స్మార్ట్ఫోన్ ఉపయోగిస్తున్న ప్రతి ఒక్కరికీ స్పామ్ కాల్స్, ప్రమోషనల్ మెసేజ్ల సమస్య ఎదురవుతూనే ఉంటుంది. మనం ముఖ్యమైన పనిలో ఉన్నప్పుడు తెలియని నంబర్ల నుంచి వచ్చే కాల్స్ ఇబ్బంది పెడుతుంటాయి. కొన్నిసార్లు లోన్లు, క్రెడిట్ కార్డులు, రియల్ ఎస్టేట్ ఆఫర్లు అంటూ పదే పదే ఫోన్లు వస్తుంటాయి. ఇక కొన్ని మెసేజ్లలో అనుమానాస్పద లింకులు పంపించి సైబర్ మోసాలకు పాల్పడుతున్నారు. ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) వినియోగం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో మోసగాళ్లు కూడా కొత్త పద్ధతులను అనుసరిస్తున్నారు.
అయితే ఇలాంటి అనవసరమైన ప్రమోషనల్ కాల్స్, మెసేజ్లను నియంత్రించడానికి టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (TRAI) ప్రత్యేక సేవను అందిస్తోంది. అదే డూ నాట్ డిస్టర్బ్ (DND) సర్వీస్. Jio, Airtel, Vodafone Idea (Vi), BSNL వినియోగదారులు కూడా ఈ సేవను ఉపయోగించుకోవచ్చు. కేవలం కొన్ని నిమిషాల్లోనే మీ మొబైల్ నంబర్కు సంబంధించిన DND ప్రాధాన్యతలను నమోదు చేసుకోవచ్చు.

స్పామ్ కాల్స్ను ఆపే DND సర్వీస్ అంటే ఏమిటి?
DND అంటే Do Not Disturb. టెలిమార్కెటింగ్ కంపెనీల నుంచి వచ్చే అనవసరమైన వాణిజ్య కాల్స్, SMSలను నియంత్రించడానికి TRAI ఈ సదుపాయాన్ని అందిస్తోంది. ఈ సేవ ద్వారా వినియోగదారులు అన్ని ప్రమోషనల్ కమ్యూనికేషన్లను నిలిపివేయవచ్చు. లేదంటే తమకు అవసరం లేని కొన్ని విభాగాల కాల్స్, మెసేజ్లను మాత్రమే బ్లాక్ చేసుకోవచ్చు.
ఉదాహరణకు బ్యాంకింగ్ ఆఫర్లు, రియల్ ఎస్టేట్ ప్రకటనలు, విద్యా సంస్థల ప్రచారాలు, ఆరోగ్య సేవలు, టూరిజం ఆఫర్లు వంటి విభాగాల నుంచి వచ్చే ప్రచార సందేశాలను మీ అభిరుచికి అనుగుణంగా నియంత్రించుకోవచ్చు.
1909 ద్వారా DND ఎలా యాక్టివేట్ చేసుకోవాలి?
మీరు Jio, Airtel, Vi లేదా BSNL వినియోగదారులైనా 1909 నంబర్ ద్వారా DND ప్రాధాన్యతలను నమోదు చేసుకోవచ్చు.
- మీ మొబైల్ ఫోన్లో మెసేజ్ బాక్స్ ఓపెన్ చేయండి.
- 1909 నంబర్కు SMS పంపడం ద్వారా DND ప్రాధాన్యతలను నమోదు చేసుకోవచ్చు.
- SMS విధానం, అవసరమైన ఫార్మాట్ కోసం మీ టెలికాం ఆపరేటర్ సూచనలను అనుసరించండి.
- లేదా 1909 నంబర్కు కాల్ చేసి IVR సూచనలను పాటించండి.
- మీకు కావాల్సిన DND ప్రాధాన్యతలను ఎంచుకుని నమోదు పూర్తి చేయండి.
అంతేకాకుండా మీ టెలికాం కంపెనీ అధికారిక యాప్ లేదా వెబ్సైట్ ద్వారా కూడా DND ప్రాధాన్యతలను నమోదు చేసుకోవచ్చు.
TRAI DND యాప్తో స్పామ్ కాల్స్పై ఫిర్యాదు చేయండి
స్పామ్ కాల్స్ను నియంత్రించడానికి TRAI DND యాప్ మరో ఉపయోగకరమైన మార్గం. ఈ యాప్ ద్వారా DND ప్రాధాన్యతలను నమోదు చేసుకోవడంతో పాటు అనవసరమైన కాల్స్, మెసేజ్లపై ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
ఫిర్యాదు చేయడానికి ముందుగా TRAI DND యాప్ను అధికారిక యాప్ స్టోర్ నుంచి డౌన్లోడ్ చేసుకోవాలి. అనంతరం మీ మొబైల్ నంబర్ను నమోదు చేసి అవసరమైన ధృవీకరణ పూర్తి చేయాలి.
ఆ తర్వాత మీకు వచ్చిన స్పామ్ కాల్ లేదా మెసేజ్ వివరాలను ఎంచుకుని ఫిర్యాదు చేయవచ్చు. ఫిర్యాదు నమోదు అయిన తర్వాత అందించే కంప్లైంట్ రిఫరెన్స్ నంబర్ను భద్రపరచుకోవాలి. దీని ద్వారా ఫిర్యాదు స్థితిని తెలుసుకోవచ్చు.
ఏడు రోజుల్లో స్పామ్పై ఫిర్యాదు చేయవచ్చు
TRAI నిబంధనల ప్రకారం స్పామ్ కాల్ లేదా మెసేజ్ అందిన ఏడు రోజుల్లోపు ఫిర్యాదు చేయవచ్చు. ఇందుకోసం 1909, TRAI DND యాప్ లేదా మీ టెలికాం ఆపరేటర్ అందించే ఇతర అధికారిక మార్గాలను ఉపయోగించవచ్చు.
ఫిర్యాదు చేసే సమయంలో కాల్ లేదా మెసేజ్ వచ్చిన తేదీ, సమయం, పంపిన నంబర్ లేదా మెసేజ్ హెడర్ వంటి వివరాలను అందించాల్సి ఉంటుంది. ఫిర్యాదు నమోదు అయిన తర్వాత దానికి సంబంధించిన గుర్తింపు నంబర్ను పొందవచ్చు.
ఫేక్ మెసేజ్లు, సైబర్ మోసాల నుంచి ఎలా తప్పించుకోవాలి?
ప్రస్తుతం స్పామ్ కాల్స్ కంటే ప్రమాదకరమైనవి నకిలీ మెసేజ్లు. బ్యాంకు ఖాతా బ్లాక్ అవుతుందని, కేవైసీ అప్డేట్ చేయాలని, విద్యుత్ బిల్లు చెల్లించాలని చెప్పి కొందరు నకిలీ లింకులు పంపిస్తున్నారు. వాటిని క్లిక్ చేస్తే వ్యక్తిగత వివరాలు, బ్యాంకింగ్ సమాచారం దొంగిలించే ప్రమాదం ఉంటుంది.
అందుకే ఈ జాగ్రత్తలు పాటించండి:
- తెలియని వ్యక్తులు పంపిన అనుమానాస్పద లింకులను క్లిక్ చేయవద్దు.
- బ్యాంకు OTP, UPI PIN, ATM PIN వివరాలను ఎవరికీ చెప్పవద్దు.
- ఉద్యోగం, లోన్ లేదా బహుమతి పేరుతో డబ్బులు అడిగితే అప్రమత్తంగా ఉండండి.
- తెలియని వ్యక్తులు పంపిన APK ఫైళ్లను ఇన్స్టాల్ చేయవద్దు.
- బ్యాంకు లేదా ప్రభుత్వ సంస్థ పేరుతో వచ్చిన మెసేజ్ నిజమైనదో కాదో అధికారిక వెబ్సైట్లో పరిశీలించండి.
ఫేక్ కాల్స్, మెసేజ్లపై Chakshu ద్వారా ఫిర్యాదు చేయండి
కేంద్ర టెలికాం శాఖ అందిస్తున్న Sanchar Saathi పోర్టల్లో Chakshu అనే సదుపాయం ఉంది. దీని ద్వారా అనుమానాస్పద మోసపూరిత కాల్స్, SMSలు, WhatsApp కాల్స్, మెసేజ్లను రిపోర్ట్ చేయవచ్చు.
దీనికోసం Sanchar Saathi అధికారిక వెబ్సైట్ను సందర్శించి Citizen Centric Services విభాగంలో Chakshu సేవను ఎంచుకోవాలి. అనంతరం మోసపూరిత కమ్యూనికేషన్ వివరాలు నమోదు చేసి ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
ఒకవేళ ఇప్పటికే ఆర్థిక మోసానికి గురై డబ్బులు కోల్పోతే ఆలస్యం చేయకుండా 1930 సైబర్ క్రైమ్ హెల్ప్లైన్కు కాల్ చేయాలి.
140, 1600 నంబర్ల గురించి తెలుసుకోండి
TRAI ప్రమోషనల్ కాల్స్ను గుర్తించడం సులభం చేసేందుకు ప్రత్యేక నంబర్ సిరీస్లను ప్రవేశపెట్టింది. 140 సిరీస్ ప్రధానంగా ప్రమోషనల్ కాల్స్ కోసం ఉపయోగిస్తారు. బ్యాంకింగ్, ఫైనాన్షియల్ సర్వీసులు, బీమా రంగాల్లో కొన్ని సేవా సంబంధిత, లావాదేవీల కాల్స్ కోసం 1600 సిరీస్ను ప్రవేశపెట్టారు.
2026లో 1601 సిరీస్ను కూడా యుటిలిటీ, లాజిస్టిక్స్, డెలివరీ రంగాల్లోని సేవా సంబంధిత కాల్స్ కోసం ప్రవేశపెట్టారు. ఈ నంబర్ సిరీస్ల గురించి తెలుసుకోవడం వల్ల కాల్ స్వభావాన్ని గుర్తించడంలో వినియోగదారులకు కొంత సహాయం లభిస్తుంది. అయితే నంబర్ సిరీస్ను మాత్రమే నమ్మి ఏ కాల్నూ పూర్తిగా నమ్మకూడదు.
చివరిగా..
స్పామ్ కాల్స్, ఫేక్ మెసేజ్లు మొబైల్ వినియోగదారులకు పెద్ద సమస్యగా మారుతున్నాయి. అయితే TRAI అందిస్తున్న DND సేవను ఉపయోగించడం ద్వారా ప్రమోషనల్ కమ్యూనికేషన్లను నియంత్రించుకోవచ్చు. అలాగే అనుమానాస్పద కాల్స్, మెసేజ్లపై ఫిర్యాదు చేయడం ద్వారా టెలికాం సంస్థలు చర్యలు తీసుకునేందుకు సహకరించవచ్చు. మీ మొబైల్లో DND ప్రాధాన్యతలను ఇప్పుడే నమోదు చేసుకోండి. తెలియని లింకులను క్లిక్ చేయకుండా సైబర్ మోసాల పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండండి.
