DArticle : Mar02: అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ (Ayatollah Ali Khamenei) ప్రస్థానం ఇరాన్ ఆధునిక చరిత్రలో అత్యంత ప్రభావవంతమైనది మరియు వివాదాస్పదమైనది. ఆయన జీవితం మతపరమైన విద్యార్థి నుంచి ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్గా 36 ఏళ్ల పైగా ఏకఛత్రాధిపత్యంతో పాలించిన వరకు సాగింది. కానీ ఇటీవలి సంఘటనలతో (2026 ఫిబ్రవరి చివరిలో) ఆయన ప్రస్థానం ఊహించని రీతిలో ముగిసింది.
బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం
- జననం: 1939 ఏప్రిల్ 19న ఇరాన్లోని పవిత్ర నగరం మష్హద్లో ఒక సాంప్రదాయ షియా మత కుటుంబంలో జన్మించారు. తండ్రి సయ్యద్ జవాద్ ఖమేనీ ఒక మధ్యస్థ స్థాయి క్లెరిక్ (మతాధికారి). ఎనిమిది మంది సంతానంలో రెండవవాడు. కుటుంబం సాధారణంగా పేదరికంలో ఉండేది.
- విద్య: నాలుగు ఏళ్ల వయసులోనే ఖురాన్ నేర్చుకున్నారు. మష్హద్లో హవ్జా (షియా సెమినరీ)లో చదివారు. తర్వాత కుమ్లో అయతుల్లా రుహోల్లా ఖొమేనీ వద్ద శిక్షణ పొందారు. నజాఫ్ (ఇరాక్)లో కూడా అధ్యయనం చేశారు. కవిత్వం, సాహిత్యం పట్ల ఆసక్తి ఉండేది.
రాజకీయ ప్రవేశం మరియు విప్లవం
- 1950ల చివరి నుంచి షా మొహమ్మద్ రెజా పహ్లవీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఖొమేనీ అనుచరుడిగా మారారు.
- 1960లలో ఆయనను షా పాలన ఏజెన్సీ SAVAK ఆరు సార్లు అరెస్టు చేసింది. మూడేళ్ల పాటు బహిష్కరణకు గురయ్యారు.
- 1979 ఇరాన్ ఇస్లామిక్ విప్లవంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. విప్లవం విజయవంతమైన తర్వాత రెవల్యూషనరీ కౌన్సిల్లో చేరారు.
అధ్యక్షుడిగా మరియు సుప్రీం లీడర్గా ఎదగడం
- 1981లో అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు (1981–1989 వరకు రెండుసార్లు).
- 1981లో హత్యాయత్నంలో తప్పించుకున్నారు, కానీ కుడి చేయి పక్షవాతానికి గురైంది.
- 1989లో అయతుల్లా ఖొమేనీ మరణానంతరం ఎక్స్పర్ట్స్ అసెంబ్లీ ఆయనను సుప్రీం లీడర్గా ఎన్నుకుంది. ఇది ఇరాన్లో అత్యున్నత పదవి — రాజకీయ, సైనిక, న్యాయ, ఆధ్యాత్మిక అధికారాలన్నీ ఆయన చేతుల్లో ఉండేవి.
సుదీర్ఘ పాలన (1989–2026)
- 36 ఏళ్లకు పైగా ఇరాన్ను శాసించారు — మధ్యప్రాచ్యంలో అత్యంత దీర్ఘకాల నాయకుడు.
- ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం, ఇజ్రాయెల్కు వ్యతిరేకత, “ఆక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెన్స్” (హిజ్బుల్లా, హౌతీలు మొ.) మద్దతు — ఆయన విదేశాంగ విధానాలు.
- దేశంలో వ్యతిరేక ప్రదర్శనలు (2009 గ్రీన్ మూవ్మెంట్, 2022 మహ్సా అమినీ మరణం తర్వాత)ను కఠినంగా అణచివేశారు.
- IRGC (ఇస్లామిక్ రెవల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్)పై పూర్తి నియంత్రణ.
ముగింపు మరియు మరణం
ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో ఇజ్రాయెల్-ఇరాన్ ఉద్రిక్తతలు తీవ్రమయ్యాయి. 2026 ఫిబ్రవరి చివరిలో అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ సంయుక్త దాడుల్లో (సంయుక్త ఆపరేషన్) అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ (వయసు 86) మరణించారు. ఆయనతో పాటు కుటుంబ సభ్యులు (కుమార్తె, అల్లుడు మొదలైనవారు), IRGC కమాండర్లు కూడా మృతి చెందారు. ఇరాన్ 40 రోజుల సంతాప దినాలు ప్రకటించింది. తాత్కాలికంగా ముగ్గురు సభ్యుల కౌన్సిల్ (అధ్యక్షుడు, న్యాయాధిపతి మొ.) పాలన చేపట్టింది.
ఖమేనీ ప్రస్థానం విప్లవ వీరుడి నుంచి ఇరాన్ను ఉక్కుపాదంతో పాలించిన నాయకుడి వరకు, చివరికి భీకర దాడిలో ముగిసిన ఒక శకం. ఆయన అభిమానులకు గొప్ప నాయకుడు, వ్యతిరేకులకు నియంత.