Battery Technology: భవిష్యత్తులో విద్యుత్ నిల్వ రంగంలో కీలక మార్పులు చోటుచేసుకునే అవకాశం కనిపిస్తోంది. ప్రస్తుతం ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, స్మార్ట్ఫోన్లు, ల్యాప్టాప్లు, ఎనర్జీ స్టోరేజ్ వ్యవస్థల్లో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్న లిథియం అయాన్ బ్యాటరీలకు ప్రత్యామ్నాయంగా వాటర్ బేస్డ్ బ్యాటరీ టెక్నాలజీ అభివృద్ధి దిశగా పరిశోధనలు కొనసాగుతున్నాయి. ఈ క్రమంలో లండన్లోని University College London (UCL) పరిశోధకులు కొత్త ఎలక్ట్రోలైట్ విధానాన్ని అభివృద్ధి చేశారు. ఈ సాంకేతికతతో జింక్-అయోడిన్ బ్యాటరీలలో శక్తి నిల్వ సామర్థ్యాన్ని పెంచే అవకాశం ఉంది.

అసలు వాటర్ బేస్డ్ బ్యాటరీ అంటే ఏమిటి?
సాధారణంగా మనం ఉపయోగించే లిథియం అయాన్ బ్యాటరీల్లో లిథియం అయాన్లు ఒక ఎలక్ట్రోడ్ నుంచి మరొక ఎలక్ట్రోడ్కు కదులుతూ విద్యుత్ శక్తిని నిల్వ చేస్తాయి. వీటిలో సాధారణంగా మండే స్వభావం కలిగిన సేంద్రీయ ద్రవ ఎలక్ట్రోలైట్లు ఉపయోగిస్తారు.
అయితే వాటర్ బేస్డ్ బ్యాటరీల్లో ఎలక్ట్రోలైట్గా నీటి ఆధారిత ద్రావణాన్ని ఉపయోగిస్తారు. వీటిని Aqueous Batteries అని పిలుస్తారు.
ఈ బ్యాటరీల్లో నీటి ఆధారిత ఎలక్ట్రోలైట్ ఉపయోగించడం వల్ల కొన్ని రకాల అగ్ని ప్రమాదాల ముప్పును తగ్గించే అవకాశం ఉంటుంది. అంతేకాకుండా కొన్ని రకాల బ్యాటరీ రసాయనాల్లో లిథియం, కోబాల్ట్ వంటి ఖనిజాలపై ఆధారపడాల్సిన అవసరాన్ని కూడా తగ్గించవచ్చు.
అయితే ఇప్పటివరకు ఈ బ్యాటరీలకు ఒక ప్రధాన సమస్య ఉంది. అదే తక్కువ ఎనర్జీ డెన్సిటీ. అంటే తక్కువ పరిమాణంలో ఎక్కువ విద్యుత్ శక్తిని నిల్వ చేయడం కష్టంగా ఉండేది.
ఈ సమస్యను అధిగమించేందుకు UCL పరిశోధకులు కొత్త ఎలక్ట్రోలైట్ కెమిస్ట్రీని అభివృద్ధి చేశారు.
జింక్-అయోడిన్ బ్యాటరీల్లో కొత్త మార్పు ఏమిటి?
ఈ పరిశోధనలో ప్రధానంగా Zinc-Iodine (Zn-I₂) బ్యాటరీలపై దృష్టి పెట్టారు.
సాధారణంగా అయోడిన్ ఆధారిత బ్యాటరీల్లో ఛార్జింగ్, డిశ్చార్జింగ్ సమయంలో రెండు ఎలక్ట్రాన్ల బదిలీ జరుగుతుంది. అయితే కొత్త పరిశోధనలో నాలుగు ఎలక్ట్రాన్ల బదిలీని తిరిగి తిరిగి జరిగేలా చేసే విధానాన్ని అభివృద్ధి చేశారు.
దీంతో అయోడిన్ పదార్థం యొక్క సిద్ధాంతపరమైన ఛార్జ్ నిల్వ సామర్థ్యం రెట్టింపు అయ్యే అవకాశం ఉంది.
సాధారణ రెండు ఎలక్ట్రాన్ విధానంలో అయోడిన్కు సిద్ధాంతపరమైన సామర్థ్యం 211 mAh/g కాగా, నాలుగు ఎలక్ట్రాన్ విధానంలో ఇది 422 mAh/gకు చేరుతుంది.
ఇది బ్యాటరీలోని అయోడిన్ పదార్థానికి సంబంధించిన సిద్ధాంతపరమైన సామర్థ్యం మాత్రమే. మొత్తం బ్యాటరీ ఎనర్జీ డెన్సిటీ రెట్టింపు అయిందని దీని అర్థం కాదు.
కొత్త ఎలక్ట్రోలైట్ టెక్నాలజీ ఎలా పనిచేస్తుంది?
ఈ పరిశోధనలో అత్యంత కీలకమైన అంశం కొత్త ఎలక్ట్రోలైట్ రూపకల్పన.
సాధారణ వాటర్ బేస్డ్ బ్యాటరీల్లో అయోడిన్ ఛార్జింగ్ సమయంలో ఏర్పడే కొన్ని రసాయన రూపాలు నీటితో ప్రతికూలంగా స్పందించి బ్యాటరీ పనితీరును దెబ్బతీసే అవకాశం ఉంది.
దీంతో బ్యాటరీ సామర్థ్యం తగ్గడం, రసాయన స్థిరత్వం దెబ్బతినడం వంటి సమస్యలు ఎదురవుతాయి.
గతంలో ఈ సమస్యను అధిగమించేందుకు అధిక సాంద్రత కలిగిన హాలోజన్ ఆధారిత ఎలక్ట్రోలైట్లను ఉపయోగించేవారు. అయితే అవి ఖరీదైనవి, తుప్పు పట్టించే స్వభావం కలిగినవి కావడంతో పెద్ద స్థాయిలో తయారీకి సవాళ్లు ఎదురయ్యాయి.
ఈ నేపథ్యంలో UCL పరిశోధకులు కొత్త KA–PA–Nuc ఎలక్ట్రోలైట్ విధానాన్ని రూపొందించారు.
ఈ విధానంలో మూడు రకాల రసాయన భాగాలు కలిసి పనిచేస్తాయి.
- KA (Kosmotropic Anion): నీటితో ఇతర అణువుల మధ్య జరిగే పరస్పర చర్యలను నియంత్రించడంలో సహాయపడుతుంది.
- PA (Polar Anion): ఎలక్ట్రోడ్ ఉపరితలం వద్ద నీటి ప్రభావాన్ని తగ్గించి అవసరమైన రసాయన వాతావరణాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.
- Nuc (Nucleophilic Species): అయోడిన్లో ఏర్పడే క్రియాశీల రసాయన రూపాలను స్థిరీకరించడంలో సహాయపడుతుంది.
ఈ మూడు భాగాల సమన్వయంతో నీటి వల్ల ఏర్పడే అనవసర రసాయన చర్యలను తగ్గించి, నాలుగు ఎలక్ట్రాన్ల బదిలీ ప్రక్రియను తిరిగి జరిగేలా చేయగలిగారు.
వేల ఛార్జింగ్ సైకిళ్ల తర్వాత కూడా మంచి పనితీరు!
కొత్త బ్యాటరీ టెక్నాలజీని పరిశోధకులు ప్రయోగశాల స్థాయిలో వివిధ పరీక్షలకు గురిచేశారు.
ముఖ్యంగా జింక్-అయోడిన్ బ్యాటరీలో ఛార్జింగ్, డిశ్చార్జింగ్ పరీక్షలు నిర్వహించారు.
పరిశోధనలో వెల్లడైన కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలు:
- కొత్త ఎలక్ట్రోలైట్ విధానం ద్వారా నాలుగు ఎలక్ట్రాన్ల బదిలీ ప్రక్రియను సాధ్యంచేశారు.
- జింక్-అయోడిన్ బ్యాటరీలో 1,000 ఛార్జింగ్ సైకిళ్ల తర్వాత కూడా ప్రారంభ సామర్థ్యంలో సుమారు 96 శాతం నిలిచింది.
- మరో పరీక్షలో 2,000 సైకిళ్ల తర్వాత సుమారు 94 శాతం సామర్థ్యం నిలిచింది.
- Coin Cells, Pouch Cells వంటి విభిన్న బ్యాటరీ నమూనాల్లోనూ ఈ విధానాన్ని పరీక్షించారు.
- అల్యూమినియం-అయోడిన్ బ్యాటరీల్లో కూడా ఈ ఎలక్ట్రోలైట్ విధానాన్ని ఉపయోగించే అవకాశాన్ని పరిశోధకులు ప్రదర్శించారు.
ఈ ఫలితాలు ప్రయోగశాల పరీక్షలకు సంబంధించినవి మాత్రమే. వాణిజ్య బ్యాటరీల్లోనూ ఇదే పనితీరు ఉంటుందని ఇంకా నిర్ధారించలేదు.
సోలార్, విండ్ ఎనర్జీ రంగాలకు ఎలా ఉపయోగపడుతుంది?
ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా సోలార్, విండ్ ఎనర్జీ వినియోగం పెరుగుతోంది. అయితే ఈ రెండు విద్యుత్ ఉత్పత్తి విధానాల్లో ఒక సమస్య ఉంది.
సూర్యరశ్మి ఉన్నప్పుడే సోలార్ విద్యుత్ ఉత్పత్తి అవుతుంది. గాలి వీచినప్పుడే విండ్ ఎనర్జీ ఉత్పత్తి ఎక్కువగా ఉంటుంది.
అలాంటి సమయంలో ఉత్పత్తి అయిన అదనపు విద్యుత్ను నిల్వ చేసి అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగించుకోవడానికి పెద్ద స్థాయి బ్యాటరీ వ్యవస్థలు అవసరం.
ఈ నేపథ్యంలో వాటర్ బేస్డ్ బ్యాటరీ టెక్నాలజీ భవిష్యత్తులో కీలక పాత్ర పోషించే అవకాశం ఉంది.
సోలార్ ఎనర్జీ: పగటిపూట ఉత్పత్తి అయిన అదనపు విద్యుత్ను నిల్వ చేసి రాత్రి సమయంలో ఉపయోగించుకోవచ్చు.
విండ్ ఎనర్జీ: గాలి వేగం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఉత్పత్తి అయిన విద్యుత్ను నిల్వ చేసి, గాలి తక్కువగా ఉన్నప్పుడు వినియోగించుకోవచ్చు.
ఎలక్ట్రిసిటీ గ్రిడ్: విద్యుత్ డిమాండ్ ఒక్కసారిగా పెరిగినప్పుడు నిల్వ చేసిన విద్యుత్ను సరఫరా చేయడానికి ఉపయోగపడవచ్చు.
అయితే ఈ వినియోగాల కోసం కొత్త బ్యాటరీ సాంకేతికతను ఇంకా పెద్ద స్థాయిలో పరీక్షించాల్సి ఉంది.
లిథియం అయాన్ బ్యాటరీలతో పోలిస్తే ప్రయోజనాలు ఏమిటి?
లిథియం అయాన్ బ్యాటరీలు ప్రస్తుతం అనేక రంగాల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. అయితే వాటికి కొన్ని పరిమితులు కూడా ఉన్నాయి.
- కొన్ని పరిస్థితుల్లో థర్మల్ రన్అవే కారణంగా అగ్ని ప్రమాదాలు సంభవించే అవకాశం ఉంటుంది.
- లిథియం, కోబాల్ట్ వంటి ఖనిజాల సరఫరాపై ఆధారపడాల్సి ఉంటుంది.
- ముడి పదార్థాల తవ్వకం పర్యావరణంపై ప్రభావం చూపవచ్చు.
మరోవైపు వాటర్ బేస్డ్ బ్యాటరీలు నీటి ఆధారిత ఎలక్ట్రోలైట్లను ఉపయోగించడం వల్ల కొన్ని భద్రతా ప్రయోజనాలను అందించగలవు.
అయితే వీటిని లిథియం బ్యాటరీలకు పూర్తిస్థాయి ప్రత్యామ్నాయంగా పరిగణించడానికి ఇంకా సమయం పట్టవచ్చు. ముఖ్యంగా శక్తి సాంద్రత, తయారీ ఖర్చు, దీర్ఘకాలిక పనితీరు, భారీ స్థాయి ఉత్పత్తి వంటి అంశాల్లో మరిన్ని పరీక్షలు అవసరం.
భవిష్యత్తులో ఈ టెక్నాలజీ ఎప్పుడు అందుబాటులోకి వస్తుంది?
UCL పరిశోధకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ కొత్త ఎలక్ట్రోలైట్ విధానం వాటర్ బేస్డ్ బ్యాటరీలను వాణిజ్య వినియోగానికి మరింత దగ్గర చేయగలదు.
అయితే ప్రస్తుతం ఈ సాంకేతికత పరిశోధన, ప్రయోగశాల పరీక్షల దశలోనే ఉంది.
భవిష్యత్తులో పెద్ద పరిమాణంలోని బ్యాటరీ వ్యవస్థల్లో పరీక్షించడం, వాస్తవ వినియోగ పరిస్థితుల్లో పనితీరును మెరుగుపరచడం వంటి అంశాలపై పరిశోధకులు దృష్టి పెట్టనున్నారు.
ఈ పరిశోధనకు European Research Council (ERC) Starting Grant ద్వారా ఆర్థిక సహకారం లభించింది.
ముగింపు
లిథియం అయాన్ బ్యాటరీలకు ప్రత్యామ్నాయంగా కొత్త బ్యాటరీ టెక్నాలజీల అభివృద్ధి ప్రపంచవ్యాప్తంగా వేగంగా కొనసాగుతోంది. ఈ క్రమంలో UCL పరిశోధకులు అభివృద్ధి చేసిన వాటర్ బేస్డ్ జింక్-అయోడిన్ బ్యాటరీ ఎలక్ట్రోలైట్ విధానం ఎనర్జీ స్టోరేజ్ రంగంలో ఆసక్తికరమైన ముందడుగుగా నిలిచింది.
ప్రత్యేకంగా నాలుగు ఎలక్ట్రాన్ల బదిలీ ద్వారా అయోడిన్ నిల్వ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, నీటి ఆధారిత బ్యాటరీల్లో రసాయన స్థిరత్వాన్ని మెరుగుపరచడం ఈ పరిశోధనలో కీలక అంశాలు.
భవిష్యత్తులో ఈ టెక్నాలజీ విజయవంతంగా వాణిజ్య స్థాయికి చేరితే సోలార్, విండ్ ఎనర్జీ నిల్వ వ్యవస్థలకు కొత్త అవకాశాలు అందుబాటులోకి రావచ్చు.
