D Spiritual: Jul 3: పూజ, జపం, ధ్యానం వంటి ఆధ్యాత్మిక సాధనల్లో ఆసనానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉందని హిందూ శాస్త్రాలు పేర్కొంటాయి. ముఖ్యంగా దర్భాసనాన్ని పవిత్రమైన ఆసనంగా భావిస్తారు. అలాగే పూజా సామగ్రిని ముందుగానే సిద్ధం చేసుకోవడం, నిర్మాల్యాన్ని సకాలంలో తొలగించడం వంటి ఆచారాలకు కూడా శాస్త్రంలో ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. వాటి విశిష్టత ఏమిటో తెలుసుకుందాం.
పూజ లేదా జపం చేసే సమయంలో నేరుగా నేలపై కూర్చోకుండా ఆసనంపై కూర్చోవడం శ్రేయస్కరమని శాస్త్రాలు సూచిస్తాయి. ఆసనం కేవలం కూర్చోవడానికి ఉపయోగించే వస్తువు మాత్రమే కాదు. అది సాధకుడికి స్థిరత్వాన్ని, మానసిక ప్రశాంతతను కలిగించి, ధ్యానం లేదా మంత్రజపంలో ఏకాగ్రత పెరగడానికి సహాయపడుతుందని విశ్వసిస్తారు. అందుకే పూజలు, వ్రతాలు, హోమాలు, ధ్యాన సమయంలో ఆసనం వినియోగించడం సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది.
అన్ని ఆసనాల్లో దర్భాసనానికి ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. ధర్మశాస్త్రాల్లో దర్భను పవిత్రతకు, శుద్ధికి ప్రతీకగా పేర్కొన్నారు. యజ్ఞాలు, హోమాలు, వేదకర్మల్లో దర్భను విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు. జ్యోతిష్య సంప్రదాయం ప్రకారం దర్భకు కేతు గ్రహంతో సంబంధం ఉందని నమ్మకం. అందువల్ల దర్భాసనంపై కూర్చొని పూజ, జపం, ధ్యానం చేయడం వల్ల ఆధ్యాత్మిక పురోగతి, జ్ఞానవృద్ధి, ఏకాగ్రత పెరుగుతాయని పండితులు చెబుతారు. గ్రహదోషాల నివారణకు కూడా ఇది ఉపకరిస్తుందని విశ్వాసం.
ప్రతి ఇంట్లో దర్భాసనం అందుబాటులో ఉండకపోవచ్చు. అలాంటి సందర్భాల్లో శుభ్రమైన తెల్లటి వస్త్రం, పూజ కోసం ప్రత్యేకంగా ఉంచిన చాప లేదా పీటపై కూర్చొని పూజ చేయవచ్చు. కొంతమంది ఆచార్యుల అభిప్రాయం ప్రకారం దర్భాసనం లేకపోతే ఒక దర్భపుల్లను ఉంచి, దానిపై శుభ్రమైన వస్త్రాన్ని పరచుకుని పూజ చేయడం కూడా శుభప్రదంగా భావిస్తారు.
దర్భాసనాన్ని మహిళలు ఉపయోగించకూడదనే అభిప్రాయం కొందరిలో ఉన్నప్పటికీ, దానికి శాస్త్రాల్లో స్పష్టమైన నిషేధం లేదని ఆధ్యాత్మిక పండితులు వివరిస్తున్నారు. మహిళలు కూడా పూజ లేదా ధ్యానం చేసే సమయంలో దర్భాసనాన్ని ఉపయోగించవచ్చు. అయితే దర్భపై నేరుగా కాకుండా, దానిపై శుభ్రమైన వస్త్రం లేదా మరో ఆసనం పరచుకుని కూర్చోవడం మంచిదని సూచిస్తున్నారు.
ఇంట్లోనే కాకుండా దేవాలయాల్లో కూడా ఎక్కువసేపు జపం, పారాయణం లేదా ధ్యానం చేసే సమయంలో చిన్న చాప, వస్త్రం లేదా ఆసనం పరచుకుని కూర్చోవడం ఉత్తమమని ఆధ్యాత్మికవేత్తలు చెబుతున్నారు. దీనివల్ల శరీరానికి సౌకర్యం కలగడంతో పాటు ధ్యానంలో స్థిరత్వం పెరుగుతుందని భావిస్తారు.
ఉద్యోగం, కుటుంబ బాధ్యతల కారణంగా ఉదయం సమయం తక్కువగా ఉండే వారు పూజా సామగ్రిని ముందురోజే సిద్ధం చేసుకోవచ్చని పండితులు సూచిస్తున్నారు. హారతి పళ్లెం, దీపాలు, గంట, పాత్రలు వంటి పూజా సామగ్రిని ముందుగానే శుభ్రం చేసి ఉంచుకోవచ్చు. అలాగే పూజా మందిరాన్ని కూడా ముందురోజే పరిశుభ్రంగా ఉంచడంలో ఎలాంటి అభ్యంతరం లేదని చెబుతున్నారు. ఇలా చేయడం వల్ల పూజను ప్రశాంతంగా, ఏకాగ్రతతో నిర్వహించడానికి వీలవుతుంది.
పూజలో ఉపయోగించిన పూలు, మాలలు, తులసి దళాలను ‘నిర్మాల్యం’గా పరిగణిస్తారు. వీటిని మరుసటి రోజు వరకు అలాగే ఉంచకుండా తొలగించడం శాస్త్రాచారంగా భావిస్తారు. పూలు తాజాగా కనిపించినా, కొత్త పూజ ప్రారంభించే ముందు నిర్మాల్యాన్ని తొలగించి తాజా పూలతోనే దేవతారాధన చేయడం ఉత్తమమని సంప్రదాయం చెబుతోంది.
మొత్తానికి, పూజలో ఆసనం ఉపయోగించడం, పూజా సామగ్రిని పరిశుభ్రంగా సిద్ధం చేసుకోవడం, నిర్మాల్యాన్ని సకాలంలో తొలగించడం వంటి ఆచారాలు కేవలం సంప్రదాయాలే కాకుండా పరిశుభ్రత, క్రమశిక్షణ, ఏకాగ్రతను పెంపొందించే విధానాలుగా కూడా భావించబడుతున్నాయి. శాస్త్రోక్తంగా, భక్తిశ్రద్ధలతో పూజ నిర్వహించినప్పుడు ఆధ్యాత్మిక అనుభూతి మరింత గాఢంగా ఉంటుందని విశ్వాసం.