
DNEWS:హోటళ్లు, రెస్టారెంట్లలో భోజనం చేసిన తర్వాత బిల్లులో అదనంగా సర్వీస్ ఛార్జీ కనిపిస్తోందా? ఆ మొత్తాన్ని చెల్లించడం తప్పనిసరా? అనే సందేహాలు చాలామంది వినియోగదారులకు ఉంటాయి. ఈ అంశంపై దేశవ్యాప్తంగా చర్చకు దారితీసిన కేసులో ఢిల్లీ హైకోర్టు తాజాగా కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. రెస్టారెంట్ సంఘాలు దాఖలు చేసిన అప్పీళ్లను విచారణకు స్వీకరించిన ధర్మాసనం, ఈ దశలో మాత్రం రెస్టారెంట్లకు ఎలాంటి మధ్యంతర ఊరట ఇవ్వలేదని స్పష్టం చేసింది.
నేషనల్ రెస్టారెంట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (NRAI), ఫెడరేషన్ ఆఫ్ హోటల్స్ అండ్ రెస్టారెంట్ అసోసియేషన్స్ ఆఫ్ ఇండియా (FHRAI) దాఖలు చేసిన అప్పీళ్లపై గురువారం, నవంబర్ 19న ఢిల్లీ హైకోర్టు విచారణ చేపట్టింది. యాక్టింగ్ చీఫ్ జస్టిస్ నితిన్ వాసుదేవ్ సాంబ్రే, జస్టిస్ సంజయ్ శర్మలతో కూడిన డివిజన్ బెంచ్ ఈ పిటిషన్లను స్వీకరించింది. అయితే అప్పీళ్లు విచారణకు స్వీకరించడం అంటే రెస్టారెంట్లకు నిషేధం నుంచి తాత్కాలిక మినహాయింపు ఇచ్చినట్లు కాదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.
అసలు వివాదం ఏమిటి?
సాధారణంగా కొన్ని రెస్టారెంట్లు కస్టమర్లు ఆర్డర్ చేసిన ఆహార పదార్థాల ధరకు అదనంగా 5 శాతం లేదా 10 శాతం వరకు సర్వీస్ ఛార్జీని బిల్లులో చేర్చేవి. ఈ మొత్తాన్ని రెస్టారెంట్ సిబ్బంది సేవలకు ప్రతిఫలంగా వసూలు చేస్తున్నామని యాజమాన్యాలు చెబుతున్నాయి. ముఖ్యంగా వెయిటర్లు, ఇతర సిబ్బంది సంక్షేమం కోసం ఈ మొత్తం ఉపయోగపడుతుందని రెస్టారెంట్ సంఘాలు వాదిస్తున్నాయి.
అయితే వినియోగదారుల అభిప్రాయం మరోలా ఉంది. తాము ఆర్డర్ చేసిన ఆహారానికి నిర్ణయించిన ధర చెల్లించిన తర్వాత అదనంగా సర్వీస్ ఛార్జీని తప్పనిసరిగా చెల్లించాల్సి రావడం అన్యాయమని పలువురు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు. ఈ ఛార్జీని చెల్లించకపోతే బిల్లు చెల్లింపులో ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయని, కొన్నిసార్లు సిబ్బంది ఒత్తిడి చేస్తున్నారని కూడా ఫిర్యాదులు వచ్చాయి.
ఈ నేపథ్యంలో కేంద్ర వినియోగదారుల పరిరక్షణ అథారిటీ (CCPA) 2022 జూలై 4న మార్గదర్శకాలు జారీ చేసింది. రెస్టారెంట్లు బిల్లులో సర్వీస్ ఛార్జీని ఆటోమేటిక్గా లేదా డిఫాల్ట్గా చేర్చకూడదని స్పష్టం చేసింది. ఈ మార్గదర్శకాలనే రెస్టారెంట్ సంఘాలు కోర్టులో సవాలు చేశాయి.
2025లో సింగిల్ జడ్జి ఇచ్చిన కీలక తీర్పు
ఈ వివాదంపై 2025 మార్చి 28న ఢిల్లీ హైకోర్టు సింగిల్ జడ్జి జస్టిస్ ప్రతిభా ఎం. సింగ్ కీలక తీర్పు ఇచ్చారు. NRAI, FHRAI దాఖలు చేసిన పిటిషన్లను కొట్టివేస్తూ CCPA మార్గదర్శకాలను సమర్థించారు.
సర్వీస్ ఛార్జీ, టిప్ అనేవి వినియోగదారులు తమ ఇష్టానుసారం చెల్లించే స్వచ్ఛంద మొత్తాలని, వాటిని తప్పనిసరి చేయడానికి రెస్టారెంట్లకు అధికారం లేదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. కస్టమర్ అంగీకారం లేకుండా బిల్లులో ముందుగానే ఈ మొత్తాన్ని చేర్చడం వినియోగదారుల హక్కులకు విరుద్ధమని పేర్కొంది.
అంతేకాదు, ఈ రెండు రెస్టారెంట్ సంఘాలు వినియోగదారుల సంక్షేమం కోసం CCPA వద్ద ఒక్కొక్కటి రూ.1 లక్ష చొప్పున జమ చేయాలని కూడా ఆదేశించింది. ఆ తీర్పుతో రెస్టారెంట్లు సర్వీస్ ఛార్జీని తప్పనిసరిగా వసూలు చేయాలనే విధానానికి చట్టపరమైన సవాలు ఎదురైంది.
అప్పీళ్లను ఎందుకు దాఖలు చేశాయి?
2025 మార్చి 28న సింగిల్ జడ్జి తీర్పు వెలువడిన తర్వాత NRAI, FHRAI ఆ తీర్పును సవాలు చేస్తూ డివిజన్ బెంచ్ను ఆశ్రయించాయి. రెస్టారెంట్లలో సర్వీస్ ఛార్జీ వసూలు చేయడం సిబ్బందికి ఆర్థిక ప్రయోజనం కల్పించే విధానమని, దాన్ని పూర్తిగా నిషేధించడం సరైనది కాదని వాటి వాదన.
రెస్టారెంట్ల తరఫు న్యాయవాది కోర్టుకు వివరిస్తూ, సర్వీస్ ఛార్జీని మొత్తం ఆహార బిల్లులో కలపకుండా ప్రత్యేకంగా చూపిస్తున్నామని చెప్పారు. ఆ మొత్తం రెస్టారెంట్ సిబ్బందికి అందించేందుకు ఉద్దేశించినదని పేర్కొన్నారు.
దీనిపై ధర్మాసనం కొన్ని ప్రశ్నలు సంధించింది. రెస్టారెంట్లు వసూలు చేసే మొత్తం ధరలోనే అన్ని ఖర్చులను కలపకుండా అదనంగా ఎందుకు ఛార్జీలు విధిస్తున్నాయని ప్రశ్నించింది. ఒక వస్తువును రూ.100కు కొనుగోలు చేసి, ప్రాసెస్ చేసి రూ.1,000కు విక్రయించినప్పుడు మధ్యలోని వ్యయాల గురించి కస్టమర్ ప్రశ్నించడని, రెస్టారెంట్లు కూడా తమ ధరల విధానాన్ని స్పష్టంగా వివరించాల్సిన అవసరం ఉందన్న కోణంలో వ్యాఖ్యలు చేసింది.
విదేశాల్లో కొన్ని రెస్టారెంట్లు టిప్ను తప్పనిసరి చేసే విధానాలు ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశంలో అలాంటి తప్పనిసరి చెల్లింపును నిర్దేశించే ప్రత్యేక చట్టం లేదని కూడా ధర్మాసనం వ్యాఖ్యానించినట్లు LiveLaw నివేదించింది. అయితే ఇవి విచారణ సందర్భంగా చేసిన వ్యాఖ్యలే తప్ప, తుది తీర్పుగా భావించకూడదు.
మధ్యంతర ఊరట ఎందుకు ఇవ్వలేదు?
ఈ కేసులో ప్రస్తుతం అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం ఇదే. రెస్టారెంట్ సంఘాలు అప్పీళ్లు దాఖలు చేసిన నేపథ్యంలో, వాటికి తాత్కాలికంగా అనుకూలమైన ఆదేశాలు ఇవ్వాలని కోరాయి. అయితే డివిజన్ బెంచ్ ఆ విజ్ఞప్తిని మంజూరు చేయలేదు.
విచారణ సందర్భంగా అదనపు సొలిసిటర్ జనరల్ చేతన్ శర్మ వినియోగదారుల నుంచి దేశవ్యాప్తంగా వేల సంఖ్యలో ఫిర్యాదులు వస్తున్నాయని కోర్టు దృష్టికి తీసుకెళ్లారు. గతంలో కేసు అప్పీల్లో ఉందనే కారణంతో కొన్ని రెస్టారెంట్లు సర్వీస్ ఛార్జీని వసూలు చేస్తున్నాయని, ఇప్పుడు అప్పీళ్లు విచారణకు స్వీకరించడంతో మళ్లీ అదే విధంగా వ్యవహరించే అవకాశం ఉందని ఆయన ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.
దీనిపై కోర్టు తమ నుంచి ఎలాంటి మధ్యంతర ఉపశమనం ఇవ్వలేదని స్పష్టం చేసింది. అంటే అప్పీళ్లు విచారణకు స్వీకరించినప్పటికీ, సింగిల్ జడ్జి తీర్పు ఆధారంగా అమల్లో ఉన్న నిబంధనలకు రెస్టారెంట్లకు తాత్కాలిక మినహాయింపు లభించలేదు. ఈ తేడాను వినియోగదారులు, రెస్టారెంట్ యాజమాన్యాలు గమనించాల్సి ఉంటుంది.
కస్టమర్లకు ప్రస్తుతం ఉన్న హక్కులేమిటి?
CCPA 2022 జూలై 4న జారీ చేసిన మార్గదర్శకాల ప్రకారం హోటళ్లు, రెస్టారెంట్లు పాటించాల్సిన ముఖ్యమైన నిబంధనలు ఇవి:
- బిల్లులో ఆటోమేటిక్గా ఛార్జీ వద్దు: కస్టమర్ ఆర్డర్ చేసిన ఆహార బిల్లులో సర్వీస్ ఛార్జీని ముందుగానే లేదా డిఫాల్ట్గా చేర్చకూడదు.
- మరో పేరుతో వసూలు చేయకూడదు: సర్వీస్ ఛార్జీని వేరే పేరుతో చూపించి తప్పనిసరిగా వసూలు చేయడం కూడా అనుమతించబడదు.
- చెల్లింపు స్వచ్ఛందం: కస్టమర్ ఇష్టపూర్వకంగా ఇవ్వాలనుకుంటే టిప్ లేదా స్వచ్ఛంద మొత్తాన్ని చెల్లించవచ్చు. దాన్ని తప్పనిసరి చేయకూడదు.
- సేవలను నిరాకరించకూడదు: సర్వీస్ ఛార్జీ చెల్లించలేదనే కారణంతో రెస్టారెంట్లోకి అనుమతించకపోవడం లేదా సేవలను నిలిపివేయడం చేయకూడదు.
- GST విధించకూడదు: సర్వీస్ ఛార్జీని ఆహార బిల్లులో కలిపి ఆ మొత్తం మీద GST విధించకూడదు.
ఈ మార్గదర్శకాలను ఢిల్లీ హైకోర్టు 2025 మార్చి 28న సమర్థించింది. అందువల్ల ప్రస్తుతం రెస్టారెంట్లు వాటిని పాటించాల్సి ఉంటుంది.
సర్వీస్ ఛార్జీ వసూలు చేస్తే కస్టమర్లు ఏం చేయాలి?
ఒక రెస్టారెంట్ బిల్లులో కస్టమర్ అనుమతి లేకుండా సర్వీస్ ఛార్జీని చేర్చినట్లయితే, ముందుగా ఆ మొత్తాన్ని తొలగించాలని రెస్టారెంట్ యాజమాన్యాన్ని కోరవచ్చు. సమస్య పరిష్కారం కాకపోతే బిల్లు, చెల్లింపు రసీదు వంటి ఆధారాలను భద్రపరచుకోవాలి.
వినియోగదారులు జాతీయ వినియోగదారుల హెల్ప్లైన్ 1915 ద్వారా ఫిర్యాదు చేయవచ్చు. నేషనల్ కన్స్యూమర్ హెల్ప్లైన్కు అందిన ఫిర్యాదులు, బిల్లుల ఆధారంగా CCPA దేశంలోని రెస్టారెంట్లపై చర్యలు చేపట్టిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి.
2026 జనవరి 10న కేంద్ర వినియోగదారుల వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం, సర్వీస్ ఛార్జీని తప్పనిసరిగా వసూలు చేస్తున్నట్లు గుర్తించిన 27 రెస్టారెంట్లపై CCPA చర్యలు ప్రారంభించింది. అలాగే 2026 జూలై 19న మరో 41 రెస్టారెంట్లపై ఆటోమేటిక్ సర్వీస్ ఛార్జీ వసూలు చేస్తున్నారనే ఫిర్యాదుల ఆధారంగా చర్యలు తీసుకున్నట్లు ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.
రెస్టారెంట్ రంగంపై ఈ కేసు ప్రభావం ఎలా ఉండవచ్చు?
ఈ వివాదం కేవలం అదనపు ఛార్జీ వసూలు చేసే అంశానికి మాత్రమే పరిమితం కాదు. రెస్టారెంట్ వ్యాపార నిర్వహణ, ఉద్యోగుల వేతనాలు, వినియోగదారుల హక్కులు వంటి అనేక అంశాలతో ముడిపడి ఉంది.
రెస్టారెంట్ సంఘాల వాదన ప్రకారం, సర్వీస్ ఛార్జీ ద్వారా సిబ్బందికి అదనపు ఆదాయం అందించవచ్చు. మరోవైపు వినియోగదారుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఆ మొత్తాన్ని చెల్లించాలా వద్దా అనేది కస్టమర్ నిర్ణయించుకునే స్వేచ్ఛ ఉండాలి. ఈ రెండు వాదనల మధ్య చట్టపరమైన వివాదం కొనసాగుతోంది.
అప్పీళ్లపై తుది నిర్ణయం వెలువడే వరకు ఈ అంశంపై స్పష్టత కోసం రెస్టారెంట్లు, వినియోగదారులు తదుపరి కోర్టు ఆదేశాలను గమనించాల్సి ఉంటుంది.
ముగింపు
ఢిల్లీ హైకోర్టులో నవంబర్ 19న జరిగిన తాజా విచారణ రెస్టారెంట్ సర్వీస్ ఛార్జీ వివాదంలో మరో కీలక పరిణామంగా నిలిచింది. రెస్టారెంట్ సంఘాల అప్పీళ్లను విచారణకు స్వీకరించినప్పటికీ, వాటికి మధ్యంతర ఊరట ఇవ్వలేదు. కాబట్టి అప్పీల్ దాఖలు చేశామనే కారణంతో సర్వీస్ ఛార్జీని తప్పనిసరిగా వసూలు చేసే అనుమతి రెస్టారెంట్లకు వచ్చినట్లు కాదు.
ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న CCPA మార్గదర్శకాల ప్రకారం సర్వీస్ ఛార్జీ స్వచ్ఛందమే. కస్టమర్ అంగీకారం లేకుండా బిల్లులో ఆటోమేటిక్గా చేర్చకూడదు. తుది అప్పీల్ విచారణలో హైకోర్టు ఏ నిర్ణయం తీసుకుంటుందన్నది ఇప్పుడు ఆసక్తికరంగా మారింది. ఈ తీర్పు దేశవ్యాప్తంగా రెస్టారెంట్లు, హోటళ్లు, వినియోగదారులపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.
