DNews 25 Oct:హైదరాబాద్: తెలంగాణ రాష్ట్రానికి గోదావరి, కృష్ణా నదులు నిజమైన జీవనాధారాలుగా నిలుస్తున్నాయి. రాష్ట్రంలోని కోట్లాది మంది ప్రజల తాగునీటి అవసరాలు, లక్షలాది ఎకరాల సాగునీటికి ఈ రెండు మహానదులే మూల వనరులు. వాయువ్యం నుంచి ఆగ్నేయ దిశగా ప్రవహించే ఈ జలధారలు, ఉపనదులు, వాటిపై నిర్మించిన భారీ ప్రాజెక్టుల కారణంగానే తెలంగాణ నేడు సస్యశ్యామలంగా మారుతోంది.
- గోదావరి నది: దక్కన్ పీఠభూమికి దక్షిణ గంగ
భారతదేశంలోనే రెండో అతిపెద్ద నదిగా, ‘దక్షిణ గంగ’ అని పిలవబడే గోదావరి నది తెలంగాణ ఉత్తర జిల్లాల్లో విస్తారంగా ప్రవహిస్తోంది.
ప్రవేశం & ప్రవాహం: మహారాష్ట్రలోని నాసిక్ జిల్లా త్రయంబకం వద్ద జన్మించిన ఈ నది, ఆదిలాబాద్ జిల్లాలోని బాసర వద్ద తెలంగాణలోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఆదిలాబాద్, నిజామాబాద్, కరీంనగర్, వరంగల్, ఖమ్మం జిల్లాల గుండా ఇది ముందుకు సాగుతుంది.
ముఖ్య ఉపనదులు:
మంజీరా నది: మెదక్, నిజామాబాద్ జిల్లాల గుండా ప్రవహించి గోదావరిలో కలుస్తుంది. దీనిపై నిజాంసాగర్ ప్రాజెక్టు మరియు సింగూరు రిజర్వాయర్ ఉన్నాయి.
ప్రాణహిత నది: వైన్గంగ, పెన్గంగ, వార్ధా నదుల కలయికతో ఏర్పడి, కాళేశ్వరం వద్ద గోదావరిలో కలుస్తుంది. ఇది గోదావరికి అత్యధిక నీటిని సరఫరా చేస్తుంది.
మానేరు, కిన్నెరసాని వంటి ఉపనదులు కూడా గోదావరిలో కలిసి జల సమృద్ధిని పెంచుతున్నాయి.
- కృష్ణా నది: దక్షిణ తెలంగాణకు జలసిరి
ద్వీపకల్ప భారతదేశంలో రెండో అతిపెద్ద నది అయిన కృష్ణా నది రాష్ట్ర దక్షిణ ప్రాంతంలో ప్రధానంగా ప్రవహిస్తోంది.
జన్మస్థలం & ప్రవాహం: మహారాష్ట్రలోని మహాబలేశ్వర్ వద్ద పుట్టి, తెలంగాణలోని మహబూబ్నగర్, నల్గొండ, ఖమ్మం జిల్లాల గుండా ప్రవహిస్తుంది.
ముఖ్య ఉపనదులు:
మూసీ నది: అనంతగిరి కొండల్లో జన్మించి, హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి జిల్లాల గుండా ప్రవహిస్తుంది. దీనిపైనే చారిత్రక ఉస్మాన్సాగర్ (గండిపేట), హిమాయత్సాగర్ జలాశయాలు ఉన్నాయి.
భీమా, తుంగభద్ర, పాలేరు, మున్నేరు, డిండి వంటి ఉపనదులు కృష్ణా నదిలో కలిసి దక్షిణ తెలంగాణ జిల్లాల రైతులకు నీటిని అందిస్తున్నాయి.
ప్రాజెక్టులు: తెలంగాణ అభివృద్ధికి ఆలంబన
ఈ రెండు మహానదులపై తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రతిష్ఠాత్మక ప్రాజెక్టులను నిర్మించింది. ఈ బహుళార్ధసాధక ప్రాజెక్టులే రాష్ట్రంలో సాగునీటి విప్లవానికి మూలంగా నిలిచాయి.
గోదావరిపై: శ్రీరాంసాగర్ (SRSP), కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకం, శ్రీపాద ఎల్లంపల్లి ప్రాజెక్టు, దిగువ మానేరు డ్యామ్ వంటి భారీ ప్రాజెక్టులు ఉత్తర తెలంగాణ జిల్లాల భూములను తడుపుతున్నాయి.
కృష్ణాపై: నాగార్జునసాగర్, శ్రీశైలం, జూరాల ప్రాజెక్టు, కల్వకుర్తి, పాలమూరు-రంగారెడ్డి ఎత్తిపోతల పథకం వంటి ముఖ్య ప్రాజెక్టులు దక్షిణ తెలంగాణలో బీడు భూములను సస్యశ్యామలం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.
నదీ జలాల వినియోగంలో అంతర్రాష్ట్ర వివాదాలు ఉన్నప్పటికీ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం న్యాయ పోరాటాల ద్వారా తెలంగాణకు దక్కాల్సిన న్యాయమైన వాటాను దక్కించుకోవడానికి కృషి చేస్తోంది. మొత్తం మీద, కృష్ణమ్మ, గోదారమ్మల అపార జలసంపద తెలంగాణ రాష్ట్ర అభివృద్ధికి ప్రధాన చోదక శక్తిగా నిలుస్తోంది.