DArticle: 8Nov: బ్రహ్మోస్ క్షిపణి (BrahMos Missile) అనేది భారతదేశం మరియు రష్యా సంయుక్తంగా అభివృద్ధి చేసిన ఒక అత్యంత శక్తివంతమైన మరియు వేగవంతమైన క్రూయిజ్ క్షిపణి (Cruise Missile). ప్రపంచంలోనే అత్యంత వేగవంతమైన క్రూయిజ్ క్షిపణిగా ఇది గుర్తింపు పొందింది.
దాని ప్రధాన ప్రత్యేకతలు మరియు సామర్థ్యాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:
బ్రహ్మోస్ మిస్సైల్ ప్రత్యేకతలు
1. supersonicspeed సుపర్సోనిక్ వేగం
- వేగం: బ్రహ్మోస్ క్షిపణి మాక్ 2.8 నుండి 3.0 (ధ్వని వేగం కంటే దాదాపు మూడు రెట్లు) వేగంతో ప్రయాణిస్తుంది. ఈ వేగం కారణంగా, శత్రువులు దీన్ని గుర్తించి, అడ్డుకోవడం (intercept) చాలా కష్టం.
- నాశనం: దీని అధిక వేగం, లక్ష్యాన్ని చేరుకున్నప్పుడు భారీ గతి శక్తిని (Kinetic Energy) విడుదల చేస్తుంది, ఇది కేవలం పేలుడు పదార్థాల (Explosives) ద్వారా కలిగే నష్టం కంటే ఎక్కువ విధ్వంసాన్ని సృష్టిస్తుంది.
2. పిన్-పాయింట్ ఖచ్చితత్వం (Pin-Point Accuracy)
- టెక్నాలజీ: ఇది యాక్టివ్ రాడార్ హోమింగ్ (Active Radar Homing) మరియు జడత్వ మార్గదర్శక వ్యవస్థ (Inertial Navigation System – INS) ను ఉపయోగిస్తుంది. దీనివల్ల ఇది లక్ష్యాన్ని అత్యంత ఖచ్చితత్వంతో ఛేదించగలదు.
- ఎగిరే విధానం: ఇది సముద్ర ఉపరితలం నుండి కేవలం 3-4 మీటర్ల ఎత్తులో (Sea-Skimming) ప్రయాణించగలదు. ఈ తక్కువ ఎత్తులో ప్రయాణించడం వల్ల శత్రు రాడార్లకు ఇది దాదాపు కనపడదు, ఇది దీనికి భారీ వ్యూహాత్మక ప్రయోజనం.
3. బహుముఖ సామర్థ్యం (Multi-Platform Capability)
బ్రహ్మోస్ క్షిపణిని ఈ క్రింది అన్ని ప్రధాన సైనిక వేదికల నుండి ప్రయోగించవచ్చు:
- నేల నుండి (Land-based): ప్రత్యేక మొబైల్ లాంచర్ వాహనాల నుండి.
- సముద్రం నుండి (Ship-based): యుద్ధ నౌకలు మరియు వినాశక నౌకల నుండి.
- సముద్రగర్భం నుండి (Submarine-based): జలాంతర్గాముల నుండి.
- గాలి నుండి (Air-based): ప్రత్యేకంగా మార్పులు చేసిన సుఖోయ్-30 MKI (Su-30 MKI) యుద్ధ విమానాల నుండి.
4. సుదీర్ఘ శ్రేణి (Extended Range)
- శ్రేణి: ప్రాథమికంగా ఇది 290 కి.మీ శ్రేణిని కలిగి ఉండేది. అయితే, భారతదేశం మిస్సైల్ టెక్నాలజీ కంట్రోల్ రెజీమ్ (MTCR) లో చేరిన తర్వాత, దీని శ్రేణి 450 కి.మీ నుండి 800 కి.మీ వరకు పెంచబడింది.
5. ఎగుమతి మరియు రక్షణకు కీలకమైనది
- ఎగుమతి: బ్రహ్మోస్ క్షిపణిని విదేశాలకు ఎగుమతి చేయడం ద్వారా భారతదేశం పెద్ద మొత్తంలో ఆదాయాన్ని ఆర్జిస్తోంది. ఫిలిప్పీన్స్ వంటి దేశాలు ఇప్పటికే కొనుగోలు ఒప్పందాలు కుదుర్చుకున్నాయి.
- భారత రక్షణ: భారతదేశంలోని నౌకాదళం, వాయుసేన మరియు సైన్యం ఈ క్షిపణిని విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నాయి, ఇది భారతదేశ రక్షణ సామర్థ్యాలను బలోపేతం చేసింది.
బ్రహ్మోస్ క్షిపణిని అభివృద్ధి చేయడానికి కారణమైన భారత్ యొక్క డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్మెంట్ ఆర్గనైజేషన్ (DRDO) మరియు రష్యా యొక్క ఎన్పీఓఎం (NPOM) పేరు మీదుగా దీనికి బ్రహ్మోస్ అనే పేరు వచ్చింది (భారతీయ నది బ్రహ్మపుత్ర మరియు రష్యన్ నది మోస్క్వా).