న్యూఢిల్లీ: దీపావళి పండుగకు ముందే ఉత్తర భారతదేశంలోని పలు నగరాల్లో వాయు కాలుష్యం ఆందోళనకరంగా పెరుగుతోంది. ముఖ్యంగా దేశ రాజధాని ఢిల్లీతో పాటు నోయిడా, ఘజియాబాద్‌, గురుగ్రామ్‌ ప్రాంతాల్లో గాలి నాణ్యత క్షీణిస్తోంది. వాహనాల పొగ, పరిశ్రమల ఉద్గారాలు, నిర్మాణ పనుల నుంచి వెలువడే దుమ్ము, పంట వ్యర్థాల దహనం కాలుష్యానికి ప్రధాన కారణాలుగా మారుతున్నాయి. దీనికి తోడు గాలుల వేగం తగ్గడం, వాతావరణ పరిస్థితులు అనుకూలంగా లేకపోవడంతో కాలుష్య కారకాలు గాలిలోనే నిలిచిపోతున్నాయి. దీపావళి సమయంలో బాణసంచా కాల్చడం వల్ల పరిస్థితి మరింత దిగజారే ప్రమాదం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
ఢిల్లీలో ఐదు రోజులుగా ‘వెరీ పూర్‌’ గాలి నాణ్యత
దేశ రాజధాని ఢిల్లీలో వాయు కాలుష్యం వరుసగా ఐదో రోజూ తీవ్రంగానే కొనసాగింది. నవంబర్‌ 6 ఉదయం 7 గంటల సమయానికి నగరం సగటు గాలి నాణ్యత సూచీ (AQI) 387గా నమోదైంది. ఇది ‘వెరీ పూర్‌’ కేటగిరీలోకి వస్తుంది. అంతకుముందు నవంబర్‌ 5న ఇదే సమయంలో ఏక్యూఐ 368గా ఉండగా.. ఒక్క రోజులోనే మరో 19 పాయింట్లు పెరిగింది.
నవంబర్‌ 2న ఢిల్లీ ఏక్యూఐ 324గా, నవంబర్‌ 3న 350గా, నవంబర్‌ 4న 377గా నమోదైంది. నవంబర్‌ 5న కూడా కాలుష్యం అధికంగానే కొనసాగింది. దీంతో నగరంలో గాలి నాణ్యత క్రమంగా దిగజారుతున్నట్లు గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి.
ఢిల్లీలోని 59 వాయు నాణ్యత పర్యవేక్షణ కేంద్రాల్లో 28 కేంద్రాలు ‘సీవియర్‌’ కేటగిరీ కాలుష్యాన్ని నమోదు చేసినట్లు నవంబర్‌ 6న వెలువడిన నివేదికలు వెల్లడించాయి. రోహిణిలో ఏక్యూఐ 473కు చేరగా, పంజాబీ బాగ్‌లో 464, ఆర్కే పురంలో 441 నమోదయ్యాయి. అలీపూర్‌, సోనియా విహార్‌ ప్రాంతాల్లో 435 చొప్పున నమోదైంది. నార్త్‌ క్యాంపస్‌లో 424, ఓఖ్లా ఫేజ్‌-2లో 426, ఐటీఓలో 420గా ఏక్యూఐ నమోదైంది.
ఢిల్లీ పరిసర నగరాల్లోనూ కాలుష్య ప్రభావం
ఢిల్లీతో పాటు నేషనల్‌ క్యాపిటల్‌ రీజియన్‌ (NCR) పరిధిలోని నగరాల్లోనూ గాలి నాణ్యత దెబ్బతింటోంది. నోయిడా, ఘజియాబాద్‌, గ్రేటర్‌ నోయిడా, గురుగ్రామ్‌ ప్రాంతాల్లో కాలుష్య స్థాయులు పెరుగుతున్నాయి. నవంబర్‌ 5న వెలువడిన పర్యవేక్షణ వివరాల ప్రకారం ఢిల్లీ పరిసర ప్రాంతాల్లోని కొన్ని కేంద్రాల్లో ఏక్యూఐ ‘వెరీ పూర్‌’, ‘సీవియర్‌’ స్థాయులకు చేరింది.
నోయిడాలోని సెక్టార్‌ 62లో ఏక్యూఐ 415గా నమోదైంది. గ్రేటర్‌ నోయిడాలోని నాలెడ్జ్‌ పార్క్‌-3లో 306, నోయిడా సెక్టార్‌ 125లో 326గా నమోదైంది. ఘజియాబాద్‌లోని ఇందిరాపురంలో ఏక్యూఐ 268గా ఉండగా, గురుగ్రామ్‌లోని సెక్టార్‌ 51లో 298 నమోదైంది. నగరంలోని వివిధ పర్యవేక్షణ కేంద్రాల మధ్య గణాంకాల్లో తేడాలు ఉన్నప్పటికీ.. మొత్తం ప్రాంతంలో కాలుష్య సమస్య తీవ్రంగా ఉన్నట్లు నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి.
ప్రధాన నగరాల్లో నమోదైన ఏక్యూఐ వివరాలు
నవంబర్‌ 5న అందుబాటులో ఉన్న పర్యవేక్షణ వివరాల ప్రకారం ఢిల్లీ, ఎన్‌సీఆర్‌ ప్రాంతాల్లోని కొన్ని కేంద్రాల్లో నమోదైన ఏక్యూఐ గణాంకాలు ఇవి:
| నగరం / ప్రాంతం | పర్యవేక్షణ కేంద్రం | ఏక్యూఐ |
|---|---|---|
| ఢిల్లీ | రోహిణి | 473 |
| ఢిల్లీ | పంజాబీ బాగ్‌ | 464 |
| ఢిల్లీ | ఆర్కే పురం | 441 |
| ఢిల్లీ | అలీపూర్‌ | 435 |
| ఢిల్లీ | సోనియా విహార్‌ | 435 |
| ఢిల్లీ | నార్త్‌ క్యాంపస్‌ | 424 |
| ఢిల్లీ | ఓఖ్లా ఫేజ్‌-2 | 426 |
| ఢిల్లీ | ఐటీఓ | 420 |
| నోయిడా | సెక్టార్‌ 62 | 415 |
| గ్రేటర్‌ నోయిడా | నాలెడ్జ్‌ పార్క్‌-3 | 306 |
| నోయిడా | సెక్టార్‌ 125 | 326 |
| ఘజియాబాద్‌ | ఇందిరాపురం | 268 |
| గురుగ్రామ్‌ | సెక్టార్‌ 51 | 298 |
గమనిక: ఇవి నవంబర్‌ 5న ప్రచురితమైన నివేదికల్లో పేర్కొన్న ప్రాంతాల వారీ గణాంకాలు. ఏక్యూఐ ప్రతి గంటకు, రోజుకు మారవచ్చు. ఇవి నగరాల సగటు విలువలు కావు.
పంట వ్యర్థాల దహనం కూడా ప్రధాన కారణం
ఢిల్లీ కాలుష్యంలో పంట వ్యర్థాలను కాల్చడం కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. పంజాబ్‌, హర్యానా సహా పొరుగు రాష్ట్రాల్లో పంట అవశేషాలను దహనం చేయడం వల్ల వెలువడే పొగ గాలుల ద్వారా ఢిల్లీ పరిసర ప్రాంతాలకు చేరుతోంది. భూమికి దగ్గరగా పొగ, సూక్ష్మ ధూళి కణాలు పేరుకుపోవడంతో గాలి నాణ్యత మరింత క్షీణిస్తోంది.
నవంబర్‌ 5న వెలువడిన నివేదిక ప్రకారం ఢిల్లీలోని పీఎం2.5 కాలుష్యంలో పంట వ్యర్థాల దహనం వాటా నవంబర్‌ 4న 20.2 శాతంగా అంచనా వేశారు. రవాణా రంగం నుంచి వెలువడే కాలుష్యం వాటా 15.5 శాతంగా నమోదైంది. పరిశ్రమలు, నివాస ప్రాంతాల నుంచి వెలువడే పొగ, నిర్మాణ పనులు, చెత్త దహనం, రోడ్లపై దుమ్ము వంటి అంశాలు కూడా కాలుష్యానికి తోడవుతున్నాయి.
వ్యవసాయ అవశేషాల దహనంపై ఉపగ్రహ సమాచారం ప్రకారం నవంబర్‌ 4న ఆరు రాష్ట్రాల్లో 467 పొలాల మంటల ఘటనలు గుర్తించారు. వీటిలో మధ్యప్రదేశ్‌లో 157, పంజాబ్‌లో 151, రాజస్థాన్‌లో 111, ఉత్తరప్రదేశ్‌లో 33, హర్యానాలో 10, ఉత్తరాఖండ్‌లో 5 ఘటనలు నమోదయ్యాయి. ఈ గణాంకాలు పంట వ్యర్థాల దహనం సమస్య ప్రాంతీయ స్థాయిలో కొనసాగుతున్నట్లు తెలియజేస్తున్నాయి.
గాలుల వేగం తగ్గితే కాలుష్యం మరింత పెరిగే అవకాశం
కాలుష్య స్థాయులు పెరగడానికి వాతావరణ పరిస్థితులు కూడా కారణమవుతున్నాయి. సాధారణంగా గాలుల వేగం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు కాలుష్య కారకాలు ఒక ప్రాంతంలో నిలిచిపోకుండా ఇతర ప్రాంతాలకు వ్యాపించి పలుచబడతాయి. అయితే గాలుల వేగం తగ్గినప్పుడు, ఉష్ణోగ్రతలు పడిపోయినప్పుడు, పొగమంచు ఏర్పడినప్పుడు కాలుష్య కణాలు భూమికి దగ్గరగా ఎక్కువసేపు ఉండిపోతాయి.
ఢిల్లీకి సంబంధించిన ఎయిర్‌ క్వాలిటీ ఎర్లీ వార్నింగ్‌ సిస్టమ్‌ నవంబర్‌ 6 నుంచి 8 వరకు గాలి నాణ్యత ‘సీవియర్‌’ స్థాయికి పడిపోయే అవకాశం ఉందని ముందస్తు అంచనా వేసింది. గాలుల వేగం తక్కువగా ఉండటం, కాలుష్య కారకాలు వ్యాపించేందుకు అవసరమైన వాతావరణ పరిస్థితులు లేకపోవడం దీనికి కారణాలుగా పేర్కొంది.
నవంబర్‌ 8న దీపావళి సందర్భంగా గాలుల దిశలో మార్పు వల్ల కొంత ఉపశమనం లభించే అవకాశం ఉందని వాతావరణ నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. అయితే ఆ తర్వాత గాలుల వేగం మళ్లీ తగ్గితే కాలుష్యం తిరిగి పెరిగే ప్రమాదం ఉందని హెచ్చరిస్తున్నారు.
కాలుష్య నియంత్రణకు GRAP-2 ఆంక్షలు
ఢిల్లీ-ఎన్‌సీఆర్‌ ప్రాంతంలో కాలుష్య స్థాయులు పెరగడంతో గ్రేడెడ్‌ రెస్పాన్స్‌ యాక్షన్‌ ప్లాన్‌ (GRAP) రెండో దశ చర్యలను అమల్లోకి తీసుకొచ్చారు. ఈ చర్యల్లో భాగంగా రోడ్లపై దుమ్ము తగ్గించేందుకు యాంత్రికంగా శుభ్రం చేయడం, నీటిని చల్లడం, నిర్మాణ ప్రదేశాల్లో ధూళి నియంత్రణ నిబంధనలను కఠినంగా అమలు చేయడం వంటి చర్యలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారు.
ప్రైవేట్‌ వాహనాల వినియోగాన్ని తగ్గించేందుకు పార్కింగ్‌ ఛార్జీల పెంపు, ప్రజా రవాణా సేవలను పెంచడం, కార్యాలయాల పని వేళల్లో మార్పులు వంటి చర్యలను కూడా పరిశీలిస్తున్నారు. కాలుష్య నియంత్రణ చర్యలు కేవలం ప్రభుత్వ శాఖలకే పరిమితం కాకుండా ప్రజల సహకారంతో అమలైతేనే మెరుగైన ఫలితాలు సాధ్యమవుతాయని అధికారులు భావిస్తున్నారు.
దీపావళి బాణసంచాతో మరింత ముప్పు?
దీపావళి సమయంలో బాణసంచా కాల్చడం వల్ల గాలిలో సూక్ష్మ ధూళి కణాలు, ఇతర కాలుష్య కారకాలు పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇప్పటికే ‘వెరీ పూర్‌’ స్థాయిలో ఉన్న గాలి నాణ్యత మరింత దిగజారవచ్చని నిపుణులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. పంట వ్యర్థాల దహనం, వాహనాల పొగ, పరిశ్రమల ఉద్గారాలు, బాణసంచా పొగ ఒకేసారి ప్రభావం చూపితే ప్రజలకు శ్వాస సంబంధిత ఇబ్బందులు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.
ముఖ్యంగా చిన్నపిల్లలు, వృద్ధులు, గర్భిణులు, ఆస్తమా లేదా గుండె సంబంధిత సమస్యలు ఉన్నవారు కాలుష్యం పట్ల మరింత జాగ్రత్తగా ఉండాలి. గాలి నాణ్యత తీవ్రంగా ఉన్న సమయాల్లో బయట ఎక్కువసేపు ఉండకుండా చూసుకోవడం, అవసరమైతే సరైన రక్షణ మాస్క్‌ ఉపయోగించడం, స్థానిక అధికారుల ఆరోగ్య సూచనలు పాటించడం మంచిది.
ఉత్తర భారతంలో కాలుష్యంపై ఆందోళన
దీపావళికి ముందు ఢిల్లీతో పాటు ఉత్తర భారతంలోని పలు ప్రాంతాల్లో కాలుష్య స్థాయులు పెరగడం ప్రజల్లో ఆందోళన కలిగిస్తోంది. నగరాల మధ్య ఏక్యూఐ స్థాయుల్లో తేడాలు ఉన్నప్పటికీ, ఢిల్లీ-ఎన్‌సీఆర్‌ ప్రాంతంలో పరిస్థితి తీవ్రంగా మారింది. పండుగ సమయంలో బాణసంచా వినియోగం, వాతావరణ పరిస్థితులు, పొరుగు రాష్ట్రాల్లో పంట వ్యర్థాల దహనం వంటి అంశాలు గాలి నాణ్యతపై ప్రభావం చూపనున్నాయి.
కాలుష్యాన్ని తగ్గించేందుకు ప్రభుత్వ చర్యలతో పాటు ప్రజల భాగస్వామ్యం కూడా అవసరం. వ్యక్తిగత వాహనాల వినియోగాన్ని తగ్గించడం, చెత్తను బహిరంగంగా కాల్చకపోవడం, బాణసంచా వినియోగాన్ని పరిమితం చేయడం వంటి చర్యలు కాలుష్య నియంత్రణకు దోహదపడతాయి. దీపావళి పండుగ వేళ ప్రజల ఆరోగ్యాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అధికారులు, ప్రజలు సమన్వయంతో వ్యవహరించాల్సిన అవసరం ఉంది.