
DNEWS:హైదరాబాద్: ఎండనకా, వాననకా కష్టపడి పంట పండించే రైతుకు మార్కెట్లో సరైన ధర దక్కడం లేదు. అదే పంట వినియోగదారుడి చేతికి వచ్చేసరికి ధరలు భారీగా పెరుగుతున్నాయి. పొలంలో తక్కువ ధరకు అమ్ముడవుతున్న కూరగాయలు, పండ్లు, ఇతర వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను పట్టణాల్లో కొనాలంటే సామాన్య ప్రజలు ఎక్కువ డబ్బు ఖర్చు చేయాల్సి వస్తోంది. దీంతో ఒకవైపు రైతులు నష్టాలను ఎదుర్కొంటుండగా, మరోవైపు వినియోగదారులు ధరల భారంతో ఇబ్బందులు పడుతున్నారు. అసలు రైతు అమ్మే ధరకు, వినియోగదారుడు కొనుగోలు చేసే ధరకు మధ్య ఇంత వ్యత్యాసం ఎందుకు ఉంటుంది? ఈ మధ్యలో లాభాలు పొందుతున్నదెవరు? వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ వ్యవస్థలో మార్పులు అవసరమా? అనే ప్రశ్నలు ఇప్పుడు చర్చనీయాంశంగా మారుతున్నాయి.
రైతు కష్టానికి తగిన ధర ఎక్కడ?
వ్యవసాయం అనేది కేవలం పంట పండించడం మాత్రమే కాదు. విత్తనాలు కొనడం, భూమిని దున్నడం, ఎరువులు వేయడం, పురుగుమందులు పిచికారీ చేయడం, నీటి సదుపాయం కల్పించడం, కూలీలకు డబ్బులు చెల్లించడం.. ఇలా పంట చేతికి వచ్చే వరకు రైతు ఎన్నో ఖర్చులు భరించాల్సి ఉంటుంది. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, వర్షాభావం, అధిక వర్షాలు, తెగుళ్లు వంటి సమస్యలు ఎదురైనా పంటను కాపాడుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తాడు.
అయితే పంట చేతికి వచ్చిన తర్వాత రైతుకు మరో సమస్య ఎదురవుతుంది. మార్కెట్లో ధరలు పడిపోతే పెట్టుబడులు కూడా తిరిగి రాని పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. పంటను ఎక్కువ రోజులు నిల్వ ఉంచే సదుపాయం లేకపోవడం, అప్పులు తీర్చాల్సిన అవసరం ఉండటం, రవాణా ఖర్చులు భరించలేకపోవడం వంటి కారణాలతో కొందరు రైతులు తక్కువ ధర వచ్చినా పంటను అమ్ముకోవాల్సి వస్తుంది.
ముఖ్యంగా టమాటా, ఉల్లిపాయ, పచ్చిమిర్చి, ఆకుకూరలు వంటి త్వరగా పాడయ్యే ఉత్పత్తుల విషయంలో రైతులకు ఈ సమస్య ఎక్కువగా ఎదురవుతుంది. పంటను వెంటనే విక్రయించకపోతే నాణ్యత తగ్గడం లేదా పూర్తిగా పాడయ్యే ప్రమాదం ఉంటుంది. దీంతో రైతుల బేరసారాల శక్తి తగ్గుతుంది.
మార్కెట్కు చేరేసరికి ధర ఎందుకు పెరుగుతుంది?
రైతు పొలంలో పండించిన పంట నేరుగా వినియోగదారుడి ఇంటికి చేరడం చాలా సందర్భాల్లో సాధ్యం కాదు. పంటను సేకరించడం, వాహనాల్లో లోడ్ చేయడం, మార్కెట్కు తరలించడం, గోదాముల్లో నిల్వ చేయడం, మళ్లీ చిన్న వ్యాపారులకు పంపించడం వంటి అనేక దశలు ఉంటాయి.
ఈ ప్రక్రియలో రైతు, స్థానిక వ్యాపారి, కమిషన్ ఏజెంట్, హోల్సేల్ వ్యాపారి, రిటైలర్ వంటి పలువురు భాగస్వాములు ఉంటారు. ప్రతి దశలో రవాణా, కూలీ, ప్యాకింగ్, నిల్వ, మార్కెట్ ఫీజులు వంటి ఖర్చులు చేరుతాయి. వీటితో పాటు వ్యాపారుల లాభ మార్జిన్లు కూడా తుది ధరపై ప్రభావం చూపుతాయి.
అయితే ప్రతి మధ్యవర్తి పొందే మొత్తం లాభమేనని భావించడం సరికాదు. రవాణా, నిల్వ, పాడైపోయిన సరుకు, దుకాణ అద్దె, కార్మికుల ఖర్చులు వంటి అంశాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. కానీ ఈ ఖర్చులు ఎంత? వాస్తవంగా ఎంత మార్జిన్ జతచేస్తున్నారు? అనే విషయాల్లో పారదర్శకత లేకపోతే రైతుకు, వినియోగదారుడికి మధ్య ధరల వ్యత్యాసం మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది.
ఆర్బీఐ అధ్యయనంలో ఆసక్తికరమైన విషయాలు
భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) 2025 ఫిబ్రవరి 19న ప్రచురించిన అధ్యయనం వ్యవసాయ సరఫరా వ్యవస్థలోని ధరల వ్యత్యాసంపై కీలక వివరాలను వెల్లడించింది. 2024లో రబీ మార్కెటింగ్ సీజన్కు సంబంధించి రైతులు, వ్యాపారులు, రిటైలర్ల నుంచి సేకరించిన సమాచారాన్ని ఈ అధ్యయనం విశ్లేషించింది.
ఎంపిక చేసిన రబీ పంటల విషయంలో వినియోగదారుడు చెల్లించే ధరలో రైతుకు దక్కే వాటా సుమారు 40 శాతం నుంచి 67 శాతం వరకు ఉన్నట్లు అధ్యయనం అంచనా వేసింది. గోధుమ రైతులకు ఈ వాటా అత్యధికంగా నమోదైంది. అలాగే రిటైలర్ల మార్కప్లు సాధారణంగా వ్యాపారుల కంటే ఎక్కువగా ఉన్నట్లు అధ్యయనం పేర్కొంది.
అధ్యయనం ప్రకారం, ఎంపిక చేసిన పంటల విషయంలో వ్యాపారుల మార్కప్లు సుమారు 5 నుంచి 23 శాతం వరకు, రిటైలర్ల మార్కప్లు 7 నుంచి 25 శాతం వరకు ఉన్నట్లు అంచనా వేశారు. ఇవి సర్వేలో పరిశీలించిన పంటలు, ప్రాంతాలు, ఖర్చుల ఆధారంగా వచ్చిన అంచనాలు మాత్రమే. అన్ని పంటలకు, అన్ని మార్కెట్లకు ఇవే వర్తిస్తాయని భావించకూడదు.
రైతుకు నష్టం.. వినియోగదారుడికి భారం
వ్యవసాయ మార్కెట్లో ధరల వ్యత్యాసం వల్ల రైతులు, వినియోగదారులు ఇద్దరూ ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నారు. రైతు తక్కువ ధరకు పంటను అమ్ముకోవాల్సి వస్తే అతని ఆదాయం తగ్గుతుంది. మరోవైపు అదే ఉత్పత్తిని వినియోగదారుడు అధిక ధరకు కొనుగోలు చేయాల్సి వస్తుంది.
ఉదాహరణకు, ఒక రైతు పండించిన కూరగాయలను స్థానిక మార్కెట్లో తక్కువ ధరకు విక్రయించాల్సి రావచ్చు. ఆ ఉత్పత్తి హోల్సేల్ మార్కెట్, రవాణా, నిల్వ, రిటైల్ దుకాణం వంటి దశలను దాటేలోపు దాని ధర పెరగవచ్చు. ఈ వ్యత్యాసానికి కేవలం మధ్యవర్తులే కారణమని చెప్పలేం. పంట లభ్యత, డిమాండ్, నాణ్యత, రవాణా దూరం, నిల్వ ఖర్చులు, మార్కెట్ పోటీ వంటి అంశాలన్నీ ప్రభావం చూపుతాయి.
అయితే రైతు పొందే ధర, వినియోగదారుడు చెల్లించే ధర మధ్య తేడా ఎంత ఉందో తెలుసుకునే పారదర్శక వ్యవస్థ అవసరం. రైతుకు మెరుగైన ధర దక్కేలా, వినియోగదారుడికి సరసమైన ధరలో ఉత్పత్తులు అందేలా చర్యలు తీసుకోవాలి.
మధ్యవర్తుల పాత్రను పూర్తిగా తొలగించగలమా?
వ్యవసాయ మార్కెట్లో మధ్యవర్తుల పాత్రపై తరచూ చర్చ జరుగుతుంది. రైతుల నుంచి పంటను సేకరించి, అవసరమైన ప్రాంతాలకు సరఫరా చేయడంలో వ్యాపారులు కీలక పాత్ర పోషిస్తారు. రైతు ప్రతి పట్టణంలోని వినియోగదారుడికి నేరుగా పంటను విక్రయించడం సాధ్యం కాకపోవచ్చు. అందుకే సరఫరా వ్యవస్థలో వ్యాపారులు, రవాణాదారులు, రిటైలర్ల అవసరం ఉంటుంది.
కానీ మధ్యవర్తుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండటం, మార్కెట్ సమాచారం రైతులకు అందుబాటులో లేకపోవడం, కొనుగోలుదారుల మధ్య పోటీ తక్కువగా ఉండటం వంటి అంశాలు ధరల వ్యత్యాసాన్ని పెంచవచ్చు. రైతులకు మార్కెట్ ధరల సమాచారం అందుబాటులో ఉంటే, ఒకే కొనుగోలుదారుపై ఆధారపడకుండా పలువురితో బేరసారాలు చేసే అవకాశం ఉంటుంది.
అందువల్ల మధ్యవర్తులను పూర్తిగా తొలగించడం కంటే, సరఫరా వ్యవస్థను మరింత పారదర్శకంగా, సమర్థవంతంగా మార్చడం ముఖ్యం.
ఈ-నామ్తో రైతులకు కొత్త అవకాశాలు
వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల విక్రయాల్లో పారదర్శకత పెంచేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం నేషనల్ అగ్రికల్చర్ మార్కెట్ (e-NAM) అనే ఆన్లైన్ వేదికను అందుబాటులోకి తీసుకొచ్చింది. ఈ వ్యవస్థ ద్వారా దేశంలోని అనుసంధానిత వ్యవసాయ మార్కెట్లలో ఆన్లైన్ బిడ్డింగ్, ధరల గుర్తింపు, కొనుగోలుదారులకు విస్తృత అవకాశాలు కల్పించడమే లక్ష్యం.
2026 మార్చి నాటికి దేశవ్యాప్తంగా 23 రాష్ట్రాలు, 4 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో 1,656 మండీలు e-NAMతో అనుసంధానమైనట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వ సమాచారం వెల్లడించింది. ఈ వేదికపై 1.80 కోట్లకు పైగా రైతులు, 2.73 లక్షల మంది వ్యాపారులు, 4,724 రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలు (FPOs) నమోదు చేసుకున్నట్లు ప్రభుత్వం తెలిపింది.
ఈ వేదిక ద్వారా రైతులకు ఎక్కువ మంది కొనుగోలుదారులను చేరుకునే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే ఆన్లైన్ మార్కెట్ను సమర్థంగా వినియోగించుకోవడానికి డిజిటల్ అవగాహన, నాణ్యత పరీక్షలు, రవాణా సదుపాయాలు, చెల్లింపుల భద్రత వంటి అంశాలు కూడా అవసరం.
రైతు సంఘాలు, FPOలతో ప్రయోజనాలు
చిన్న, సన్నకారు రైతులు ఒక్కొక్కరుగా పంటను విక్రయించినప్పుడు వారికి బేరసారాల శక్తి తక్కువగా ఉండవచ్చు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలు (FPOs) ఉపయోగపడతాయి. పలువురు రైతులు ఒక సంఘంగా ఏర్పడి ఉత్పత్తులను సమిష్టిగా సేకరించి, నాణ్యతను మెరుగుపరిచి, పెద్ద కొనుగోలుదారులతో ఒప్పందాలు చేసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
సమిష్టి విక్రయాల ద్వారా రవాణా, ప్యాకింగ్ వంటి ఖర్చులను తగ్గించుకోవచ్చు. రైతులకు మార్కెట్ సమాచారం, నిల్వ సదుపాయాలు, ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లు అందుబాటులోకి వస్తే పంటకు మెరుగైన ధర పొందే అవకాశాలు పెరుగుతాయి.
సమస్యకు పరిష్కారం ఏమిటి?
రైతు, వినియోగదారుడు ఇద్దరికీ ప్రయోజనం కలిగేలా వ్యవసాయ సరఫరా వ్యవస్థలో కొన్ని మార్పులు అవసరం. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో గోదాములు, కోల్డ్ స్టోరేజీలు, శీతల రవాణా సదుపాయాలు పెంచాలి. పంట చేతికి వచ్చిన వెంటనే తక్కువ ధరకు అమ్ముకోవాల్సిన పరిస్థితి తగ్గేలా నిల్వ సదుపాయాలను అందుబాటులోకి తీసుకురావాలి.
రైతులకు రోజువారీ మార్కెట్ ధరలు, డిమాండ్, కొనుగోలుదారుల వివరాలు సులభంగా అందాలి. రైతు బజార్లు, ప్రత్యక్ష విక్రయ కేంద్రాలు, రైతు సంఘాలు, డిజిటల్ మార్కెట్లను మరింత బలోపేతం చేయాలి. వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల నాణ్యత పరీక్షలు, గ్రేడింగ్, ప్యాకింగ్ సదుపాయాలు గ్రామీణ స్థాయిలో అందుబాటులోకి వస్తే రైతులకు అదనపు విలువ లభించవచ్చు.
అలాగే మార్కెట్లో అనవసరమైన ఖర్చులు, అన్యాయమైన కోతలు, తప్పుడు తూకాలు వంటి సమస్యలపై పర్యవేక్షణ అవసరం. రైతులకు సరైన సమయంలో చెల్లింపులు అందేలా చర్యలు తీసుకోవాలి.
రైతు బతికితేనే వ్యవసాయం బతుకుతుంది
రైతు పండించిన పంటకు గిట్టుబాటు ధర లభించడం వ్యవసాయ రంగానికి మాత్రమే కాదు, దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కూడా కీలకం. రైతు ఆదాయం పెరిగితే గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కొనుగోలు శక్తి పెరుగుతుంది. అదే సమయంలో సరఫరా వ్యవస్థలో ఖర్చులు తగ్గితే వినియోగదారులకు కూడా సరసమైన ధరల్లో ఉత్పత్తులు అందే అవకాశం ఉంటుంది.
పంట పండించే రైతుకు న్యాయమైన ధర, కొనుగోలు చేసే వినియోగదారుడికి అందుబాటు ధర లభించేలా వ్యవస్థ పనిచేయాలి. మధ్యలోని ప్రతి దశలో ఖర్చులు, మార్జిన్లు పారదర్శకంగా ఉండాలి. రైతు శ్రమకు తగిన ప్రతిఫలం దక్కినప్పుడే వ్యవసాయం నిలదొక్కుకుంటుంది. వినియోగదారుడిపై అధిక ధరల భారం తగ్గినప్పుడే ఆహార భద్రత మరింత బలపడుతుంది. కాబట్టి రైతు, వ్యాపారి, ప్రభుత్వం, వినియోగదారుడు.. అందరూ భాగస్వాములుగా వ్యవహరించినప్పుడే ఈ ధరల వ్యత్యాస సమస్యకు దీర్ఘకాలిక పరిష్కారం సాధ్యమవుతుంది.
