవచ్చు. కొన్ని విద్యార్థులకు VR హెడ్సెట్ వాడకం వల్ల తల తిరగడం లేదా అసౌకర్యం కలగవచ్చు.
VR శిక్షణ నిజమైన ఆపరేషన్కు ప్రత్యామ్నాయమా?
ఇది చాలామందికి వచ్చే ముఖ్యమైన సందేహం. VR ద్వారా విద్యార్థులు ఆపరేషన్ విధానాలను నేర్చుకోవచ్చు. అయితే ఇది నిజమైన ఆపరేషన్ అనుభవానికి పూర్తిస్థాయి ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
వాస్తవ శస్త్రచికిత్సలో రోగి శరీర నిర్మాణం, కణజాలాల స్పర్శ, రక్తస్రావం, అనూహ్య పరిస్థితులు వంటి అంశాలు ఉంటాయి. వీటన్నింటినీ ప్రతి VR వ్యవస్థ పూర్తిగా అనుకరించలేకపోవచ్చు.
అందువల్ల VR శిక్షణను సంప్రదాయ వైద్య విద్య, మానికిన్ ఆధారిత ప్రాక్టీస్, అధ్యాపకుల పర్యవేక్షణ, ఆసుపత్రుల్లో క్లినికల్ శిక్షణకు అనుబంధంగా ఉపయోగించాలి. విద్యార్థులు తగిన నైపుణ్యాలు సాధించిన తర్వాత మాత్రమే అర్హులైన వైద్యుల పర్యవేక్షణలో నిజమైన రోగులపై వైద్య విధానాలను అభ్యసించాలి.
భవిష్యత్తులో AI, VR కలిస్తే వైద్య విద్య మరింత ఆధునికం
భవిష్యత్తులో AI, VR టెక్నాలజీల కలయిక వైద్య విద్యలో మరిన్ని అవకాశాలను సృష్టించవచ్చు. AI ఆధారిత వ్యవస్థలు విద్యార్థుల పనితీరును విశ్లేషించి, వారికి ఏ అంశాల్లో ఎక్కువ ప్రాక్టీస్ అవసరమో సూచించగలవు. VR ద్వారా విద్యార్థులు ఆ అంశాలను వర్చువల్ వాతావరణంలో మళ్లీ అభ్యసించవచ్చు.
ఉదాహరణకు, ఒక విద్యార్థి శస్త్రచికిత్సలో ఒక నిర్దిష్ట దశను సరిగ్గా పూర్తి చేయలేకపోతే, సిస్టమ్ ఆ లోపాన్ని గుర్తించి సంబంధిత దశను మళ్లీ ప్రాక్టీస్ చేయమని సూచించవచ్చు. అయితే ఇలాంటి సదుపాయాలు ప్రతి VR వ్యవస్థలో అందుబాటులో ఉండవు. అవి ఉపయోగించే సాఫ్ట్వేర్, పరికరాల సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
2026 ఆగస్టు 28న ప్రచురితమైన ఒక సిస్టమాటిక్ రివ్యూ కూడా వైద్య విద్యలో ఇమ్మర్సివ్ VR వినియోగంపై పరిశీలించింది. 31 అధ్యయనాల్లో 4,926 మంది అండర్గ్రాడ్యుయేట్ వైద్య విద్యార్థుల సమాచారాన్ని విశ్లేషించిన ఈ సమీక్షలో, పలు అధ్యయనాల్లో VR శిక్షణ తర్వాత తక్షణ నైపుణ్య ప్రదర్శన మెరుగుపడినట్లు లేదా సంప్రదాయ శిక్షణతో సమానంగా ఉన్నట్లు గుర్తించారు. అయితే దీర్ఘకాలిక నైపుణ్య నిలకడపై ఆధారాలు ఇంకా పరిమితంగానే ఉన్నాయని పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు.
ముగింపు
వైద్య విద్యలో VR టెక్నాలజీ ఒక ముఖ్యమైన మార్పుకు నాంది పలుకుతోంది. విద్యార్థులు నిజమైన రోగులపై శిక్షణ ప్రారంభించే ముందు వర్చువల్ వాతావరణంలో వైద్య విధానాలను అర్థం చేసుకోవడం, ప్రాక్టీస్ చేయడం ద్వారా తమ నైపుణ్యాలను మెరుగుపరుచుకోవచ్చు.
AIIMS ఢిల్లీ, గోవా మెడికల్ కాలేజీ, చెన్నైలోని SRIHER వంటి సంస్థల్లో కనిపిస్తున్న సిమ్యులేషన్ ఆధారిత శిక్షణ ప్రయత్నాలు ఈ రంగంలో ఆసక్తి పెరుగుతోందని సూచిస్తున్నాయి. అయితే VR ఒక్కటే మంచి వైద్యుడిని తయారు చేయదు. పుస్తక జ్ఞానం, ప్రత్యక్ష ప్రాక్టికల్ శిక్షణ, అనుభవజ్ఞులైన వైద్యుల మార్గదర్శకత్వం, రోగుల పట్ల బాధ్యతతో పాటు VR వంటి ఆధునిక సాంకేతికతలు కలిసినప్పుడే వైద్య విద్య మరింత సమర్థవంతంగా మారుతుంది.
