విద్యా వెలుగుల తోనే సామాజిక సమానత్వం: మహాత్మా జ్యోతిరావ్ ఫూలే

DArticle: Nov28: 19వ శతాబ్దంలో భారతీయ సామాజిక సంస్కరణలకు మొదటి దీపాన్ని నింపిన మహాత్మా జ్యోతిరావ్ ఫూలే (1827-1890) జీవితం, విద్యను సామాజిక సమానత్వానికి మార్గంగా చూసిన ఆలోచనలు ఇప్పటికీ ప్రస్తుతం. మాలీ (వర్గు) కులంలో పుణేలో జన్మించిన ఆయన, కుల వివక్ష, మహిళా అణచివేత, దలితుల అణకువల పట్ల తీవ్ర వ్యతిరేకత చూపారు. “విద్యా వెలుగు లేకుండా సమానత్వం రాదు” అనే ఆయన భావన, భారతీయ సమాజాన్ని మార్చిన శక్తి.

జ్యోతిబా ఫూలే: జీవిత చరిత్ర మరియు పోరాటం

జ్యోతిరావ్ గోవిందరావ్ ఫూలే 1827 ఏప్రిల్ 11న ముంబై ప్రెసిడెన్సీలో (ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర) జన్మించారు. మారాఠీ పాఠశాలలో చదువుకుని, క్రిస్టియన్ మిషనరీల పాఠశాలలో కూడా అవకాశం పొందారు. బ్రిటిష్ రాజ్‌లో కుల వ్యవస్థ పీడనలు చూసి, ఆయన సామాజిక సంస్కరణలకు రంగం సెట్ చేశారు. 1848లో, భారతదేశంలో మొదటిసారిగా మహిళలకు పాఠశాలను ప్రారంభించారు – పూణేలో తాట్యాసాహెబ్ భిడే ఇంటిలో. ఆయన భార్య సావిత్రీబాయి ఫూలే మొదటి మహిళా టీచర్‌గా పనిచేశారు. ఈ పాఠశాలల్లో లోకుల మహిళలు, దలిత బాలికలు చదువుతూ, సమాజాన్ని లోక్కిల్లారు. 1873లో సత్యశోధక సమాజాన్ని స్థాపించి, లోకులకు సమాన హక్కులు, విద్యా అవకాశాలు కల్పించారు. ఆయన ప్రధాన రచనలు – గులామ్‌గిరి (1873), షెత్కార్య అసుధ్ – కుల వ్యవస్థను విమర్శించి, విద్యను స్వేచ్ఛా సాధనంగా చిత్రించాయి.

విద్య: సామాజిక మార్పు ఆయుధం

ఫూలేకు విద్య అనేది కేవలం జ్ఞాన సంపాదన కాదు, అణగారిన వర్గాలను ఉద్ధరించే కీలక ఆయుధం. “విద్యా వెలుగు లేకుండా సమానత్వం రాదు” అనే ఆయన ఆలోచన, లోకులు, మహిళలు, శూద్రులు (కళాకారులు, కార్మికులు) పట్ల వివక్షను తొలగించడానికి దారి తీసింది. 1848లో ప్రారంభించిన మహిళల పాఠశాలలు, సమాజంలో మహిళలు చదువుకోవడం “పాపం” అనే మతాంధ మూఢనమ్మకాలను ధ్వంసం చేశాయి. సావిత్రీబాయితో కలిసి, ఆయన లోకుల బాలికలకు చదువు నేర్పించడంలో ముందుంటూ, వారిని గౌరవప్రద జీవితానికి మార్గనిర్దేశం చేశారు. ఆయన భావనలు: విద్య ద్వారా మహిళలు సమాజంలో పాల్గొని, పితృస్వామ్యాన్ని ధ్వంసం చేయాలి. ఇది భారతీయ విద్యా విధానాలకు (ఉదా: RTE చట్టం) పునాది వేసింది.

సామాజిక సమానత్వం: అణగారిన వర్గాల పోరాటం

ఫూలే సామాజిక సమానత్వాన్ని కుల వ్యవస్థ ధ్వంసం, అస్పృశ్యత నిర్మూలన, మహిళా హక్కుల ద్వారా సాధ్యమని చెప్పారు. శూద్రులు, అతి లోకులు (ప్రస్తుత షెడ్యూల్డ్ కులాలు) పట్ల జరిగే పీడనాన్ని “గులామ్‌గిరి”లో వివరించారు – బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియుల ఆధిపత్యాన్ని విమర్శించి, వారిని “అసురులు”గా కాకుండా సమానులుగా చూడమని పిలుపునిచ్చారు. సత్యశోధక సమాజం ద్వారా, లోకులకు వివాహాలు, శుద్ధీకరణాలు నిర్వహించి, సమానత్వాన్ని ప్రాక్టికల్‌గా అమలు చేశారు. మహిళలపై జరిగే బాల్య వివాహాలు, సతీసహగమనాలు, వితంతు పిల్లల పట్ల అవమానాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. ఆయన ఆలోచనలు, డా. బి.ఆర్. అంబేడ్కర్, పెరియార్ వంటి సంస్కర్తలకు ప్రేరణ.

ఫూలే వారసత్వం: ఆధునిక భారతానికి పాఠాలు

ఫూలే జీవితం, విద్యను సామాజిక న్యాయానికి మార్గంగా చేసి, భారతదేశంలో లోకుల ఉద్ధరణకు మార్గదర్శకత్వం వహించింది. 1890 నవంబర్ 28న మరణించిన ఆయన, ఇప్పటికీ మహారాష్ట్రలో “జ్యోతిబా ఫూలే జయంతి”గా జరుపుకుంటారు. ఆయన భావనలు, ఆధునిక విద్యా విధానాల్లో (ఉదా: ఇన్‌క్లూసివ్ ఎడ్యుకేషన్) ప్రతిఫలిస్తున్నాయి. మహిళలు, దలితులు చదువుకోవడం ద్వారా సమాజం మారుతుందనే ఆయన సందేశం.