DNews: Nov28: నేపాల్ రాష్ట్రీయ బ్యాంక్ (NRB) ఇటీవల రూ.100 కొత్త నోట్లను విడుదల చేసింది, ఇందులో భారత్కు చెందిన కలాపాని, లిపులెఖ్, లిమ్పియాధురా ప్రాంతాలను చేర్చిన మ్యాప్ ఉంది. ఈ చర్య భారత్ను కోపోద్రేకం చేసింది, దీన్ని “కృత్రిమ విస్తరణ”గా పిలిచి తీవ్రంగా తప్పుపట్టింది. 2020లో కేపీ శర్మ అలీ ప్రభుత్వం ఆమోదించిన మ్యాప్ను ఆధారంగా చేసుకుని ఈ మార్పు చేశారు.
ముఖ్య వివరాలు:
- వివాదాస్పద ప్రాంతాలు: మ్యాప్లో కలాపాని (ఉత్తరాఖండ్ పిఠోరాగఢ్ జిల్లా), లిపులెఖ్, లిమ్పియాధురా ప్రాంతాలు నేపాల్ భూభాగంగా చూపించబడ్డాయి. భారత్ ఇవి తమ భూభాగమని పేర్కొంటోంది.
- నేపాల్ వెల్లడి: NRB ప్రతినిధి ప్రకారం, ఈ మ్యాప్ 2020 పార్లమెంటు చట్టానికి అనుగుణంగా ఆప్డేట్ చేయబడింది. ఇతర నోట్లలో (రూ.10, 50, 500, 1000) మ్యాప్ లేదు, కేవలం రూ.100లో మాత్రమే ఉంది.
భారత్ ప్రతిస్పందన:
ఈ కొత్త నోటును జారీ చేసిన తేదీ 2081 విక్రమి సంవత్ (సంవత్సరం 2024). మే 2020లో అప్పటి ప్రధాన మంత్రి కె.పి.శర్మ ఓలి ప్రభుత్వం నేపాల్ సరిహద్దుల్లోని ఈ మూడు వివాదాస్పద ప్రాంతాలను చూపిస్తూ కొత్త రాజకీయ పటాన్ని విడుదల చేసింది. తరువాత ఈ పటాన్ని నేపాల్ పార్లమెంట్ ఆమోదించింది. నేపాల్ చర్యను ఆ సమయంలో భారతదేశం తీవ్రంగా నిరసిస్తూ, దీనిని ఏకపక్ష నిర్ణయం అని పేర్కొంది. ఇటువంటి అతిశయోక్తి మ్యాప్ ఆమోదయోగ్యం కాదని భారతదేశం పేర్కొంది. ఈ మూడు భూభాగాలు తమకు చెందినవని భారతదేశం వాదిస్తోంది.2020 మేలో నేపాల్ కొత్త మ్యాప్ విడుదల చేసినప్పుడు భారత్ తీవ్ర అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసి, దొంగ చట్టాలను రద్దు చేయాలని కోరింది. ఈ సంఘటన రెండు దేశాల మధ్య 1850 కి.మీ. సరిహద్దు ఉద్రిక్తతలను పెంచుతోంది.
నేపథ్యం మరియు ప్రభావాలు:
- 2020 వివాదం: కేపీ శర్మ అలీ ప్రభుత్వం లిపులెఖ్-కలాపాని రోడ్డు నిర్మాణానికి ప్రతిస్పందనగా కొత్త మ్యాప్, చట్టం ప్రవేశపెట్టింది. భారత్ దీన్ని “రాజకీయ కుట్ర”గా చూసింది.
- ప్రస్తుత పరిస్థితి: ఈ విషయం రెండు దేశాల మధ్య డిప్లమటిక్ చర్చలకు దారితీస్తుందని అంచనా. సిక్కిం, పశ్చిమ బెంగాల్, బిహార్, ఉత్తరప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్లతో సరిహద్దు ఉన్న నేపాల్తో సంబంధాలు ఇప్పటికే సున్నితమైనవి.