భారత రక్షణ రంగంలో డ్రోన్ టెక్నాలజీకి రోజురోజుకూ ప్రాధాన్యత పెరుగుతోంది. సరిహద్దుల పర్యవేక్షణ నుంచి నిఘా కార్యకలాపాల వరకు అనేక కీలక అవసరాలకు డ్రోన్లను ఉపయోగిస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో భారత సైన్యం, ఇతర ప్రభుత్వ విభాగాల డ్రోన్ కొనుగోళ్లకు సంబంధించిన ఒక అంశం ప్రస్తుతం చర్చనీయాంశంగా మారింది. ప్రభుత్వ కొనుగోళ్ల కోసం ఉపయోగించే GeM పోర్టల్లో చైనాకు చెందిన డ్రోన్లు, వాటి విడిభాగాలను ప్రస్తావిస్తూ వందల సంఖ్యలో టెండర్లు ఉన్నాయని Drone Federation India (DFI) వెల్లడించింది. దీనిపై రక్షణ శాఖ ఉన్నతాధికారులకు ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.

689 టెండర్లలో చైనా ఉత్పత్తుల ప్రస్తావన
Drone Federation India వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం.. 2021 మార్చి 10 నుంచి 2026 నవంబర్ 19 వరకు ప్రభుత్వ ఈ-మార్కెట్ప్లేస్ (GeM)లో ప్రచురించిన 689 టెండర్లలో చైనా మూలానికి చెందిన డ్రోన్లు లేదా వాటి విడిభాగాల పేర్లు ఉన్నట్లు గుర్తించారు.
ఈ 689 టెండర్లలో 580 టెండర్లు భారత సైన్యంలోని వివిధ విభాగాలకు సంబంధించినవిగా DFI పేర్కొంది. అంటే మొత్తం టెండర్లలో దాదాపు 84 శాతం భారత సైన్యానికి చెందినవే. మిగిలిన టెండర్లు ఇతర రక్షణ విభాగాలు, భద్రతా సంస్థలు, ప్రభుత్వ ఏజెన్సీలకు సంబంధించినవిగా వెల్లడించింది.
ముఖ్యంగా 2026 జనవరి నుంచి నవంబర్ 19 వరకు 355 టెండర్లలో చైనా డ్రోన్లు లేదా విడిభాగాల ప్రస్తావన ఉన్నట్లు సంస్థ తెలిపింది. 2025 మొత్తం సంవత్సరంలో నమోదైన 190 టెండర్లతో పోలిస్తే ఈ సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగింది.
ఏ డ్రోన్ విడిభాగాలపై ఆందోళన?
డ్రోన్ అనేది కేవలం గాల్లో ఎగిరే పరికరం మాత్రమే కాదు. దాని పనితీరును నిర్ణయించే అనేక ఎలక్ట్రానిక్, సాంకేతిక భాగాలు ఇందులో ఉంటాయి. ముఖ్యంగా ఫ్లైట్ కంట్రోలర్లు, మోటార్లు, కెమెరాలు, రిసీవర్లు, ట్రాన్స్మిటర్లు, బ్యాటరీలు, వీడియో ట్రాన్స్మిషన్ పరికరాలు డ్రోన్ పనితీరులో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
DFI పరిశీలనలో DJI, RadioMaster, SpeedyBee, HGLRC, GEPRC, Skydroid, T-Motor, EMAX, RunCam, Caddx, Hobbywing, Holybro, Foxeer, iFlight, FlySky, SIYI వంటి 16 చైనా ఆధారిత బ్రాండ్ల పేర్లు ఉన్నట్లు వెల్లడించింది.
వీటిలో DJI లేదా RadioMaster పేర్లు 689 టెండర్లలో 450 సార్లు ప్రస్తావించబడ్డాయని సంస్థ తెలిపింది. అయితే టెండర్లలో ఈ బ్రాండ్ల పేర్లు ఉండటం మాత్రమే వాటి ఉత్పత్తులను సైన్యం కొనుగోలు చేసిందని నిర్ధారించదు.
జాతీయ భద్రతకు ముప్పు ఉందా?
సైనిక అవసరాల కోసం ఉపయోగించే డ్రోన్లలో కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు, నావిగేషన్ టెక్నాలజీ, కెమెరాలు, డేటా ట్రాన్స్మిషన్ పరికరాలు కీలకంగా ఉంటాయి. వీటిలో ఉపయోగించే విడిభాగాల మూలం, వాటి సాఫ్ట్వేర్ భద్రతను సరిగా పరిశీలించకపోతే సమస్యలు తలెత్తే అవకాశం ఉందని DFI ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.
ప్రత్యేకంగా డ్రోన్ల ద్వారా సున్నితమైన సమాచారాన్ని సేకరించే సందర్భాల్లో డేటా భద్రత చాలా ముఖ్యం. ఫ్లైట్ కంట్రోల్, కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థల్లో భద్రతాపరమైన లోపాలు ఉంటే సైనిక కార్యకలాపాలకు ప్రమాదం ఏర్పడే అవకాశం ఉందని సంస్థ పేర్కొంది.
అందుకే డ్రోన్ తయారీలో ఉపయోగించే ప్రతి కీలక విడిభాగం ఎక్కడ తయారైంది? దాని తయారీ సంస్థ ఏది? అందులో ఉపయోగించిన సాఫ్ట్వేర్ ఎంతవరకు సురక్షితం? వంటి అంశాలను పరిశీలించాలని సూచించింది.
రక్షణ శాఖకు DFI కీలక సూచనలు
ఈ అంశంపై Drone Federation India నవంబర్ 20న రక్షణ కార్యదర్శి రాజేష్ కుమార్ సింగ్, చీఫ్ ఆఫ్ డిఫెన్స్ స్టాఫ్ జనరల్ ఎన్.ఎస్. సుబ్రమణి తదితర ఉన్నతాధికారులకు అధికారికంగా తన అభ్యర్థనను సమర్పించింది.
డ్రోన్ కొనుగోళ్లలో చైనా మూలానికి చెందిన విడిభాగాలను నివారించేలా స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలు జారీ చేయాలని కోరింది. అలాగే భారతీయ కంపెనీలు తయారు చేసే విడిభాగాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని సూచించింది.
భవిష్యత్తులో డ్రోన్ కొనుగోళ్లకు సంబంధించిన ప్రతి టెండర్లో ఉత్పత్తి తయారీ దేశం వివరాలతో పాటు కీలక విడిభాగాల మూలాన్ని కూడా తప్పనిసరిగా వెల్లడించే విధానం తీసుకురావాలని కోరింది.
ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లపై అధికారుల వివరణ
మరోవైపు ఈ అంశంపై రక్షణ శాఖ అధికారులు కూడా స్పందించారు. ప్రభుత్వ ఈ-మార్కెట్ప్లేస్ (GeM) అనేది కొనుగోలుదారులు, విక్రేతలను అనుసంధానించే తటస్థ వేదిక అని తెలిపారు.
కొనుగోలు చేసే విభాగాలు తమకు అవసరమైన సాంకేతిక ప్రమాణాలను మాత్రమే పేర్కొంటాయని, నిర్దిష్ట బ్రాండ్ లేదా విక్రేతకు అనుకూలంగా వ్యవహరించే స్వేచ్ఛ ఉండదని వివరించారు.
అధిక విలువ కలిగిన కొనుగోళ్లలో రివర్స్ ఆక్షన్ విధానం కూడా ఉంటుందని, కొనుగోలు చేసే ఉత్పత్తులు నిర్దేశించిన ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయో లేదో తనిఖీ చేసే వ్యవస్థలు ఉన్నాయని అధికారులు వెల్లడించారు. చైనా విడిభాగాల వినియోగంపై తప్పుడు సమాచారం ఇచ్చిన విక్రేతలు తనిఖీల్లో పట్టుబడితే వారిపై చర్యలు తీసుకోవచ్చని తెలిపారు.
భారతీయ డ్రోన్ తయారీ రంగానికి కొత్త అవకాశం
ప్రస్తుతం భారతదేశం రక్షణ రంగంలో స్వదేశీ సాంకేతికతను ప్రోత్సహించడంపై ప్రత్యేక దృష్టి పెడుతోంది. డ్రోన్ల తయారీతో పాటు వాటికి అవసరమైన విడిభాగాలను కూడా దేశీయంగా అభివృద్ధి చేయడం కీలకంగా మారింది.
ఫ్లైట్ కంట్రోలర్లు, మోటార్లు, కెమెరాలు, బ్యాటరీలు, కమ్యూనికేషన్ పరికరాలు వంటి భాగాలను భారతీయ కంపెనీలు తయారు చేస్తే విదేశీ సరఫరాదారులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. అంతేకాకుండా దేశీయ తయారీ సంస్థలకు కొత్త వ్యాపార అవకాశాలు, ఉపాధి అవకాశాలు కూడా పెరిగే అవకాశం ఉంది.
భారత రక్షణ రంగంలో డ్రోన్ల వినియోగం పెరుగుతున్న సమయంలో విడిభాగాల సరఫరా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం అవసరమని పరిశ్రమ వర్గాలు భావిస్తున్నాయి.
ఇకపై డ్రోన్ కొనుగోళ్లలో మార్పులు వస్తాయా?
Drone Federation India లేవనెత్తిన అంశాలపై ప్రభుత్వం ఎలాంటి నిర్ణయం తీసుకుంటుందనేది ఇప్పుడు ఆసక్తికరంగా మారింది. ముఖ్యంగా సైనిక అవసరాల కోసం కొనుగోలు చేసే డ్రోన్లలో ఉపయోగించే విడిభాగాల మూలాన్ని గుర్తించే విధానం మరింత కఠినతరం అయ్యే అవకాశంపై చర్చ జరుగుతోంది.
అయితే చైనా విడిభాగాలపై పూర్తిస్థాయి నిషేధం విధించినట్లు ఇప్పటివరకు నిర్ధారణ కాలేదు. అలాగే 689 టెండర్లలో ప్రస్తావించిన ఉత్పత్తులన్నీ కొనుగోలు చేసినట్లు కూడా ఆధారాలు లేవు. ఈ అంశంపై తుది నిర్ణయం, ప్రభుత్వం తీసుకునే తదుపరి చర్యలపై స్పష్టత రావాల్సి ఉంది.
మొత్తంగా చూస్తే భారత రక్షణ రంగంలో డ్రోన్ టెక్నాలజీ అభివృద్ధితో పాటు సాంకేతిక భద్రత, స్వదేశీ విడిభాగాల తయారీ, సరఫరా వ్యవస్థ పారదర్శకతకు కూడా ప్రాధాన్యత పెరుగుతోంది.
