D Spiritual: Feb 25: హిందూ ధర్మశాస్త్రం మరియు భారతీయ కాలగణన ప్రకారం “ఉదయ తిథి”కి అత్యంత ప్రాముఖ్యత ఉంది. తిథి అనేది చంద్రుని గమనంపై ఆధారపడి ఉండటంతో అది రోజులో ఏ సమయంలోనైనా ప్రారంభమై, ముగియవచ్చు. అయితే పండుగలను నిర్ణయించేటప్పుడు మన శాస్త్రాలు సూర్యోదయాన్ని ప్రామాణికంగా తీసుకుంటాయి. సూర్యోదయం సమయంలో ఏ తిథి ఉంటుందో, ఆ రోజంతా అదే తిథిగా పరిగణించడం సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది.
సనాతన ధర్మంలో సూర్యుడిని “లోక బాంధవుడు”, “కాల స్వరూపుడు”గా భావిస్తారు. సూర్యోదయంతోనే ఒక కొత్త రోజు ప్రారంభమవుతుందని విశ్వాసం. అందువల్ల సూర్యోదయ సమయానికి ఉన్న తిథికే ఆ రోజుకు ప్రాముఖ్యత ఇస్తారు. ఇది కాలనిర్ణయంలో స్పష్టతను తీసుకువస్తుంది.
సూర్యోదయం తర్వాతి సమయం అత్యంత పవిత్రమైనదిగా భావించబడుతుంది. బ్రాహ్మీ ముహూర్తం అనంతరం వచ్చే ఈ కాలంలో ప్రకృతిలో సాత్విక శక్తి అధికంగా ఉంటుంది. ఆ పవిత్ర సమయంలో ఉన్న తిథి ప్రభావం రోజంతా కొనసాగుతుందని నమ్మకం. అందుకే జపాలు, హోమాలు, వ్రతాలు, దానాలు వంటి శుభకార్యాలు సాధారణంగా ఉదయ తిథి ఆధారంగా ప్రారంభిస్తారు.
తిథులు గంటల లెక్కన మారుతూ ఉండటం వల్ల గందరగోళం ఏర్పడే అవకాశం ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, ఒక తిథి మధ్యాహ్నం ముగిసి మరొక తిథి ప్రారంభమైతే, గంటల ప్రకారం పండుగలు జరుపుకుంటే ఒకే రోజులో రెండు పండుగలు రావచ్చు. ఈ సమస్యను నివారించేందుకు “సూర్యోదయానికి ఏ తిథి ఉంటుందో అదే ఆ రోజు తిథి” అనే నియమాన్ని అనుసరిస్తారు.
అయితే అన్ని పండుగలకు ఇదే నియమం వర్తించదు. కొన్ని ప్రత్యేక పండుగలకు నిర్దిష్ట కాలం (Specific Time) ముఖ్యంగా పరిగణించబడుతుంది. ఉదాహరణకు మహా శివరాత్రి పర్వదినానికి అర్ధరాత్రి సమయంలో చతుర్దశి తిథి ఉండాలి; అందువల్ల నిశిత కాలమే ప్రధానంగా తీసుకుంటారు. దీపావళి సందర్భంగా లక్ష్మీ పూజ కోసం సాయంత్రం ప్రదోష కాలంలో అమావాస్య తిథి ఉండటం ముఖ్యం. అలాగే హోలీ (కామదహనం) పండుగకు రాత్రి సమయంలో పౌర్ణమి తిథి ఉండాలి.
సారాంశంగా, సాధారణంగా దానాలు, వ్రతాలు, పారాయణాలకు ఉదయ తిథి ప్రధానంగా పరిగణించబడుతుంది. అయితే కొన్ని ప్రత్యేక దేవతా పూజలు, అవతార సమయాలకు సంబంధించిన పర్వదినాలు ఆయా దేవతలకు అనుసంధానమైన నిర్దిష్ట కాలంలో ఉన్న తిథి ఆధారంగా నిర్ణయించబడతాయి.