E-Waste Recycling : భారత్‌లో ఎలక్ట్రానిక్ వ్యర్థాల నిర్వహణను మరింత కట్టుదిట్టం చేసేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ-వేస్ట్ రీసైక్లింగ్ పేరుతో తప్పుడు లెక్కలు చూపిస్తున్న సంస్థలను గుర్తించేందుకు దేశవ్యాప్తంగా రీసైక్లింగ్ యూనిట్లపై ప్రత్యేక ఆడిట్ నిర్వహించాలని ఆదేశించింది. రీసైక్లింగ్ చేయకుండానే చేసినట్లు రికార్డులు సృష్టించడం, నకిలీ సర్టిఫికెట్లు జారీ చేయడం వంటి అక్రమాలకు అడ్డుకట్ట వేయడమే ఈ తనిఖీల ప్రధాన ఉద్దేశం.

Reuters నవంబర్ 13, 2026న ప్రచురించిన నివేదిక ప్రకారం, కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి (CPCB) అన్ని రాష్ట్రాలకు రీసైక్లింగ్ యూనిట్ల తనిఖీలు చేపట్టాలని సూచించింది. ఈ తనిఖీల పరిధిలో 2,000కు పైగా రీసైక్లింగ్ యూనిట్లు ఉండగా, వాటిలో 309 యూనిట్లు ప్రత్యేకంగా ఎలక్ట్రానిక్ వ్యర్థాల నిర్వహణకు సంబంధించినవి.

అసలు ఈ-వేస్ట్ అంటే ఏమిటి?

మన రోజువారీ జీవితంలో ఉపయోగించే ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు పాడైపోయినప్పుడు లేదా వాటి అవసరం లేకపోయినప్పుడు వాటిని ఎలక్ట్రానిక్ వ్యర్థాలు లేదా ఈ-వేస్ట్ అంటారు.

వీటిలో ప్రధానంగా:

  • పాత స్మార్ట్‌ఫోన్లు, మొబైల్ ఫోన్లు
  • కంప్యూటర్లు, ల్యాప్‌టాప్‌లు
  • టెలివిజన్లు, మానిటర్లు
  • ఫ్రిజ్‌లు, వాషింగ్ మెషీన్లు
  • ఛార్జర్లు, బ్యాటరీలు
  • ఎలక్ట్రానిక్ సర్క్యూట్ బోర్డులు
  • ఇతర గృహ ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు

వంటి వస్తువులు ఉంటాయి.

ఈ పరికరాల్లో సీసం (Lead), పాదరసం (Mercury) వంటి ప్రమాదకర పదార్థాలతో పాటు బంగారం, వెండి, రాగి వంటి విలువైన లోహాలు కూడా ఉంటాయి. అందువల్ల వీటిని సాధారణ చెత్తతో కలిపి పారవేయడం సరికాదు. శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో సేకరించి, వేరు చేసి, రీసైక్లింగ్ చేయాల్సి ఉంటుంది.

2,000కు పైగా రీసైక్లింగ్ యూనిట్లలో ఏం తనిఖీ చేస్తారు?

కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి జారీ చేసిన ఆదేశాల ప్రకారం రీసైక్లింగ్ సంస్థలు తమ సామర్థ్యానికి మించి వ్యర్థాలను ప్రాసెస్ చేసినట్లు తప్పుడు లెక్కలు చూపిస్తున్నాయా అనే అంశాన్ని పరిశీలించనున్నారు.

ఈ ఆడిట్‌లో ముఖ్యంగా కొన్ని అంశాలను తనిఖీ చేస్తారు.

1. యంత్రాల సామర్థ్యాన్ని పరిశీలించడం

ఒక రీసైక్లింగ్ ప్లాంట్‌లో ఎన్ని యంత్రాలు ఉన్నాయి? వాటి ద్వారా రోజుకు లేదా నెలకు ఎంత మొత్తంలో ఈ-వేస్ట్‌ను ప్రాసెస్ చేయవచ్చు? అనే వివరాలను అధికారులు పరిశీలిస్తారు.

సంస్థలు తమ ప్లాంట్ సామర్థ్యాన్ని మించి రీసైక్లింగ్ చేసినట్లు చూపిస్తే ఆ వివరాలను తనిఖీ చేస్తారు.

2. విద్యుత్ వినియోగం ఆధారంగా లెక్కలు తనిఖీ

ఈ ఆడిట్‌లో అత్యంత ఆసక్తికరమైన అంశం విద్యుత్ వినియోగాన్ని పరిశీలించడం.

ఒక రీసైక్లింగ్ యూనిట్ పెద్ద మొత్తంలో ఎలక్ట్రానిక్ వ్యర్థాలను ప్రాసెస్ చేసినట్లు చెబితే, అందుకు అవసరమైన విద్యుత్ వినియోగం కూడా ఉండాలి. కానీ తక్కువ విద్యుత్ వినియోగం ఉన్నప్పటికీ భారీ మొత్తంలో వ్యర్థాలను రీసైక్లింగ్ చేసినట్లు రికార్డుల్లో చూపిస్తే అనుమానాలు తలెత్తుతాయి.

అందుకే ప్లాంట్ విద్యుత్ వినియోగం, ఉత్పత్తి సామర్థ్యం, రీసైక్లింగ్ రికార్డులను పోల్చి చూస్తారు.

3. ప్లాంట్‌లో ప్రత్యక్ష తనిఖీలు

కేవలం పత్రాలను పరిశీలించడం మాత్రమే కాకుండా అధికారులు రీసైక్లింగ్ యూనిట్లను ప్రత్యక్షంగా సందర్శిస్తారు.

యంత్రాలు నిజంగా పనిచేస్తున్నాయా? అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలు ఉన్నాయా? వ్యర్థాలను శాస్త్రీయంగా ప్రాసెస్ చేస్తున్నారా? అనే విషయాలను పరిశీలిస్తారు.

అవసరమైన చోట ప్లాంట్ ట్రయల్ రన్ నిర్వహించి వాస్తవ పనితీరును కూడా తనిఖీ చేస్తారు.

నకిలీ EPR సర్టిఫికెట్లతో అసలు సమస్య ఏమిటి?

ఈ వార్తలో అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం EPR సర్టిఫికెట్లకు సంబంధించినది.

EPR అంటే Extended Producer Responsibility. దీని ప్రకారం ఎలక్ట్రానిక్ ఉత్పత్తులను మార్కెట్లోకి తీసుకొచ్చే కంపెనీలకు వాటి వినియోగం పూర్తయిన తర్వాత ఏర్పడే వ్యర్థాల నిర్వహణపై బాధ్యత ఉంటుంది.

భారత్‌లో 2022 నుంచి అమల్లో ఉన్న ఈ-వేస్ట్ నిర్వహణ నిబంధనల ప్రకారం అర్హత కలిగిన రీసైక్లర్ల ద్వారా రీసైక్లింగ్ బాధ్యతలను నెరవేర్చేందుకు కంపెనీలు EPR సర్టిఫికెట్లను ఉపయోగిస్తాయి.

అయితే కొందరు అక్రమ నిర్వాహకులు వాస్తవంగా ఎలక్ట్రానిక్ వ్యర్థాలను రీసైక్లింగ్ చేయకుండానే చేసినట్లు సర్టిఫికెట్లు జారీ చేస్తున్నారనే ఆరోపణలు వెలుగులోకి వచ్చాయి.

దీంతో పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం రూపొందించిన వ్యవస్థలోనే అక్రమాలు జరిగే ప్రమాదం ఏర్పడింది.

Haier, Godrej కంపెనీల పేర్లు ఎందుకు వార్తల్లోకి వచ్చాయి?

Reuters నివేదిక ప్రకారం, గతంలో జరిగిన కేంద్ర ప్రభుత్వ దర్యాప్తులో Haier, Godrej & Boyce కంపెనీలు ఒక రీసైక్లర్ జారీ చేసిన నకిలీ అనుసరణ పత్రాలను గుర్తించడంలో విఫలమైనట్లు వెల్లడైంది.

ఆ రీసైక్లర్ వాస్తవంగా ఎలాంటి ఈ-వేస్ట్ రీసైక్లింగ్ కార్యకలాపాలు నిర్వహించకపోయినా, పత్రాల ద్వారా రీసైక్లింగ్ చేసినట్లు చూపించినట్లు నివేదిక పేర్కొంది.

ఈ వ్యవహారం బయటపడిన తర్వాత భారతదేశంలోని వినియోగదారు ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగంలో ఆందోళనలు పెరిగాయి. పలు కంపెనీలు తమ రీసైక్లింగ్ భాగస్వాములు, సరఫరా వ్యవస్థలను సమీక్షించడం ప్రారంభించాయి.

సంబంధిత కంపెనీలు చట్టపరమైన నిబంధనలను పాటించేందుకు కట్టుబడి ఉన్నట్లు తెలిపాయని Reuters పేర్కొంది.

ఉత్తరప్రదేశ్‌లో అత్యధిక ఈ-వేస్ట్ రీసైక్లర్లు

ఈ తనిఖీల్లో రాష్ట్రాల వారీగా రీసైక్లింగ్ యూనిట్ల వివరాలు కూడా కీలకంగా మారాయి.

Reuters నివేదిక ప్రకారం, దేశంలోని ఈ-వేస్ట్ రీసైక్లర్లలో దాదాపు మూడో వంతు ఉత్తరప్రదేశ్‌లోనే ఉన్నాయి. అందువల్ల అక్కడి రీసైక్లింగ్ కార్యకలాపాలపై తనిఖీలు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నాయి.

భారత్‌లో ఈ-వేస్ట్ సమస్య ఎందుకు పెరుగుతోంది?

భారత్ ప్రపంచంలో అత్యధిక ఎలక్ట్రానిక్ వ్యర్థాలను ఉత్పత్తి చేసే దేశాల్లో మూడో స్థానంలో ఉందని Reuters నివేదిక పేర్కొంది.

స్మార్ట్‌ఫోన్ల వినియోగం పెరగడం, కొత్త ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు మార్కెట్లోకి రావడం, పాత పరికరాలను త్వరగా మార్చుకోవడం వంటి కారణాలతో ఈ-వేస్ట్ పరిమాణం పెరుగుతోంది.

మరోవైపు, నివేదిక ప్రకారం ఈ వ్యర్థాల్లో 78 శాతం అనధికారిక స్క్రాప్ డీలర్ల ద్వారా ప్రాసెస్ అవుతున్నాయి. వీటిని సరైన భద్రతా ప్రమాణాలు లేకుండా నిర్వహించడం వల్ల పర్యావరణానికి నష్టం కలిగే అవకాశం ఉంది.

ఈ-వేస్ట్‌ను తప్పుగా పారవేస్తే ఎలాంటి ప్రమాదాలు?

ఎలక్ట్రానిక్ వ్యర్థాలను సాధారణ చెత్తలో కలిపి పారవేయడం వల్ల అనేక సమస్యలు ఏర్పడవచ్చు.

భూగర్భ జలాల కాలుష్యం: పాత ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల్లోని ప్రమాదకర పదార్థాలు సరైన నిర్వహణ లేకుండా బయటకు వస్తే నేల, నీటి వనరులు కలుషితం కావచ్చు.

గాలి కాలుష్యం: కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ-వేస్ట్‌ను బహిరంగంగా కాల్చడం వల్ల హానికరమైన పొగ, రసాయనాలు విడుదల కావచ్చు.

ఆరోగ్య సమస్యలు: ప్రమాదకర పదార్థాలకు ఎక్కువకాలం గురికావడం వల్ల కార్మికులు, స్థానిక ప్రజల ఆరోగ్యంపై ప్రతికూల ప్రభావాలు పడవచ్చు.

విలువైన లోహాల నష్టం: పాత ఫోన్లు, కంప్యూటర్లలో ఉండే బంగారం, వెండి, రాగి వంటి లోహాలను శాస్త్రీయంగా తిరిగి పొందకపోతే విలువైన వనరులు వృథా అవుతాయి.

ప్రజలు పాత మొబైల్స్, ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులను ఏం చేయాలి?

ఈ-వేస్ట్ సమస్యను తగ్గించడంలో ప్రజల పాత్ర కూడా చాలా ముఖ్యమైనది.

  1. పాడైన మొబైల్స్, కంప్యూటర్లను సాధారణ చెత్తలో వేయకండి.
  2. పాత ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను గుర్తింపు పొందిన రీసైక్లింగ్ కేంద్రాలకు ఇవ్వండి.
  3. బ్యాటరీలను సాధారణ చెత్తతో కలపకండి.
  4. పాత ఫోన్లను విక్రయించే ముందు వ్యక్తిగత డేటాను తొలగించండి.
  5. అవసరం లేని ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను బాధ్యతాయుతంగా సేకరణ కేంద్రాలకు అందించండి.
  6. సాధ్యమైనంతవరకు పరికరాలను మరమ్మతు చేయించి ఎక్కువకాలం ఉపయోగించండి.

చివరిగా..

భారత్‌లో డిజిటల్ వినియోగం పెరుగుతున్న కొద్దీ ఈ-వేస్ట్ నిర్వహణ కూడా పెద్ద సవాలుగా మారుతోంది. రీసైక్లింగ్ పేరుతో నకిలీ సర్టిఫికెట్లు జారీ చేసే సంస్థలను గుర్తించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం చేపట్టిన ఆడిట్ చర్యలు ఈ రంగంలో పారదర్శకతను పెంచే అవకాశం ఉంది.

ముఖ్యంగా యంత్రాల సామర్థ్యం, విద్యుత్ వినియోగం, ప్రత్యక్ష ప్లాంట్ తనిఖీల ద్వారా తప్పుడు రీసైక్లింగ్ లెక్కలను గుర్తించేందుకు అధికారులు ప్రయత్నిస్తున్నారు. ఈ చర్యలు సమర్థవంతంగా అమలైతే పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు నిజాయితీగా పనిచేసే రీసైక్లింగ్ సంస్థలకు కూడా ప్రయోజనం చేకూరవచ్చు.

టెక్నాలజీ అభివృద్ధి ఎంత ముఖ్యమో, దాని వల్ల ఏర్పడే వ్యర్థాలను బాధ్యతాయుతంగా నిర్వహించడం కూడా అంతే ముఖ్యం.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *