
D Spiritual: Nov 19: తిరుమల శ్రీవారి ఆలయంలో అద్భుత మండపాలు.. ప్రతి నిర్మాణం వెనుక ఆసక్తికర చరిత్ర!
తిరుమల శేషాచలగిరులపై కొలువుదీరిన కలియుగ ప్రత్యక్ష దైవం శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదకు, ప్రాచీన చరిత్రకు నిలయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ఆలయంలోని ప్రతి మండపం, ప్రతి స్తంభం, ప్రతి శిల్పం వెనుక ప్రత్యేకమైన చరిత్ర, ఆధ్యాత్మిక విశిష్టత దాగి ఉన్నాయి. ఎన్నో రాజవంశాలకు చెందిన రాజులు, రాణులు, సేనాధిపతులు, భక్తులు శ్రీవారి ఆలయ అభివృద్ధికి తమ వంతు సహకారం అందించారు. ఆలయంలో ప్రధానంగా మూడు ప్రాకారాలు ఉండగా, స్వామివారి ఆభరణాలు, వస్త్రాలు, పూలమాలలు, చందనం భద్రపరిచేందుకు ప్రత్యేక గదులు ఉన్నాయి. అలాగే లడ్డూ ప్రసాదం తయారీకి పోటు, స్వామివారి నైవేద్యాల తయారీకి ప్రత్యేక వంటశాలలు ఏర్పాటు చేశారు.
మహాద్వారం: శ్రీవారి ఆలయ ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారాన్ని మహాద్వారం అని పిలుస్తారు. 13వ శతాబ్దంలో దీనిని నిర్మించినట్లు శాసనాల ద్వారా తెలుస్తోంది. ఈ ద్వారం కుడివైపు గోడపై అనంతాళ్వారులు ఉపయోగించిన గునపాన్ని ఇప్పటికీ భద్రపరిచారు. ఇది ఆలయ చరిత్రకు సంబంధించిన ప్రత్యేక గుర్తుగా నిలుస్తోంది.
కృష్ణరాయ మండపం: మహాద్వారం లోపలి భాగంలో 16 స్తంభాలతో ఈ మండపాన్ని నిర్మించారు. ఇక్కడ శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, ఆయన భార్యలు తిరుమలదేవి, చిన్నాదేవి విగ్రహాలు ఉన్నాయి. వీటితో పాటు విజయనగర రాజులు అచ్యుతరాయలు, చంద్రగిరి రాజు వెంకటపతిరాయల విగ్రహాలు కూడా దర్శనమిస్తాయి.
రంగనాయక మండపం: శ్రీరంగనాథ యాదవరాయలు 1310 నుంచి 1320 మధ్యకాలంలో ఈ మండపాన్ని నిర్మించినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. ఒకప్పుడు శ్రీరంగంలోని శ్రీరంగనాథస్వామి ఉత్సవమూర్తులను ఈ మండపంలో భద్రపరిచేవారు. అందుకే దీనికి రంగనాయక మండపం అనే పేరు వచ్చింది.
తిరుమలరాయ మండపం: దీనినే ఊంజల్ మండపం అని కూడా పిలుస్తారు. సాళువ నరసింహరాయలు 1473లో ఈ మండపంలోని వేదికను నిర్మించగా, ఆరవీటి తిరుమలరాయలు 16వ శతాబ్దంలో సభాప్రాంగణాన్ని నిర్మించారు. బ్రహ్మోత్సవాల్లో ధ్వజారోహణం రోజున స్వామివారు ఈ మండపానికి వేంచేస్తారు.
అద్దాల మండపం: కృష్ణరాయ మండపానికి ఉత్తర దిశలో ఉన్న ఈ మండపాన్ని 36 స్తంభాలతో నిర్మించారు. ఇక్కడ ప్రతిరోజూ స్వామివారికి డోలోత్సవం నిర్వహిస్తారు. అద్దాలతో అలంకరించిన ఈ మండపం భక్తులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తుంది.
ధ్వజస్తంభ మండపం: రెండో గోపురమైన వెండి వాకిలి సమీపంలో ఈ మండపం ఉంది. సాళువ నరసింహరాయలు 1470లో దీనిని నిర్మించినట్లు తెలుస్తోంది. ఇక్కడ బంగారు ధ్వజస్తంభం, బలిపీఠం ఉన్నాయి. బ్రహ్మోత్సవాల మొదటిరోజున ధ్వజస్తంభంపై గరుడ కేతనాన్ని ఎగురవేస్తారు. ఈ కార్యక్రమాన్ని ధ్వజారోహణం అంటారు.
కల్యాణ మండపం: 1586లో శ్రీ అవసరం చెన్నప్ప అనే నాయకుడు ఈ మండపాన్ని నిర్మించారు. గతంలో ఇక్కడ మలయప్పస్వామివారికి, శ్రీదేవి, భూదేవి అమ్మవార్లకు కల్యాణోత్సవం నిర్వహించేవారు. ఈ మండపం ఆలయ సంప్రదాయాలు, ఉత్సవాల చరిత్రకు నిదర్శనంగా నిలుస్తోంది.
స్నపన మండపం: బంగారు వాకిలి దాటిన వెంటనే ఈ మండపం ఉంటుంది. క్రీ.శ. 614లో పల్లవరాణి సామవై దీనిని నిర్మించి, భోగ శ్రీనివాసమూర్తి వెండి విగ్రహాన్ని స్వామివారికి సమర్పించారు. ఈ మండపాన్ని తిరువిలాన్ కోయిల్ అని కూడా పిలుస్తారు.
రాములవారి మేడ: స్నపన మండపం దాటిన తర్వాత కుడివైపు రాములవారి మేడ కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ అంగదుడు, హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడి విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ విగ్రహాలు రామాయణ గాథను గుర్తుచేస్తాయి.
శయన మండపం: శ్రీవారి ఆలయంలో ప్రతిరోజూ ఏకాంత సేవను ఈ మండపంలో నిర్వహిస్తారు. వెండి గొలుసులతో వేలాడదీసిన బంగారు మంచంపై భోగ శ్రీనివాసమూర్తిని పవళింపజేస్తారు. ఈ సేవ ఆలయ నిత్య కైంకర్యాల్లో ప్రత్యేకమైనది.
కులశేఖరపడి: శయన మండపానికి, గర్భాలయానికి మధ్య ఉన్న రాతి ద్వారబంధాన్ని కులశేఖరపడి అని పిలుస్తారు. ఈ ద్వారబంధాన్ని దాటిన తర్వాతే శ్రీవారి గర్భాలయం ఉంటుంది. భక్తులకు ఇది ఎంతో పవిత్రమైన ప్రదేశంగా భావించబడుతుంది.
గర్భాలయం – ఆనంద నిలయం: శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామివారు స్వయంభువుగా వెలసిన అత్యంత పవిత్రమైన స్థలమే గర్భాలయం. దీనినే ఆనంద నిలయం అని పిలుస్తారు. గర్భాలయం పైభాగంలో బంగారు విమానాన్ని నిర్మించారు. ఇక్కడ కొలువుదీరిన స్వామివారి మూలవిరాట్టును ధ్రువమూర్తి లేదా ధ్రువబేరం అని అంటారు. స్వామివారు నిలుచున్న భంగిమలో భక్తులకు దర్శనమిస్తూ అనుగ్రహిస్తారు.
ఇలా తిరుమల శ్రీవారి ఆలయంలోని ప్రతి మండపం, ప్రతి నిర్మాణం వెనుక ఎంతో విశిష్టమైన చారిత్రక, ఆధ్యాత్మిక నేపథ్యం ఉంది. రాజవంశాల పాలనలో రూపుదిద్దుకున్న ఈ నిర్మాణాలు విజయనగర రాజుల శిల్పకళా వైభవానికి, తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న భక్తి సంప్రదాయాలకు ప్రతీకలుగా నిలుస్తున్నాయి. అందుకే తిరుమల శ్రీవారి ఆలయం కేవలం పుణ్యక్షేత్రంగానే కాకుండా భారతీయ చరిత్ర, సంస్కృతి, శిల్పకళా సంపదకు నిలయంగా ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందుతోంది.
