D Spiritual: Sept 18: హిందూ సంప్రదాయంలో గణేశుడిని ప్రథమ పూజ్యుడిగా, విఘ్నాలను తొలగించే దేవుడిగా ఆరాధిస్తారు. ఏ శుభకార్యాన్ని ప్రారంభించినా ముందుగా గణపతిని పూజించడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది. గణేశుడి జననం, ఆయన ఏనుగు తలను పొందడం వెనుక ఉన్న పురాణగాథ కూడా అందరికీ తెలిసిందే.
పురాణ కథనం ప్రకారం.. పార్వతీదేవి తన శరీరానికి రాసుకున్న పసుపు పిండితో గణేశుడిని సృష్టించి, తనకు కాపలాగా ద్వారం వద్ద నిలబడమని ఆదేశించింది. అదే సమయంలో అక్కడికి వచ్చిన శివుడిని గణేశుడు అడ్డుకోవడంతో ఇద్దరి మధ్య ఘర్షణ జరిగింది. ఆగ్రహానికి గురైన శివుడు గణేశుడి తలను నరికేశాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
ఈ విషయం తెలుసుకున్న పార్వతీదేవి తీవ్ర ఆవేదనకు గురై గణేశుడిని తిరిగి బ్రతికించాలని శివుడిని కోరింది. దీంతో శివుడు ఏనుగు తలను గణేశుడి శరీరానికి అమర్చి ప్రాణం పోశాడని, అనంతరం గణేశుడికి ప్రథమ పూజ అందుకునే వరాన్ని ప్రసాదించాడని విశ్వాసం.
అయితే గణేశుడి తలకు సంబంధించిన మరో ఆసక్తికరమైన మతపరమైన నమ్మకం ఉత్తరాఖండ్లోని పాతాళ భువనేశ్వర్ గుహతో ముడిపడి ఉంది. శివుడు ఖండించిన గణేశుడి అసలు మానవ శిరస్సు ఈ గుహలోనే ఉందని స్థానిక మత సంప్రదాయంలో విశ్వసిస్తారు.
ఉత్తరాఖండ్లోని పిథోరగఢ్ జిల్లాలో గంగోలిహాట్ సమీపంలో ఉన్న పాతాళ భువనేశ్వర్ గుహ సహజ శిలా నిర్మాణాలు, పురాణ విశ్వాసాలతో ప్రసిద్ధి చెందింది. గుహలోని ఓ సహజ శిలను ‘ఆది గణేశ’గా భావించి భక్తులు పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఇదే గణేశుడి అసలు మానవ తలకు ప్రతీక అని కొందరు విశ్వసిస్తారు.
పాతాళ భువనేశ్వర్ గుహలో కనిపించే సహజ శిలా నిర్మాణాల్లో ఒకదాన్ని భక్తులు ఆది గణేశుడి రూపంగా భావిస్తారు. గణేశుడి అసలు శిరస్సు అక్కడే ఉందనే విశ్వాసంతో ఈ శిలకు ప్రత్యేక పూజా ప్రాధాన్యత ఏర్పడింది. గుహలోని ఇతర సహజ రాతి ఆకారాలను కూడా వివిధ దేవతలు, పురాణ పాత్రలతో అనుసంధానించి దర్శించుకోవడం ఇక్కడి సంప్రదాయంలో భాగంగా ఉంది.
ఆది గణేశుడి శిలకు పైన సహజంగా ఏర్పడిన మరో శిలా నిర్మాణం నుంచి నీటి బిందువులు కిందకు జారి ఆది గణేశుడి తలపై పడుతుంటాయని భక్తులు చెబుతారు. ఈ సహజ ప్రక్రియకు స్థానికులు ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యతను ఆపాదిస్తారు. ఆ నీటి బిందువులను దైవ అనుగ్రహానికి ప్రతీకగా భావించే సంప్రదాయం కూడా ఉంది.
పాతాళ భువనేశ్వర్కు సంబంధించి మరో మతపరమైన ప్రచారం కూడా ఉంది. గణేశుడి అసలు తల లేదా దాని ప్రతీకను స్వయంగా శివుడే రక్షిస్తున్నాడని కొందరు విశ్వసిస్తారు. ఈ నమ్మకం కారణంగా ఈ గుహను గణేశుడు, శివుడితో అనుబంధం ఉన్న పవిత్ర ప్రదేశంగా భక్తులు భావిస్తారు.
అయితే గణేశుడి తలను శివుడు ఇక్కడే కాపాడుతున్నాడనే విషయానికి చారిత్రక లేదా శాస్త్రీయ ఆధారాలు లేవు. అదేవిధంగా గుహలో ఉన్న శిల నిజంగా గణేశుడి అసలు మానవ తల అని నిర్ధారించే ఆధారాలు కూడా లేవు. ఈ అంశాలను మత విశ్వాసాలు, పురాణాలు, స్థానిక జానపద సంప్రదాయాల పరిధిలోనే చూడాలి.
మత సంప్రదాయం ప్రకారం కలియుగంలో ఆది శంకరాచార్యులు పాతాళ భువనేశ్వర్ గుహను కనుగొన్నారని విశ్వసిస్తారు. గుహలోని అనేక సహజ శిలా నిర్మాణాలను వివిధ దేవతా స్వరూపాలతో అనుసంధానిస్తూ పూజలు నిర్వహించే సంప్రదాయం కొనసాగుతోంది. ఆది గణేశుడి శిలకు సంబంధించిన విశ్వాసం కూడా ఈ మత సంప్రదాయంలో భాగంగా చెప్పబడుతుంది.
పాతాళ భువనేశ్వర్ కేవలం ఒక సహజ గుహగా మాత్రమే కాకుండా పురాణాలు, జానపద కథలు, ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసాలతో ముడిపడిన పవిత్ర క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. గుహలోని సహజ శిలా నిర్మాణాలను దేవతా స్వరూపాలుగా భావించి భక్తులు దర్శించుకుంటారు.
ముఖ్యంగా గణేశుడి అసలు మానవ శిరస్సు ఇక్కడే ఉందనే విశ్వాసం ఈ గుహకు ప్రత్యేకతను తీసుకొచ్చింది. అయితే గణేశుడి మానవ శిరస్సు నిజంగా పాతాళ భువనేశ్వర్ గుహలో ఉందని నిర్ధారించే చారిత్రక లేదా శాస్త్రీయ ఆధారాలు ప్రస్తుతం లేవు. అందువల్ల ఈ కథనాన్ని పురాణ, మత విశ్వాసాల కోణంలోనే చూడటం సముచితం.