
భారతదేశంలో తయారీ రంగాన్ని ప్రోత్సహించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక (PLI) పథకాలు కఠినమైన దేశీయ ఉత్పత్తి, స్థానికీకరణ నిబంధనల కారణంగా ఆశించిన స్థాయిలో అభివృద్ధి చెందడం లేదని నీతి ఆయోగ్ విడుదల చేసిన తాజా ప్రభావ అంచనా నివేదిక వెల్లడించింది.
ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్మెంట్ (IIM) అహ్మదాబాద్ సహకారంతో రూపొందించిన ఈ నివేదికలో అడ్వాన్స్డ్ కెమిస్ట్రీ సెల్ (ACC) బ్యాటరీలు, ఐటీ హార్డ్వేర్, ఆటోమొబైల్ రంగాలకు సంబంధించిన PLI పథకాల్లో విధించిన దేశీయ విలువ జోడింపు (DVA) లక్ష్యాలు, ప్రస్తుతం భారతదేశంలోని సరఫరాదారుల సామర్థ్యానికి మించి ఉన్నాయని పేర్కొంది.
స్థానిక ఉత్పత్తి లక్ష్యాలను క్రమంగా పెంచుతూ, ఉత్పత్తి సామర్థ్యానికి అనుగుణంగా ప్రోత్సాహకాలు అందించిన పథకాలు మెరుగైన ఫలితాలను సాధించాయని నివేదిక తెలిపింది. ప్రారంభం నుంచే కఠినమైన స్థానికీకరణ నిబంధనలు విధించిన పథకాలు మాత్రం ఆశించిన ఫలితాలను ఇవ్వలేకపోయాయని పేర్కొంది.
ACC బ్యాటరీ PLI పథకానికి ఎదురవుతున్న సవాళ్లు
రూ.18,100 కోట్ల విలువైన అడ్వాన్స్డ్ కెమిస్ట్రీ సెల్ (ACC) బ్యాటరీ PLI పథకం ఆశించిన లక్ష్యాలను సాధించడంలో వెనుకబడింది. ఈ పథకం ప్రకారం కంపెనీలు రెండో సంవత్సరం చివరి నాటికి కనీసం 25 శాతం దేశీయ విలువ జోడింపును సాధించాలి. ఐదో సంవత్సరం ముగిసే నాటికి ఈ లక్ష్యాన్ని 60 శాతానికి పెంచాలి.
అయితే, భారతదేశంలో బ్యాటరీ తయారీకి అవసరమైన దేశీయ పారిశ్రామిక వ్యవస్థ ఇంకా పూర్తిస్థాయిలో అభివృద్ధి చెందకపోవడంతో ఈ లక్ష్యాలను చేరుకోవడం కష్టంగా మారిందని నివేదిక పేర్కొంది.
ఈ పథకం కింద 50 GWh బ్యాటరీ తయారీ సామర్థ్యాన్ని సృష్టించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకోగా, ఇప్పటివరకు కేవలం 1.4 GWh సామర్థ్యం మాత్రమే ఏర్పాటైంది. వాణిజ్య స్థాయిలో ఉత్పత్తి ఇంకా ప్రారంభం కాలేదు. ఇప్పటివరకు ఎలాంటి ప్రోత్సాహక నిధులు కూడా పంపిణీ చేయలేదు.
క్యాథోడ్లు, యానోడ్లు, లిథియం, కోబాల్ట్ వంటి కీలక బ్యాటరీ విడిభాగాలు, ముడి పదార్థాల దేశీయ సరఫరా వ్యవస్థ ఇంకా అభివృద్ధి చెందాల్సి ఉంది. దీంతో తయారీ సంస్థలు స్థానికీకరణ నిబంధనలను నిర్ణీత సమయంలో పూర్తి చేయలేకపోతున్నాయి.
దేశీయ విలువ జోడింపు శాతాన్ని గతంలో నిర్ణయించిన స్థాయి నుంచి తగ్గించాల్సి రావడానికి కూడా ఈ సమస్యలే కారణమని ఒక పరిశ్రమ సంఘం అధికారి తెలిపారు.
అలాగే, బ్యాటరీ విడిభాగాల తయారీని ప్రోత్సహించేందుకు భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో ACC విడిభాగాల కోసం ప్రత్యేక PLI పథకాన్ని తీసుకురావాలని బ్యాటరీ తయారీ సంస్థలు ప్రభుత్వాన్ని కోరుతున్నాయి.
తొలి ఐటీ హార్డ్వేర్ PLI పథకం విఫలం
ఐటీ హార్డ్వేర్ రంగానికి సంబంధించి కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన తొలి PLI పథకం కూడా ఆశించిన ఫలితాలను సాధించలేకపోయింది.
ఈ పథకంలో ప్రోత్సాహకాలు కేవలం 1 నుంచి 4 శాతం మధ్య ఉండగా, సగటున సుమారు 2 శాతంగా మాత్రమే ఉన్నాయి. తక్కువ ప్రోత్సాహకాలు, కఠినమైన దేశీయ విలువ జోడింపు నిబంధనలు పథకం విజయానికి అడ్డంకిగా మారాయని నివేదిక పేర్కొంది.
బేర్ ప్రింటెడ్ సర్క్యూట్ బోర్డులు (PCBs), మెమరీ మాడ్యూళ్లు, డిస్ప్లే ప్యానెల్స్ వంటి కీలక విడిభాగాల తయారీలో భారతదేశ దేశీయ పరిశ్రమ అప్పటికి ప్రారంభ దశలోనే ఉంది. అయినప్పటికీ కఠినమైన స్థానికీకరణ లక్ష్యాలను విధించడం సమస్యలకు దారితీసింది.
ఈ లోపాలను సరిదిద్దేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం 2023లో రూ.17,000 కోట్ల కేటాయింపుతో IT Hardware 2.0 పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.
ఈ పథకం కింద ల్యాప్టాప్లు, ట్యాబ్లెట్లు, ఆల్ ఇన్ వన్ కంప్యూటర్లు, సర్వర్లు, అల్ట్రా స్మాల్ ఫార్మ్ ఫ్యాక్టర్ పరికరాల తయారీకి ప్రోత్సాహకాలు అందిస్తున్నారు.
కొత్త పథకంలో సగటున 5 శాతం ప్రోత్సాహకాలు అందించడంతో పాటు, ఎంపిక చేసిన విడిభాగాల స్థానిక ఉత్పత్తిని ప్రోత్సహించేందుకు అదనపు ప్రయోజనాలను కూడా కల్పిస్తున్నారు.
ఈ పథకం ద్వారా మెరుగైన ఫలితాలు కనిపిస్తున్నాయి. 2026 మార్చి నాటికి IT Hardware 2.0 కింద రూ.908 కోట్ల పెట్టుబడులు వచ్చాయి. రూ.21,853 కోట్ల విలువైన ఉత్పత్తి నమోదైంది. అలాగే 4,859 మందికి ఉద్యోగాలు లభించాయి.
ఆటోమొబైల్ PLI పథకంలో 50 శాతం దేశీయ విలువ జోడింపు తప్పనిసరి
రూ.25,938 కోట్ల కేటాయింపుతో అమలవుతున్న ఆటోమొబైల్, ఆటో విడిభాగాల PLI పథకంలోనూ కఠినమైన స్థానికీకరణ నిబంధనలు ఉన్నాయి.
ఈ పథకం కింద ప్రోత్సాహకాలు పొందాలంటే కంపెనీలు కనీసం 50 శాతం దేశీయ విలువ జోడింపును సాధించాలి.
వాహనాలు, విడిభాగాల తయారీ సంస్థలు తమ సరఫరా వ్యవస్థలో దేశీయంగా ఎంత విలువ జోడించబడిందో లెక్కించి, సంబంధిత వివరాలను అధికారిక పరీక్షా సంస్థలకు సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.
దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, దేశీయ తయారీ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడం ఈ నిబంధనల ప్రధాన ఉద్దేశం. అయితే స్థానికీకరణ లక్ష్యాలు దేశీయ సరఫరాదారుల వాస్తవ సామర్థ్యాలకు అనుగుణంగా ఉండాలని నివేదిక సూచించింది.
తయారీ రంగానికి మరింత సరళమైన విధానం అవసరం
భవిష్యత్తులో తయారీ రంగానికి సంబంధించిన PLI పథకాలను రూపొందించేటప్పుడు ప్రభుత్వం మరింత సరళమైన విధానాన్ని అనుసరించాలని నీతి ఆయోగ్ నివేదిక సూచించింది.
దేశీయ ఉత్పత్తి లక్ష్యాలను క్రమంగా పెంచడం, వాస్తవ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా గడువులు నిర్ణయించడం, స్థానిక సరఫరా వ్యవస్థ అభివృద్ధికి అనుగుణంగా ప్రోత్సాహకాలు అందించడం ద్వారా తయారీ రంగం మరింత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతుందని నివేదిక అభిప్రాయపడింది.
భారతదేశం తయారీ రంగంలో స్వయం సమృద్ధి సాధించాలంటే కేవలం భారీ లక్ష్యాలు నిర్దేశించడం సరిపోదని, అందుకు అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, పెట్టుబడులు, బలమైన దేశీయ సరఫరా వ్యవస్థ కూడా అవసరమని స్పష్టం చేసింది.
భారతదేశ దీర్ఘకాలిక తయారీ లక్ష్యాలకు, ప్రస్తుతం దేశీయ పరిశ్రమలకు ఉన్న సామర్థ్యాలకు మధ్య సమతుల్యత అవసరమని ఈ నివేదిక సూచిస్తోంది.
ముఖ్యాంశాలు: వాస్తవ పరిస్థితులు
- ACC బ్యాటరీ PLI: 50 GWh లక్ష్యానికి గాను ఇప్పటివరకు కేవలం 1.4 GWh తయారీ సామర్థ్యం మాత్రమే ఏర్పాటైంది.
- బ్యాటరీ విడిభాగాలు: క్యాథోడ్లు, యానోడ్లు వంటి కీలక విడిభాగాల దేశీయ సరఫరా వ్యవస్థ ఇంకా అభివృద్ధి చెందలేదు.
- ఐటీ హార్డ్వేర్: తక్కువ ప్రోత్సాహకాలు, కఠినమైన స్థానికీకరణ నిబంధనల కారణంగా తొలి PLI పథకం ఆశించిన ఫలితాలను ఇవ్వలేకపోయింది.
- IT Hardware 2.0: 2026 మార్చి నాటికి రూ.21,853 కోట్ల ఉత్పత్తి, 4,859 ఉద్యోగాల కల్పన నమోదైంది.
- ఆటోమొబైల్ PLI: ప్రోత్సాహకాలు పొందాలంటే కంపెనీలు 50 శాతం దేశీయ విలువ జోడింపును సాధించాలి.
- పరిశ్రమల డిమాండ్: బ్యాటరీ విడిభాగాల తయారీ కోసం ప్రత్యేక ACC PLI పథకాన్ని తీసుకురావాలని తయారీ సంస్థలు కోరుతున్నాయి.
మొత్తంగా, భారతదేశంలో తయారీ రంగాన్ని బలోపేతం చేయాలంటే వాస్తవ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా స్థానికీకరణ లక్ష్యాలను నిర్ణయించాలని, దేశీయ సరఫరా వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయాలని నీతి ఆయోగ్ నివేదిక స్పష్టం చేసింది.
