D News:Oct 25: హైదరాబాద్: వేల సంవత్సరాల చరిత్ర కలిగిన తెలంగాణ నేల ఎన్నో నాగరికతలు, రాజవంశాలకు నిలయం. ఇక్కడి ప్రజల ప్రాచీన జీవన విధానాలు, సంస్కృతులు ఈ ప్రాంతపు ప్రత్యేకతను, చారిత్రక వైభవాన్ని చాటుతున్నాయి. శాతవాహనులు, కాకతీయుల కాలం నాటి సామాజిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక విశేషాలు నేటికీ పరిశోధకులకు, చరిత్రకారులకు ఆసక్తి కలిగిస్తున్నాయి.
శాతవాహనుల యుగంలో వైభవం (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం – క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం):
శాతవాహనుల పాలనలో తెలంగాణ ప్రజల జీవన విధానం అత్యంత అభివృద్ధి చెందింది. రాజు హాలుడు రచించిన ‘గాథాసప్తశతి’, అమరావతి, కార్లే శాసనాలు ఆనాటి సమాజం గురించి ముఖ్యమైన ఆధారాలు అందిస్తున్నాయి.
సమాజం: అప్పట్లో బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్రులు అనే చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థ ఉండేది. గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని పరిరక్షించేవాడిగా పేరు పొందాడు. సమాజంలో సమష్టి (ఉమ్మడి) కుటుంబ వ్యవస్థ ఉండేది, ఇంటి పెద్దను గహపతి అని పిలిచేవారు.
స్త్రీల గౌరవం: పితృస్వామ్య వ్యవస్థ ఉన్నప్పటికీ, స్త్రీలకు సమాజంలో సముచిత గౌరవం ఉండేది. దేవీనాగనిక, గౌతమీ బాలశ్రీ వంటివారు బౌద్ధారామాలు నిర్మించడంలో, దానధర్మాల్లో, రాజకీయ వ్యవహారాల్లోనూ చురుకుగా పాల్గొన్నారు. చక్రవర్తులు తమ పేర్ల ముందు ‘మాతృసంజ్ఞలు’ (తల్లి పేరు) ధరించడం స్త్రీలకు ఉన్న ప్రాధాన్యతకు నిదర్శనం.
వృత్తులు-ఆర్థిక వ్యవస్థ: నాటి ఆర్థిక వ్యవస్థ బలంగా ఉండేది. వ్యవసాయంతో పాటు ‘అష్టాదశ వర్ణం’ (18 రకాల వృత్తుల వారు) ఉండేవారు. వీరిలో హాలికులు (రైతులు), సేఠీలు (వర్తకులు), కమ్మరులు, కులరికులు (కుమ్మరి పనివారు), వెజులు (వైద్యులు), మణికారులు (రత్నకారులు) ముఖ్యులు.
వస్త్రధారణ: పురుషులు ధోవతి, ఉత్తరీయం, తలపాగా ధరించేవారు. స్త్రీలు శరీరమంతా కప్పుకోవడానికి ఒకే వస్త్రాన్ని (చీర) ధరించేవారు. ఆభరణాలపై వారికి మక్కువ అధికం. రింగులు, గాజులు, వడ్డాణం, హారాలు ధరించేవారు.
వాణిజ్యం: గోదావరి, కృష్ణా నదులపై అనేక రేవుల ద్వారా జాతీయ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం విలసిల్లింది. తెలంగాణ ఉక్కు (ఊట్జ్ స్టీల్) అరబ్బు ప్రాంతాలకు ఎగుమతి అయ్యేది.
కాకతీయుల పాలనలో కళా వైభవం (సా.శ. 1100 – 1323):
కాకతీయుల పాలనలో తెలంగాణ సంస్కృతి, కళలు ఉన్నత శిఖరాలను చేరుకున్నాయి.
సామాజిక నిర్మాణం: ఈ కాలంలోనూ చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థ కొనసాగింది. కుల వృత్తులకు ప్రాధాన్యత పెరిగింది.
కళలు-వాస్తుశిల్పం: కాకతీయులు దేవాలయాల నిర్మాణానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. వీరి శిల్పకళా వైభవం వరంగల్ కోట, రామప్ప దేవాలయం వంటి నిర్మాణాలలో కనిపిస్తుంది. నృత్యం, సంగీతం, నాటకాలు వంటి కళారూపాలు అభివృద్ధి చెందాయి. పేరిణి శివతాండవం ఈ కాలంలోనే ప్రసిద్ధి చెందింది.
నీటి పారుదల: వ్యవసాయ అభివృద్ధి కోసం కాకతీయులు చెరువుల నిర్మాణం చేపట్టారు. నేటికీ అనేక గ్రామాలకు ఈ చెరువులే జీవనాధారం.
నిజాం కాలంలో బహుళ సంస్కృతి (1724 – 1948):
నిజాం పాలనలో పర్షియన్, మొఘల్, దక్షిణ భారత సంస్కృతుల కలయికతో గంగా-జమునా తెహజీబ్ అనే బహుళ సాంస్కృతిక జీవన విధానం ఏర్పడింది.
భాష: ఉర్దూ రాజ భాషగా ఉన్నప్పటికీ, తెలుగు, మరాఠీ, కన్నడ భాషలు మాట్లాడే ప్రజలు సహజీవనం సాగించారు. ఉర్దూ పదాలు మిళితమైన ‘హైదరాబాదీ తెలుగు’ ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంది.
సామాజిక సమస్యలు: ఈ కాలంలో జాగీర్దారీ, భూస్వామ్య వ్యవస్థలు, వెట్టి చాకిరీ వంటి దురాచారాలు గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజల జీవన పరిస్థితులను దుర్భరం చేశాయి. భూస్వాముల దోపిడీ, అధిక పన్నులు ప్రజల కష్టాలకు కారణమయ్యాయి. ఈ అసమానతలు తెలంగాణ సాయుధ పోరాటానికి దారి తీశాయి.
మొత్తం మీద, తెలంగాణ ప్రాచీన జీవన విధానం వ్యవసాయం, చేతివృత్తులు, ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థ, స్త్రీలకు గౌరవం, వైవిధ్యభరితమైన సంస్కృతి వంటి అంశాలతో విలసిల్లింది. ఈ చారిత్రక వారసత్వం నేటికీ తెలంగాణ ప్రజల అస్తిత్వంలో భాగమై నిలిచింది.