
DNEWS:హైదరాబాద్: మహిళల అక్రమ రవాణా కేసుల్లో బాధితుల రక్షణకు సంబంధించి తెలంగాణ హైకోర్టు కీలక తీర్పు వెలువరించింది. మానవ అక్రమ రవాణా బాధితుల కోసం ఏర్పాటు చేసిన రక్షణ కేంద్రాలను (Protective Homes) నిందితులను నిర్బంధించే కేంద్రాలుగా ఉపయోగించకూడదని స్పష్టం చేసింది. బాధితులు, అక్రమ రవాణాకు పాల్పడినట్లు ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న వ్యక్తులను ఒకే కేంద్రంలో ఉంచడం వల్ల నిజమైన బాధితుల భద్రతకు ముప్పు ఏర్పడే అవకాశం ఉందని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.
ఈ మేరకు బాధితులకు ప్రత్యేక రక్షణ కల్పించడంతో పాటు, ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న వ్యక్తుల కోసం ప్రత్యేక సదుపాయాలను ఏర్పాటు చేయాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది. పోలీసు శాఖ, మేజిస్ట్రేట్లు, న్యాయ సేవా సంస్థలు, ప్రభుత్వ విభాగాలు సమన్వయంతో పనిచేయాలని సూచించింది. నవంబర్ 13న వెలువడిన ఈ తీర్పు నవంబర్ 18, 19 తేదీల్లో వార్తల్లో ప్రధానంగా నిలిచింది.
అసలు కేసు ఏమిటి?
హైదరాబాద్కు చెందిన ప్రముఖ స్వచ్ఛంద సంస్థ ప్రజ్వల (Prajwala) దాఖలు చేసిన రిట్ పిటిషన్పై విచారణ సందర్భంగా హైకోర్టు ఈ కీలక ఆదేశాలు జారీ చేసింది. మానవ అక్రమ రవాణా బాధితులను రక్షించడం, వారికి ఆశ్రయం కల్పించడం, పునరావాసం కల్పించడం వంటి కార్యక్రమాలను ప్రజ్వల సంస్థ నిర్వహిస్తోంది.
2025 మే నెలలో హైదరాబాద్లోని వెరిలీ బ్యూటీ సెలూన్ అండ్ స్పా (Verily Beauty Salon and Spa)పై పోలీసులు దాడి నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా తొమ్మిది మంది మహిళలను అక్కడి నుంచి రక్షించారు. అనంతరం వారిని ప్రజ్వల నిర్వహిస్తున్న రక్షణ కేంద్రంలో చేర్చాలని నాంపల్లిలోని మూడో అదనపు చీఫ్ మెట్రోపాలిటన్ మేజిస్ట్రేట్ ఆదేశించారు.
అయితే, ఆ తొమ్మిది మందిలో ఒక మహిళపై గతంలో మానవ అక్రమ రవాణా కేసుకు సంబంధించి ఆరోపణలు ఉన్నాయని, ఆమె వ్యభిచార గృహ కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తున్న వ్యక్తి అయి ఉండవచ్చని ప్రజ్వల సంస్థ అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసింది. అలాంటి వ్యక్తిని నిజమైన బాధితులతో కలిపి ఉంచితే మిగతా మహిళల భద్రతకు ప్రమాదం ఏర్పడుతుందని ఆందోళన తెలిపింది.
మిగతా ఎనిమిది మందిని కేంద్రంలో చేర్చినప్పటికీ, సంబంధిత మహిళను చేర్చడంపై సంస్థ అభ్యంతరం తెలిపింది. అయితే కోర్టు ధిక్కరణ చర్యలు ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుందనే కారణంతో చివరకు ఆమెను కూడా అభ్యంతరాల మధ్య కేంద్రంలో చేర్చినట్లు పిటిషన్లో పేర్కొంది.
ఈ నేపథ్యంలో బాధితులు, ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న వ్యక్తులను గుర్తించడంలో స్పష్టమైన విధానాలు ఉండాలని ప్రజ్వల హైకోర్టును ఆశ్రయించింది.
హైకోర్టు ఏమని చెప్పింది?
ఈ పిటిషన్ను విచారించిన తెలంగాణ హైకోర్టు డివిజన్ బెంచ్ కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. యాక్టింగ్ చీఫ్ జస్టిస్ పి. సామ్ కోషి, జస్టిస్ నర్సింగ్ రావు నందికొండతో కూడిన ధర్మాసనం ఈ తీర్పును వెలువరించింది.
బాధితుల కోసం ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేసిన రక్షణ కేంద్రాలను నిందితులను నిర్బంధించే ప్రదేశాలుగా ఉపయోగించకూడదని స్పష్టం చేసింది. మానవ అక్రమ రవాణాకు పాల్పడినట్లు ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న నిర్వాహకులు, ఇతర వ్యక్తులను బాధితులతో కలిపి ఉంచడం చట్టపరంగా సరైన విధానం కాదని పేర్కొంది.
ఒక వ్యక్తిపై ఎఫ్ఐఆర్ నమోదైందని లేదా గతంలో క్రిమినల్ కేసు ఉందని మాత్రమే ఆ వ్యక్తిని మానవ అక్రమ రవాణాదారుగా నిర్ణయించలేమని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. అదే సమయంలో పోలీసుల దాడిలో రక్షించబడ్డారని చెప్పినంత మాత్రాన ప్రతి ఒక్కరినీ ఎలాంటి పరిశీలన లేకుండా బాధితులుగా పరిగణించకూడదని తెలిపింది.
ప్రతి వ్యక్తి పాత్ర, నేపథ్యం, పరిస్థితులు, ఇతరులకు కలిగే ప్రమాదం వంటి అంశాలను విడివిడిగా పరిశీలించాలి. అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని న్యాయపరమైన విచారణ జరిపిన తర్వాతే నిర్ణయం తీసుకోవాలని సూచించింది.
బాధితులకు, నిందితులకు వేర్వేరు కేంద్రాలు
హైకోర్టు ఇచ్చిన ముఖ్యమైన ఆదేశాల్లో ప్రత్యేక కేంద్రాల ఏర్పాటు ఒకటి. మానవ అక్రమ రవాణా బాధితులకు రక్షణ, వైద్యం, కౌన్సెలింగ్, న్యాయ సహాయం, పునరావాసం వంటి సేవలు అందించాలి. మరోవైపు నేరాలకు పాల్పడినట్లు ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న వ్యక్తుల విషయంలో చట్టప్రకారం అవసరమైన ప్రత్యేక నిర్బంధ లేదా సరిదిద్దే సదుపాయాలు ఉండాలి.
రెండు రకాల కేంద్రాల లక్ష్యాలు వేర్వేరని ధర్మాసనం స్పష్టం చేసింది. బాధితుల రక్షణ కేంద్రాల్లో నిందితులను ఉంచడం వల్ల అక్కడ ఆశ్రయం పొందుతున్న మహిళలు బెదిరింపులు, ఒత్తిళ్లు, మానసిక వేధింపులకు గురయ్యే ప్రమాదం ఉందని పేర్కొంది.
రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రత్యేక సదుపాయాలను ఏర్పాటు చేసే వరకు ఇప్పటికే అందుబాటులో ఉన్న చట్టబద్ధమైన కేంద్రాల్లో తగిన ఏర్పాట్లు చేయాలని సూచించింది. అయితే అలాంటి ఏర్పాట్లు కూడా సంబంధిత న్యాయస్థానం ఆదేశాలకు లోబడి ఉండాలని స్పష్టం చేసింది.
పోలీసులకు కీలక ఆదేశాలు
మానవ అక్రమ రవాణా కేసుల్లో పోలీసులు మరింత బాధ్యతాయుతంగా వ్యవహరించాలని హైకోర్టు సూచించింది. రక్షణ చర్యలు చేపట్టే ముందు పక్కా సమాచారం సేకరించాలి. బాధితులను గుర్తించడం, అనుమానిత నిర్వాహకుల పాత్రను పరిశీలించడం, అక్రమ రవాణాకు సంబంధించిన ఆధారాలను సేకరించడం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.
ప్రతి వ్యక్తిని విడివిడిగా అంచనా వేయాలని, వారి గుర్తింపు, నేపథ్యం, పరిస్థితులను పరిశీలించాలని ఆదేశించింది. అనుమానితులపై ఉన్న పాత కేసులను మాత్రమే ఆధారంగా చేసుకుని వారిని దోషులుగా పరిగణించకూడదని స్పష్టం చేసింది.
రాష్ట్ర డీజీపీ మహిళా భద్రతా విభాగం, యాంటీ హ్యూమన్ ట్రాఫికింగ్ యూనిట్ల ద్వారా ఫిబ్రవరి 26, 2026న రూపొందించిన సమగ్ర స్టాండర్డ్ ఆపరేటింగ్ ప్రొసీజర్ (SOP)ను అమలు చేయాలని ధర్మాసనం సూచించింది.
బాధితులను ఏ కేంద్రంలో ఉంచాలనే నిర్ణయం తీసుకునే ముందు అక్కడి భద్రత, అందుబాటులో ఉన్న స్థలం, అవసరమైన సౌకర్యాలను కూడా పరిశీలించాలని పేర్కొంది.
మేజిస్ట్రేట్లకు ప్రత్యేక సూచనలు
ఈ తీర్పులో న్యాయాధికారుల బాధ్యతలపైనా హైకోర్టు స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలు జారీ చేసింది. బాధితులను రక్షణ కేంద్రాల్లో చేర్చే ముందు చట్టప్రకారం అవసరమైన విచారణ జరపాలని మేజిస్ట్రేట్లకు సూచించింది.
ప్రత్యేకంగా అనైతిక రవాణా నిరోధక చట్టం, 1956 (Immoral Traffic (Prevention) Act)లోని సెక్షన్ 17 ప్రకారం నిర్వహించాల్సిన విచారణను కేవలం నామమాత్రంగా ముగించకూడదని పేర్కొంది. సంబంధిత వ్యక్తి పరిస్థితులు, భద్రత, అవసరాలు, అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాలను పరిశీలించి స్పష్టమైన కారణాలతో ఉత్తర్వులు జారీ చేయాలి.
ఒక వ్యక్తిని ఏ కేంద్రంలో ఉంచాలనే నిర్ణయం తీసుకునేటప్పుడు ఆ కేంద్రం ఉద్దేశం, అక్కడ ఉన్న ఇతరుల భద్రత, సంబంధిత వ్యక్తి పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని సూచించింది.
స్వచ్ఛంద సంస్థలకు కూడా మార్గదర్శకాలు
బాధితులకు ఆశ్రయం కల్పిస్తున్న స్వచ్ఛంద సంస్థల భద్రత విషయంలోనూ హైకోర్టు పలు సూచనలు చేసింది. రక్షణ కేంద్రాల్లోకి కొత్తగా వచ్చే ప్రతి వ్యక్తి వివరాలను గోప్యంగా నమోదు చేయాలి. వారి భద్రతకు సంబంధించిన ప్రమాదాలను ముందుగానే అంచనా వేయాలి.
అలాగే కేంద్రాల్లో ఈ సదుపాయాలు ఉండేలా చూడాలని సూచించింది:
- బాధితుల వ్యక్తిగత వివరాల గోప్యత.
- ప్రవేశ సమయంలో భద్రతా పరిశీలన.
- వైద్య పరీక్షలు, మానసిక కౌన్సెలింగ్.
- ఉచిత న్యాయ సహాయం.
- బెదిరింపులు, వేధింపులపై ఫిర్యాదుల నమోదు.
- బాధితుల పునరావాసం, కుటుంబ సభ్యులతో సురక్షిత అనుసంధానం.
- కేంద్రంలో జరిగే ఘటనల వివరాల నిర్వహణ.
రక్షణ కేంద్రాలు కేవలం ఆశ్రయం కల్పించే ప్రదేశాలుగా కాకుండా బాధితులు తిరిగి సాధారణ జీవితంలోకి రావడానికి సహకరించే పునరావాస కేంద్రాలుగా పనిచేయాలని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.
విద్యాసంస్థల్లో మానవ అక్రమ రవాణాపై అవగాహన
మానవ అక్రమ రవాణాను అరికట్టడానికి ముందస్తు అవగాహన చాలా ముఖ్యమని హైకోర్టు పేర్కొంది. ముఖ్యంగా యువత, విద్యార్థులు, మహిళలు ఈ తరహా నేరాల పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండేలా చర్యలు తీసుకోవాలని సూచించింది.
విద్యా సంస్థల్లో ప్రతి విద్యా సెమిస్టర్కు కనీసం ఒకసారి వయసుకు తగిన అవగాహన కార్యక్రమం నిర్వహించాలని ఆదేశించింది. పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో మానవ అక్రమ రవాణా, సైబర్ మోసాలు, ఉద్యోగాల పేరుతో జరిగే మోసాలు, మహిళలపై జరిగే దోపిడీ వంటి అంశాలపై అవగాహన కల్పించాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తు చేసింది.
తెలంగాణ రాష్ట్ర న్యాయ సేవాధికార సంస్థ (TSLSA), జిల్లా న్యాయ సేవాధికార సంస్థలు కూడా చట్టపరమైన అవగాహన, బాధితులకు న్యాయ సహాయం అందించే కార్యక్రమాలను సమన్వయం చేయాలని సూచించింది.
జిల్లాల వారీగా గుర్తింపు పొందిన రక్షణ కేంద్రాల జాబితాను నిర్వహించాలని, వాటి సామర్థ్యం, అందించే ప్రత్యేక సేవలు, అందుబాటులో ఉన్న సదుపాయాల వివరాలను ఎప్పటికప్పుడు నవీకరించాలని అధికారులను ఆదేశించింది.
ప్రభుత్వానికి మూడు నెలల గడువు
హైకోర్టు ఆదేశాల అమలును పర్యవేక్షించేందుకు ప్రభుత్వానికి కీలక బాధ్యతలు అప్పగించింది. సంబంధిత శాఖలు తీసుకున్న చర్యలపై మూడు నెలల్లోపు తొలి అమలు నివేదికను సమర్పించాలని ఆదేశించింది.
ఆ తర్వాత ఒక సంవత్సరం పాటు ప్రతి ఆరు నెలలకు ఒకసారి పురోగతి నివేదికలు సమర్పించాలి. ప్రత్యేక కేంద్రాల ఏర్పాటు, బాధితుల భద్రత, పోలీసుల శిక్షణ, వివిధ శాఖల మధ్య సమన్వయం, అవగాహన కార్యక్రమాల నిర్వహణ వంటి అంశాలపై నివేదికల్లో వివరాలు ఉండాలి.
మహిళా, శిశు సంక్షేమ శాఖ, కార్మిక శాఖ, సాంఘిక సంక్షేమ శాఖ, వైద్య ఆరోగ్య శాఖ, విద్యాశాఖ, జిల్లా యంత్రాంగం వంటి విభాగాలు సమన్వయంతో పనిచేయాలని సూచించింది. బాధితులకు వైద్య, మానసిక సహాయం, న్యాయ సహాయం, పునరావాసం అందించడంలో ఎలాంటి జాప్యం జరగకూడదని పేర్కొంది.
జిల్లా కలెక్టర్లు కనీసం ఆరు నెలలకు ఒకసారి సంబంధిత శాఖల అధికారులతో సమీక్ష సమావేశాలు నిర్వహించి సమస్యలను పరిష్కరించాలని సూచించింది.
బాధితుల భద్రతకు ఈ తీర్పు ఎందుకు కీలకం?
మానవ అక్రమ రవాణా అనేది సమాజాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసే తీవ్రమైన నేరం. ఉద్యోగాలు, మెరుగైన జీవితం, అధిక ఆదాయం వంటి ఆశలు చూపిస్తూ కొందరు మహిళలు, పిల్లలను మోసగించి అక్రమ కార్యకలాపాల్లోకి నెట్టే ఘటనలు జరుగుతున్నాయి.
ఇలాంటి సందర్భాల్లో పోలీసులు బాధితులను రక్షించిన తర్వాత వారి భవిష్యత్తు మరింత కీలకంగా మారుతుంది. వారికి సురక్షితమైన ఆశ్రయం, వైద్యం, మానసిక ధైర్యం, న్యాయ సహాయం అందించాల్సి ఉంటుంది. కానీ బాధితులు, నేరాలకు పాల్పడినట్లు అనుమానాలు ఉన్న వ్యక్తులు ఒకే కేంద్రంలో ఉంటే రక్షణ లక్ష్యం దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంది.
ముఖ్యంగా బాధితులు తమకు జరిగిన అన్యాయంపై స్వేచ్ఛగా మాట్లాడలేకపోవచ్చు. బెదిరింపులు లేదా ఒత్తిళ్ల కారణంగా విచారణకు సహకరించకపోవచ్చు. పునరావాస ప్రక్రియ కూడా ప్రభావితమవుతుంది.
ఈ సమస్యలను దృష్టిలో ఉంచుకుని హైకోర్టు ప్రత్యేక కేంద్రాలు, వ్యక్తిగత పరిశీలన, న్యాయపరమైన విచారణ, పోలీసు బాధ్యతలను స్పష్టంగా వివరించింది.
అదే సమయంలో కేవలం ఎఫ్ఐఆర్ నమోదైందని ఎవరినీ నేరస్థులుగా ముద్ర వేయకూడదనే సూత్రాన్ని కూడా గుర్తుచేసింది. ఇది వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, న్యాయమైన విచారణ, బాధితుల రక్షణ మధ్య సమతుల్యతను పాటించాల్సిన అవసరాన్ని తెలియజేస్తోంది.
ప్రజలు తెలుసుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన విషయం
మానవ అక్రమ రవాణా లేదా మహిళలపై దోపిడీకి సంబంధించిన అనుమానాస్పద ఘటనలు కనిపిస్తే ప్రజలు పోలీసులకు సమాచారం అందించాలి. ఉద్యోగాలు, విదేశీ అవకాశాలు, అధిక వేతనాల పేరుతో తెలియని వ్యక్తులు చేసే హామీలను నమ్మే ముందు వాటి నిజానిజాలను పరిశీలించాలి.
బాధితుల గుర్తింపు, వ్యక్తిగత వివరాలను సోషల్ మీడియాలో ప్రచారం చేయకూడదు. బాధితులను అవమానించేలా లేదా వారి భవిష్యత్తుకు నష్టం కలిగించేలా వ్యాఖ్యలు చేయకుండా బాధ్యతాయుతంగా వ్యవహరించాలి.
ఈ తీర్పు ద్వారా తెలంగాణ హైకోర్టు ఒక స్పష్టమైన సందేశాన్ని ఇచ్చింది. బాధితులకు రక్షణ కల్పించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత. అదే సమయంలో ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న వ్యక్తుల విషయంలోనూ చట్టబద్ధమైన విచారణ జరగాలి. ఈ రెండు అంశాలను సమన్వయం చేసినప్పుడే మానవ అక్రమ రవాణాను సమర్థవంతంగా ఎదుర్కోవచ్చు.
మొత్తానికి: తెలంగాణ హైకోర్టు ఇచ్చిన ఈ కీలక తీర్పు రాష్ట్రంలో మానవ అక్రమ రవాణా బాధితుల రక్షణ వ్యవస్థను మరింత బలోపేతం చేసే దిశగా ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగుగా నిలవనుంది. ప్రభుత్వ శాఖలు, పోలీసులు, న్యాయవ్యవస్థ, స్వచ్ఛంద సంస్థలు సమన్వయంతో పనిచేస్తేనే ఈ ఆదేశాల అసలు లక్ష్యం నెరవేరుతుంది.
