DArticle: Dec6: అరుణాచల్ ప్రదేశ్పై చైనా యొక్క క్లెయిమ్ (దావా) మరియు తదనంతరం ఏర్పడిన వివాదం చాలా సుదీర్ఘమైనది మరియు సంక్లిష్టమైనది. ఈ వివాదం ప్రధానంగా బ్రిటిష్ వలస పాలన కాలంలో జరిగిన సరిహద్దు నిర్ణయాల (Border Delineations) ను అంగీకరించకపోవడం నుండే మొదలైంది.
అరుణాచల్ వివాదం: మూలాలు మరియు నేపథ్యం
ఈ వివాదం యొక్క మూలం మెక్మహాన్ రేఖ (McMahon Line) మరియు చైనా ఈ చారిత్రక సరిహద్దును అంగీకరించడానికి నిరాకరించడం.
- చారిత్రక మూలం: మెక్మహాన్ రేఖ (1914)
శిమ్లా ఒప్పందం (1914): ఈ వివాదం యొక్క మూలం 1914లో జరిగిన శిమ్లా సదస్సులో ఉంది. అప్పుడు బ్రిటిష్ ఇండియా, టిబెట్ మరియు చైనా ప్రతినిధులు సరిహద్దు సమస్యలను చర్చించడానికి సమావేశమయ్యారు.
మెక్మహాన్ రేఖ ఏర్పాటు: బ్రిటిష్ ప్రతినిధి హెన్రీ మెక్మహాన్ (Henry McMahon), బ్రిటిష్ ఇండియా మరియు టిబెట్ మధ్య సుమారు 890 కిలోమీటర్ల పొడవైన సరిహద్దు రేఖను గీశారు. ఈ రేఖనే నేడు మెక్మహాన్ రేఖగా పిలుస్తున్నారు. ఈ రేఖ అరుణాచల్ ప్రదేశ్ను భారతదేశంలో భాగంగా గుర్తించింది.
చైనా వైఖరి: అప్పటి చైనా ప్రభుత్వం శిమ్లా ఒప్పందాన్ని మరియు మెక్మహాన్ రేఖను అధికారికంగా తిరస్కరించింది.
- చైనా యొక్క వాదన
చైనా ఈ రోజుకీ మెక్మహాన్ రేఖను అంగీకరించకపోవడానికి ప్రధాన కారణాలు:
బలవంతపు ఒప్పందం: మెక్మహాన్ రేఖను చైనాకు బలవంతంగా రుద్దారని, ఆ ఒప్పందంపై సంతకాలు చేయడానికి చైనా ప్రతినిధికి పూర్తి అధికారం లేదని చైనా వాదిస్తుంది.
చారిత్రక ఆధారం: అరుణాచల్ ప్రదేశ్ దక్షిణ ప్రాంతాన్ని (ముఖ్యంగా తవాంగ్ ప్రాంతాన్ని) చైనా దక్షిణ టిబెట్ (South Tibet) లో ఒక భాగమని క్లెయిమ్ చేస్తుంది. చారిత్రకంగా ఈ ప్రాంతంపై టిబెట్ బౌద్ధ మఠాలకు మరియు పాలకులకు అధికారం ఉండేదని, టిబెట్ చైనాలో అంతర్భాగం కాబట్టి, ఈ భూభాగం తమదేనని చైనా వాదిస్తుంది.
- భారతదేశం యొక్క వైఖరి
చట్టపరమైన సరిహద్దు: మెక్మహాన్ రేఖ అనేది భారత మరియు టిబెట్ మధ్య చారిత్రక, భౌగోళిక సరిహద్దు అని, ఇది చట్టబద్ధమైన మరియు అంగీకరించబడిన సరిహద్దు అని భారతదేశం దృఢంగా వాదిస్తుంది.
భారత అంతర్భాగం: అరుణాచల్ ప్రదేశ్ భారతదేశంలో అంతర్భాగం. భారత పౌరులు ఇక్కడ నివసిస్తున్నారు మరియు రాష్ట్రం భారతదేశ పరిపాలన కింద ఉంది.
- వివాదం తీవ్రతరం (1962 యుద్ధం)
1962లో జరిగిన భారత్-చైనా యుద్ధం (Sino-Indian War) ఈ సరిహద్దు వివాదం యొక్క పరాకాష్ట. చైనా సైన్యం మెక్మహాన్ రేఖను దాటి అరుణాచల్ ప్రదేశ్లోని లోతైన ప్రాంతాల వరకు చొచ్చుకొచ్చింది, అయితే ఆ తర్వాత ఏకపక్షంగా వెనక్కి వెళ్లిపోయింది.
ఈ విధంగా, చైనా ఒకప్పుడు టిబెట్లో భాగంగా ఉన్న భూభాగాన్ని క్లెయిమ్ చేయాలని చూడటం, దానికి బ్రిటిష్ వారు గీసిన సరిహద్దును భారతదేశం అంగీకరించాలని కోరడం ఈ వివాదానికి మూల కారణాలు.