భారతదేశంలో పునరుత్పాదక ఇంధన రంగం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. విద్యుత్ అవసరాలను తీర్చడంతో పాటు కాలుష్యాన్ని తగ్గించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం స్వచ్ఛమైన ఇంధన వనరుల వినియోగాన్ని ప్రోత్సహిస్తోంది. ఇందులో భాగంగా దేశంలో సౌర విద్యుత్, పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం గణనీయంగా పెరుగుతోంది. తాజాగా 2026 సెప్టెంబర్ నాటికి భారతదేశ మొత్తం పునరుత్పాదక విద్యుత్ స్థాపిత సామర్థ్యం 299.25 గిగావాట్లకు చేరింది. ఈ విషయాన్ని నీతి ఆయోగ్ ఇండియా క్లైమేట్ అండ్ ఎనర్జీ డ్యాష్బోర్డ్ గణాంకాలు వెల్లడించాయి.

299.25 గిగావాట్లకు చేరిన విద్యుత్ సామర్థ్యం
భారతదేశంలో మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తి స్థాపిత సామర్థ్యం 558.90 GWకు చేరినట్లు సెప్టెంబర్ 2026 గణాంకాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. ఇందులో పునరుత్పాదక ఇంధన వనరులు, పెద్ద జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులను కలిపి 299.25 GW సామర్థ్యం ఉంది. అంటే దేశ మొత్తం స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యంలో సుమారు 53.54 శాతం వాటా పునరుత్పాదక ఇంధన వనరులదే.
పెరుగుతున్న విద్యుత్ అవసరాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని సౌర, పవన, జలవిద్యుత్ వంటి ప్రత్యామ్నాయ ఇంధన వనరులపై భారత్ ఎక్కువగా దృష్టి పెడుతోంది.
సౌర విద్యుత్లో భారీ పురోగతి
భారతదేశ పునరుత్పాదక ఇంధన రంగంలో సౌర విద్యుత్ కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. సెప్టెంబర్ 2026 నాటికి దేశంలో సౌర విద్యుత్ స్థాపిత సామర్థ్యం 171.05 GWకు చేరింది.
ఇళ్ల పైకప్పులపై సోలార్ ప్యానెల్స్ ఏర్పాటు చేయడం, పెద్ద ఎత్తున సోలార్ పార్కులను అభివృద్ధి చేయడం, ప్రభుత్వ భవనాలు, పరిశ్రమల్లో సౌర విద్యుత్ వినియోగాన్ని పెంచడం వంటి చర్యలు ఈ రంగం అభివృద్ధికి తోడ్పడుతున్నాయి.
సూర్యరశ్మిని విద్యుత్తుగా మార్చే సోలార్ ప్యానెల్స్ టెక్నాలజీ ద్వారా సంప్రదాయ విద్యుత్ వనరులపై ఆధారపడటాన్ని కొంతవరకు తగ్గించుకోవచ్చు. ముఖ్యంగా విద్యుత్ బిల్లులను తగ్గించుకోవాలనుకునే గృహ వినియోగదారులకు రూఫ్టాప్ సోలార్ వ్యవస్థలు ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి.
పవన విద్యుత్ సామర్థ్యం ఎంతంటే?
సౌర విద్యుత్తో పాటు పవన విద్యుత్ రంగం కూడా అభివృద్ధి చెందుతోంది. సెప్టెంబర్ 30, 2026 నాటికి భారతదేశ పవన విద్యుత్ స్థాపిత సామర్థ్యం 59.20 GWకు చేరింది.
గాలి వేగాన్ని ఉపయోగించి విండ్ టర్బైన్లు విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ముఖ్యంగా గాలి వేగం అనుకూలంగా ఉండే ప్రాంతాల్లో పెద్ద ఎత్తున పవన విద్యుత్ ప్రాజెక్టులను ఏర్పాటు చేస్తున్నారు.
రాజస్థాన్, గుజరాత్, తమిళనాడు, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాలు పవన విద్యుత్ అభివృద్ధిలో కీలకంగా ఉన్నాయి. తెలంగాణలో కూడా పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తికి అనువైన ప్రాంతాలను గుర్తించే అవకాశాలు ఉన్నాయి.
జలవిద్యుత్, బయో ఎనర్జీ కూడా కీలకమే
పునరుత్పాదక ఇంధన రంగంలో సౌర, పవన విద్యుత్ మాత్రమే కాకుండా జలవిద్యుత్, బయో ఎనర్జీ కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.
సెప్టెంబర్ 2026 నాటికి దేశంలో పెద్ద జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల సామర్థ్యం 52.06 GWగా ఉంది. చిన్న జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల సామర్థ్యం 5.18 GWగా నమోదైంది.
వ్యవసాయ వ్యర్థాలు, సేంద్రియ పదార్థాలు, ఇతర జీవ వ్యర్థాలను ఉపయోగించి విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేసే బయో ఎనర్జీ రంగం కూడా అభివృద్ధి చెందుతోంది. ఈ విధానం ద్వారా వ్యర్థాలను ఉపయోగకరమైన ఇంధనంగా మార్చుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
ప్రజల రోజువారీ జీవితంలో ఉపయోగాలేంటి?
పునరుత్పాదక ఇంధన టెక్నాలజీ అభివృద్ధి కేవలం విద్యుత్ ఉత్పత్తికే పరిమితం కాదు. సాధారణ ప్రజల రోజువారీ జీవితంలోనూ దీని ప్రభావం కనిపిస్తోంది.
- ఇళ్లలో సోలార్ విద్యుత్: ఇంటి పైకప్పుపై సోలార్ ప్యానెల్స్ ఏర్పాటు చేసుకుని విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేసుకోవచ్చు. దీనివల్ల విద్యుత్ బిల్లులపై ఆధారపడటం తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.
- ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు: స్వచ్ఛమైన ఇంధన వనరుల ద్వారా ఉత్పత్తి అయ్యే విద్యుత్తును EV ఛార్జింగ్ కోసం ఉపయోగించవచ్చు. దీంతో రవాణా రంగంలో కర్బన ఉద్గారాలను తగ్గించే అవకాశం ఉంటుంది.
- వ్యవసాయ రంగం: సోలార్ పంపుల ద్వారా రైతులు పంటలకు నీటిని అందించుకోవచ్చు. ముఖ్యంగా విద్యుత్ సరఫరా సమస్యలు ఎదురయ్యే ప్రాంతాల్లో ఇవి ఉపయోగపడతాయి.
- పరిశ్రమలు: పెద్ద పరిశ్రమలు తమ విద్యుత్ అవసరాల్లో కొంత భాగాన్ని సౌర, పవన విద్యుత్ ద్వారా తీర్చుకోవచ్చు.
- పర్యావరణ పరిరక్షణ: బొగ్గు వంటి శిలాజ ఇంధనాల వినియోగాన్ని తగ్గించడంలో పునరుత్పాదక విద్యుత్ సహాయపడుతుంది. దీనివల్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తి సమయంలో వచ్చే కర్బన ఉద్గారాలను తగ్గించవచ్చు.
విద్యుత్ నిల్వ టెక్నాలజీ ఎందుకు అవసరం?
సౌర, పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తి ప్రకృతి పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు రాత్రివేళ సౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తి సాధ్యం కాదు. అలాగే గాలి వేగం తగ్గినప్పుడు పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తి కూడా తగ్గుతుంది.
అందుకే బ్యాటరీ ఎనర్జీ స్టోరేజ్ సిస్టమ్స్ (BESS), పంప్డ్ హైడ్రో స్టోరేజ్ వంటి టెక్నాలజీల అభివృద్ధి అవసరం. ఈ వ్యవస్థల ద్వారా విద్యుత్ అందుబాటులో ఉన్నప్పుడు నిల్వ చేసి, అవసరమైన సమయంలో ఉపయోగించుకోవచ్చు.
భవిష్యత్తులో సౌర, పవన విద్యుత్ ప్రాజెక్టులతో పాటు విద్యుత్ నిల్వ వ్యవస్థలు కూడా విస్తరిస్తే విద్యుత్ సరఫరా మరింత సమర్థవంతంగా మారే అవకాశం ఉంది.
భారత్ భవిష్యత్తు లక్ష్యాలు
భారతదేశం 2030 నాటికి 500 GW శిలాజేతర ఇంధన ఆధారిత విద్యుత్ స్థాపిత సామర్థ్యాన్ని సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ లక్ష్యంలో సౌర, పవన, జలవిద్యుత్, అణు విద్యుత్ వంటి వనరులు కీలక పాత్ర పోషించనున్నాయి.
అయితే స్థాపిత సామర్థ్యం పెరగడం మాత్రమే సరిపోదు. ఉత్పత్తి అయిన విద్యుత్తును నిల్వ చేయడం, అవసరమైన ప్రాంతాలకు సరఫరా చేయడం, విద్యుత్ గ్రిడ్ వ్యవస్థలను ఆధునీకరించడం కూడా ముఖ్యమే.
ముగింపు
భారతదేశంలో పునరుత్పాదక విద్యుత్ సామర్థ్యం 299.25 GWకు చేరడం స్వచ్ఛమైన ఇంధన రంగంలో ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగు. ముఖ్యంగా సౌర, పవన విద్యుత్ టెక్నాలజీల అభివృద్ధి భవిష్యత్తులో దేశ విద్యుత్ అవసరాలను తీర్చడంలో కీలకంగా మారనుంది. సరైన మౌలిక సదుపాయాలు, విద్యుత్ నిల్వ వ్యవస్థలు, ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహంతో ఈ రంగం మరింత అభివృద్ధి చెందే అవకాశాలు ఉన్నాయి.
