
DNEWS:భారతదేశంలో డిజిటల్ సేవలు విస్తరిస్తున్న కొద్దీ వ్యక్తిగత సమాచార భద్రతకు ప్రాధాన్యత పెరుగుతోంది. మనం ప్రతిరోజూ ఉపయోగించే మొబైల్ యాప్లు, బ్యాంకింగ్ వెబ్సైట్లు, షాపింగ్ ప్లాట్ఫారమ్లు, సోషల్ మీడియా సేవలు అనేక రకాల వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని సేకరిస్తుంటాయి. ఈ నేపథ్యంలో వినియోగదారుల డేటా హక్కులను మరింత బలోపేతం చేసే దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం కీలక అడుగు వేసింది. Digital Personal Data Protection (DPDP) Rules, 2025లో భాగంగా Consent Manager వ్యవస్థకు సంబంధించిన రిజిస్ట్రేషన్ పోర్టల్ నవంబర్ 13, 2026న అందుబాటులోకి వచ్చింది. నవంబర్ 14న ఈ పరిణామం గురించి The Economic Times, Moneycontrol నివేదికలు వెల్లడించాయి.
అసలు Consent Manager అంటే ఏమిటి?
సాధారణంగా మనం ఏదైనా మొబైల్ యాప్ లేదా వెబ్సైట్ ఉపయోగించినప్పుడు వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని సేకరించడానికి అనుమతి అడుగుతుంది. పేరు, మొబైల్ నంబర్, ఈమెయిల్, లొకేషన్, కొనుగోలు వివరాలు వంటి సమాచారాన్ని ఏ ప్రయోజనం కోసం ఉపయోగిస్తారో వివరిస్తూ సమ్మతి తీసుకుంటుంది.
ఇప్పటివరకు ప్రతి సంస్థకు విడివిడిగా అనుమతి ఇవ్వాల్సి వచ్చేది. ఒక వినియోగదారుడు పది యాప్లు ఉపయోగిస్తే పది వేర్వేరు ప్లాట్ఫారమ్లలో తన ప్రైవసీ సెట్టింగులను నిర్వహించాల్సి రావచ్చు. ఏ సంస్థకు ఎప్పుడు అనుమతి ఇచ్చాం? దాన్ని ఎలా వెనక్కి తీసుకోవాలి? ఏ సమాచారం ఏ ప్రయోజనం కోసం ఉపయోగిస్తున్నారు? వంటి విషయాలను గుర్తుంచుకోవడం కష్టమవుతుంది.
ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగా Consent Manager వ్యవస్థను రూపొందించారు.
Consent Manager అనేది వినియోగదారులకు తమ డేటా వినియోగ అనుమతులను ఒకే వేదిక ద్వారా నిర్వహించుకునే అవకాశం కల్పించే మధ్యవర్తి వ్యవస్థ. వినియోగదారుడు అనుమతి ఇవ్వడం, ఇప్పటికే ఇచ్చిన అనుమతిని పరిశీలించడం, మార్చడం లేదా ఉపసంహరించుకోవడం వంటి పనులను ఈ వ్యవస్థ ద్వారా నిర్వహించగలడు.
ఉదాహరణకు, ఒక వ్యక్తి బ్యాంకింగ్ యాప్, ఆన్లైన్ షాపింగ్ యాప్, ఆరోగ్య సేవల యాప్ ఉపయోగిస్తున్నాడనుకుందాం. ప్రతి యాప్లో విడివిడిగా ప్రైవసీ సెట్టింగులు వెతకకుండా, సంబంధిత Consent Manager ద్వారా తన అనుమతులను నిర్వహించుకునే విధానం ఏర్పడుతుంది.
అయితే ఇది అన్ని యాప్లకు ఆటోమేటిక్గా ఒకే అనుమతి వర్తిస్తుందని కాదు. ప్రతి సంస్థకు సంబంధించిన సమాచారం, ప్రయోజనం, అనుమతి పరిధి వేర్వేరుగా ఉండవచ్చు.
రిజిస్ట్రేషన్ పోర్టల్ ఎందుకు ప్రారంభించారు?
DPDP Rules ప్రకారం Consent Managerగా పనిచేయాలనుకునే అర్హత కలిగిన సంస్థలు Data Protection Board of India (DPBI) వద్ద నమోదు కావాల్సి ఉంటుంది. ఇందుకోసం ప్రత్యేక ఆన్లైన్ పోర్టల్ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
నవంబర్ 13 నుంచి Consent Managerకు సంబంధించిన నిబంధనలు అమల్లోకి వచ్చాయి. ఈ పోర్టల్ ద్వారా అర్హత కలిగిన సంస్థలు తమ దరఖాస్తులను సమర్పించేందుకు అవకాశం కల్పించారు.
Moneycontrol నివేదిక ప్రకారం, ఈ రిజిస్ట్రేషన్ కోసం దరఖాస్తు చేసే సంస్థలకు కనీసం రూ.2 కోట్ల నికర ఆస్తి విలువ (Net Worth) ఉండాలి. సంబంధిత సంస్థలు అవసరమైన పత్రాలు, ఆర్థిక వివరాలు, సాంకేతిక సామర్థ్యానికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.
ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన విషయం ఉంది. ఈ పోర్టల్ ప్రారంభమైందంటే అన్ని కంపెనీలు వెంటనే Consent Managerగా నమోదు కావాలని కాదు. ఈ వ్యవస్థలో సేవలు అందించాలనుకునే అర్హత కలిగిన సంస్థలు మాత్రమే రిజిస్ట్రేషన్ ప్రక్రియలో పాల్గొనాలి.
DPBI ఇంకా పూర్తిస్థాయిలో పనిచేయకపోవడం చర్చనీయాంశం
ఈ పరిణామంలో మరో ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, Consent Manager రిజిస్ట్రేషన్ పోర్టల్ ప్రారంభమైనప్పటికీ Data Protection Board of Indiaలో ఛైర్పర్సన్, పూర్తి స్థాయి సభ్యుల నియామకం ఇంకా పూర్తికాలేదని The Economic Times నివేదించింది.
బోర్డు సభ్యుల ఎంపిక ప్రక్రియ కొనసాగుతోందని ప్రభుత్వ వర్గాలను ఉటంకిస్తూ ఆ వార్తా సంస్థ తెలిపింది. బోర్డు పూర్తిస్థాయిలో పనిచేయడం ప్రారంభించిన తర్వాత దరఖాస్తుల పరిశీలన, అర్హతల నిర్ధారణ, సంస్థల మధ్య ప్రయోజనాల సంఘర్షణ వంటి అంశాలను నిర్ణయించాల్సి ఉంటుంది.
ఇది ఎందుకు ముఖ్యం అంటే, Consent Manager సంస్థలు కేవలం ఒక సాఫ్ట్వేర్ తయారు చేసి అందించే కంపెనీలు మాత్రమే కాకుండా, వినియోగదారుల అనుమతులను నిర్వహించే బాధ్యతాయుత మధ్యవర్తులుగా పనిచేయాలి.
ఒకవేళ Consent Manager ఒకవైపు డేటా సేకరించే సంస్థలకు సేవలు అందిస్తూ, మరోవైపు వినియోగదారుల అనుమతులను కూడా నిర్వహిస్తే ప్రయోజనాల సంఘర్షణ ఏర్పడే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే నిష్పాక్షికత, పారదర్శకత, స్వతంత్రత వంటి అంశాలు కీలకం.
సాధారణ వినియోగదారులకు ఎలాంటి ప్రయోజనాలు?
ఈ వ్యవస్థ సరిగ్గా అమలైతే డిజిటల్ వినియోగదారులకు పలు ప్రయోజనాలు లభించవచ్చు.
1. అనుమతులపై ఎక్కువ నియంత్రణ: ఏ సంస్థకు తమ వ్యక్తిగత సమాచారం వినియోగించుకునే అనుమతి ఇచ్చారో తెలుసుకోవచ్చు.
2. అనుమతిని వెనక్కి తీసుకునే అవకాశం: అవసరం లేని సమయంలో ఇచ్చిన సమ్మతిని ఉపసంహరించుకోవడానికి వీలుంటుంది.
3. ప్రైవసీ నిర్వహణ సులభతరం: అనేక సంస్థల వెబ్సైట్లు, యాప్లలో విడివిడిగా సెట్టింగులు మార్చాల్సిన అవసరం తగ్గవచ్చు.
4. పారదర్శకత పెరుగుదల: ఏ డేటాను ఎందుకు ఉపయోగిస్తున్నారు అనే విషయాన్ని వినియోగదారులు మెరుగ్గా అర్థం చేసుకోవచ్చు.
5. డిజిటల్ హక్కులపై అవగాహన: వ్యక్తిగత సమాచారం మీద వినియోగదారులకు ఉన్న నియంత్రణ గురించి అవగాహన పెరుగుతుంది.
అయితే Consent Manager ఉపయోగించడం వల్ల డేటా లీక్లు పూర్తిగా ఆగిపోతాయని చెప్పలేం. సమాచారాన్ని సేకరించే సంస్థలు తమ సర్వర్లు, యాప్లు, ఉద్యోగుల యాక్సెస్, సైబర్ భద్రతను కూడా బలోపేతం చేయాలి.
కంపెనీలకు కొత్త బాధ్యతలు
DPDP చట్టం కేవలం వినియోగదారుల హక్కుల గురించి మాత్రమే కాదు. వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని సేకరించే, నిల్వ చేసే, ప్రాసెస్ చేసే సంస్థల బాధ్యతలను కూడా నిర్దేశిస్తుంది.
ఇలాంటి సంస్థలను Data Fiduciariesగా పిలుస్తారు. వీరు ఏ సమాచారాన్ని సేకరిస్తున్నారు? ఎందుకు సేకరిస్తున్నారు? ఎంతకాలం ఉంచుతున్నారు? ఎవరితో పంచుకుంటున్నారు? వంటి అంశాలను స్పష్టంగా నిర్వహించాలి.
అనుమతి తీసుకునేటప్పుడు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషలో వివరాలు అందించడం, అవసరం లేని డేటాను సేకరించకుండా ఉండటం, సమాచారాన్ని రక్షించడానికి తగిన భద్రతా చర్యలు తీసుకోవడం వంటి అంశాలు ముఖ్యమైనవి.
ప్రత్యేకించి ఈ-కామర్స్, ఫిన్టెక్, హెల్త్టెక్, ఎడ్యుకేషన్ టెక్నాలజీ, డిజిటల్ మార్కెటింగ్ సంస్థలు తమ డేటా నిర్వహణ విధానాలను సమీక్షించాల్సి ఉంటుంది.
జరిమానాలు, డేటా భద్రతపై ప్రభావం
DPDP చట్టంలో కొన్ని ఉల్లంఘనలకు భారీ జరిమానాలు విధించే నిబంధనలు ఉన్నాయి. వ్యక్తిగత డేటా ఉల్లంఘనలను నివారించేందుకు తగిన భద్రతా చర్యలు తీసుకోకపోవడం వంటి నిర్దిష్ట ఉల్లంఘనలకు గరిష్టంగా రూ.250 కోట్ల వరకు జరిమానా విధించే అవకాశం చట్టంలో ఉంది.
ఇది కంపెనీలు డేటా భద్రతను కేవలం సాంకేతిక విభాగానికి సంబంధించిన అంశంగా కాకుండా, సంస్థ స్థాయి బాధ్యతగా పరిగణించాల్సిన అవసరాన్ని తెలియజేస్తుంది.
అయితే పోర్టల్ ప్రారంభం కావడం వల్ల చట్టంలోని అన్ని బాధ్యతలు ఒకేసారి అమల్లోకి వచ్చాయని భావించకూడదు. ప్రభుత్వం దశలవారీగా అమలు చేసే విధానాన్ని అనుసరిస్తోంది. Moneycontrol నివేదిక ప్రకారం, డేటా ఫిడ్యూషియరీల ప్రధాన బాధ్యతలకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన నిబంధనలు 2027 మే 13 నుంచి అమల్లోకి రావాల్సి ఉంది.
డిజిటల్ వ్యాపారాలకు కొత్త అవకాశాలు
Consent Manager వ్యవస్థతో భారతదేశంలో డేటా ప్రైవసీ ఆధారిత సేవలకు కొత్త మార్కెట్ ఏర్పడే అవకాశం ఉంది. డేటా గవర్నెన్స్ సాఫ్ట్వేర్, సమ్మతి నిర్వహణ ప్లాట్ఫారమ్లు, సైబర్ సెక్యూరిటీ కన్సల్టింగ్, ప్రైవసీ ఆడిట్ సేవలకు డిమాండ్ పెరగవచ్చు.
స్టార్టప్లకు కూడా ఇది ఒక కొత్త వ్యాపార రంగంగా మారే అవకాశం ఉంది. అయితే ఈ రంగంలోకి ప్రవేశించాలనుకునే సంస్థలు కేవలం యాప్ అభివృద్ధి చేయడం మాత్రమే కాకుండా, చట్టపరమైన అర్హతలు, సాంకేతిక భద్రత, నిష్పాక్షికత వంటి అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలి.
వినియోగదారులు ఇప్పటి నుంచే ఏం చేయాలి?
- తెలియని యాప్లకు అవసరం లేని అనుమతులు ఇవ్వకండి.
- ప్రైవసీ పాలసీలను కనీసం ముఖ్యమైన అంశాల వరకు చదవండి.
- అవసరం లేని లొకేషన్, కాంటాక్ట్స్, కెమెరా అనుమతులను నిలిపివేయండి.
- అనుమానాస్పద వెబ్సైట్లలో వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని నమోదు చేయకండి.
- అధికారిక DPDP నిబంధనలు, ప్రభుత్వ మార్గదర్శకాలను అనుసరించండి.
ముగింపు
Consent Manager రిజిస్ట్రేషన్ పోర్టల్ ప్రారంభం భారత డిజిటల్ ప్రైవసీ వ్యవస్థలో ఒక ముఖ్యమైన పరిణామం. వినియోగదారులు తమ డేటాపై మరింత నియంత్రణ సాధించేందుకు ఇది సహాయపడే అవకాశం ఉంది. అయితే ఈ వ్యవస్థ విజయవంతం కావాలంటే Data Protection Board పూర్తి స్థాయిలో పనిచేయడం, స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలు విడుదల కావడం, అర్హత కలిగిన సంస్థలు పారదర్శకంగా సేవలు అందించడం అవసరం.
