DNEWS :డిజిటల్ చెల్లింపులు పెరిగిన కొద్దీ ఆన్‌లైన్ మోసాల రూపాలు కూడా మారుతున్నాయి. గతంలో బ్యాంకు ఖాతా నుంచి డబ్బులు దొంగిలించాలంటే మోసగాళ్లు ఎక్కువగా OTP అడిగేవారు. కానీ ఇప్పుడు OTP చెప్పకుండానే బాధితుల నుంచి డబ్బులు కాజేసే పద్ధతులు కనిపిస్తున్నాయి. నకిలీ బ్యాంకు లింకులు, ఫిషింగ్ వెబ్‌సైట్లు, స్క్రీన్ షేరింగ్ యాప్‌లు, నకిలీ కస్టమర్ కేర్ నంబర్లు, UPI కలెక్షన్ రిక్వెస్టులు వంటి మార్గాల ద్వారా సైబర్ నేరగాళ్లు ప్రజలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటున్నారు.
ముఖ్యంగా స్మార్ట్‌ఫోన్ వినియోగం పెరిగిన నేపథ్యంలో చిన్న పొరపాటు కూడా ఆర్థిక నష్టానికి దారితీయవచ్చు. OTP ఎవరికీ చెప్పకపోతే సరిపోతుందని చాలామంది భావిస్తుంటారు. కానీ మనమే తెలియకుండానే మోసగాళ్లకు చెల్లింపును ఆమోదించడం, ఫోన్‌లోని సమాచారాన్ని చూపించడం లేదా బ్యాంకింగ్ వివరాలను నకిలీ వెబ్‌సైట్‌లో నమోదు చేయడం వల్ల ఖాతాలోని డబ్బు పోయే ప్రమాదం ఉంది. అసలు OTP లేకుండానే మోసాలు ఎలా జరుగుతాయి? ఏయే పద్ధతుల ద్వారా సైబర్ నేరగాళ్లు డబ్బులు కాజేస్తున్నారు? ప్రజలు ఎలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి? తెలుసుకుందాం.
OTP లేకుండానే ఆన్‌లైన్ మోసాలు ఎలా సాధ్యమవుతున్నాయి?
OTP అంటే వన్ టైమ్ పాస్‌వర్డ్. బ్యాంకింగ్ లావాదేవీలు లేదా ఇతర డిజిటల్ సేవల్లో వినియోగదారుడి గుర్తింపును నిర్ధారించడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది. అయితే ప్రతి లావాదేవీకి OTP తప్పనిసరిగా అవసరం ఉండదు. UPI చెల్లింపులు, ఇప్పటికే అనుమతి ఇచ్చిన ఆటోమేటిక్ పేమెంట్లు, కొన్ని యాప్‌లలోని లాగిన్ సెషన్లు వేర్వేరు భద్రతా విధానాల ఆధారంగా పనిచేస్తాయి.
ఉదాహరణకు UPI ద్వారా డబ్బులు పంపేటప్పుడు వినియోగదారుడు UPI PIN నమోదు చేసి చెల్లింపును ఆమోదిస్తాడు. ఇక్కడ బ్యాంకు OTP కాకుండా UPI PIN కీలకంగా ఉంటుంది. మోసగాళ్లు ఈ విషయాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని నకిలీ చెల్లింపు అభ్యర్థనలు పంపడం, బాధితుడితో PIN నమోదు చేయించడం వంటి పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు.
అందువల్ల OTP చెప్పకపోయినా మోసం జరగదని భావించడం ప్రమాదకరం. OTPతో పాటు UPI PIN, కార్డు వివరాలు, పాస్‌వర్డ్‌లు, స్క్రీన్ యాక్సెస్ వంటి అంశాలను కూడా రహస్యంగా ఉంచాలి.
1. నకిలీ UPI కలెక్షన్ రిక్వెస్ట్‌లతో మోసం
ప్రస్తుతం డిజిటల్ చెల్లింపుల్లో UPI విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇదే సమయంలో కొంతమంది సైబర్ నేరగాళ్లు UPI కలెక్షన్ రిక్వెస్ట్‌లను ఉపయోగించి ప్రజలను మోసం చేస్తున్నారు. ఎవరో మీకు డబ్బులు పంపుతున్నారని చెప్పి, వాస్తవానికి మీ ఖాతా నుంచి డబ్బులు తీసుకునే అభ్యర్థనను పంపవచ్చు.
ఉదాహరణకు ఒక వ్యక్తి మీకు డబ్బులు పంపాలని చెబుతూ UPI యాప్‌లో రిక్వెస్ట్ పంపుతాడు. దాన్ని అంగీకరించడానికి PIN నమోదు చేయాలని సూచిస్తాడు. బాధితుడు అది డబ్బులు స్వీకరించే ప్రక్రియ అని భావించి PIN నమోదు చేస్తే, వాస్తవానికి తన ఖాతా నుంచి డబ్బులు పంపడానికి అనుమతి ఇచ్చినట్లవుతుంది.
గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం: సాధారణంగా UPI ద్వారా డబ్బులు స్వీకరించడానికి మీ UPI PIN నమోదు చేయాల్సిన అవసరం లేదు. డబ్బులు పంపే లావాదేవీని ఆమోదించేటప్పుడు మాత్రమే PIN అవసరమవుతుంది. తెలియని వ్యక్తుల నుంచి వచ్చే కలెక్షన్ రిక్వెస్టులను అంగీకరించకండి.
2. స్క్రీన్ షేరింగ్ యాప్‌ల ద్వారా బ్యాంకింగ్ వివరాల చోరీ
సైబర్ మోసాల్లో మరో ప్రమాదకరమైన పద్ధతి స్క్రీన్ షేరింగ్ లేదా రిమోట్ యాక్సెస్ యాప్‌ల దుర్వినియోగం. బ్యాంకు ఉద్యోగులమని, కస్టమర్ కేర్ సిబ్బందిమని చెప్పే వ్యక్తులు మీ ఫోన్‌లో ఒక యాప్ ఇన్‌స్టాల్ చేయమని కోరవచ్చు.
ఆ యాప్ ద్వారా మీ మొబైల్ స్క్రీన్‌ను వారు చూడగలిగే లేదా కొన్ని సందర్భాల్లో పరికరాన్ని రిమోట్‌గా నియంత్రించగలిగే అవకాశం ఉంటుంది. మీరు బ్యాంకింగ్ యాప్ తెరిచినప్పుడు కనిపించే వివరాలు, నోటిఫికేషన్లు లేదా ఇతర సున్నితమైన సమాచారం మోసగాళ్లకు తెలిసే ప్రమాదం ఉంది.
కొన్ని సందర్భాల్లో బాధితుడిని తామే సూచించిన యాప్ ద్వారా చెల్లింపు చేయమని ఒత్తిడి చేస్తారు. అందుకే తెలియని వ్యక్తి చెప్పాడని ఏ యాప్‌నూ ఇన్‌స్టాల్ చేయకూడదు. బ్యాంకు లేదా ప్రభుత్వ సంస్థ పేరుతో ఫోన్ చేసినా స్క్రీన్ షేరింగ్ అనుమతి ఇవ్వకండి.
3. ఫిషింగ్ లింకులతో బ్యాంకు వివరాల చోరీ
ఫిషింగ్ అనేది సైబర్ నేరగాళ్లు ఉపయోగించే పాత పద్ధతే అయినప్పటికీ, ఇప్పటికీ చాలామంది దీని బారిన పడుతున్నారు. బ్యాంకు, కొరియర్ సంస్థ, విద్యుత్ శాఖ లేదా ప్రభుత్వ విభాగం పేరుతో నకిలీ SMSలు, WhatsApp సందేశాలు పంపుతారు. వాటిలో ఒక లింక్ ఇచ్చి, ఖాతా బ్లాక్ అవుతుందని లేదా KYC వివరాలు అప్‌డేట్ చేయాలని చెబుతారు.
ఆ లింక్‌ను క్లిక్ చేస్తే అసలైన బ్యాంకు వెబ్‌సైట్‌లా కనిపించే నకిలీ పేజీ తెరుచుకోవచ్చు. అందులో కస్టమర్ ఐడీ, పాస్‌వర్డ్, కార్డు నంబర్, CVV వంటి వివరాలు నమోదు చేస్తే అవి మోసగాళ్ల చేతికి వెళ్లే ప్రమాదం ఉంది. కొన్ని నకిలీ పేజీలు OTPను కూడా అడగవచ్చు. బాధితుడు ఆ వివరాలు నమోదు చేసిన వెంటనే వాటిని ఉపయోగించి లావాదేవీకి ప్రయత్నించవచ్చు.
రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) కూడా నకిలీ SMSలు, ఇమెయిల్స్, ఫోన్ కాల్స్, లింకులు, తప్పుడు నోటిఫికేషన్ల పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండాలని హెచ్చరించింది. బ్యాంకు వెబ్‌సైట్‌ను సందేశాల్లో వచ్చిన లింకుల ద్వారా కాకుండా, అధికారిక చిరునామాను స్వయంగా టైప్ చేసి తెరవాలని సూచించింది.
4. QR కోడ్ స్కాన్ పేరుతో మోసం
ఆన్‌లైన్ వస్తువుల కొనుగోలు, అమ్మకాలు, చిన్న వ్యాపార లావాదేవీల్లో QR కోడ్‌ల వినియోగం పెరిగింది. దీనిని ఆసరాగా చేసుకుని మోసగాళ్లు నకిలీ చెల్లింపు పద్ధతులను ఉపయోగిస్తున్నారు.
ఉదాహరణకు మీరు ఆన్‌లైన్‌లో ఒక వస్తువును అమ్మకానికి పెట్టారని అనుకుందాం. కొనుగోలుదారుడిగా పరిచయమైన వ్యక్తి మీకు డబ్బులు పంపడానికి QR కోడ్ స్కాన్ చేయాలని చెబుతాడు. వాస్తవానికి అది డబ్బులు స్వీకరించడానికి కాకుండా చెల్లింపు చేయడానికి సంబంధించిన కోడ్ కావచ్చు. దాన్ని స్కాన్ చేసిన తర్వాత యాప్‌లో కనిపించే వివరాలు చదవకుండా PIN నమోదు చేస్తే మీ ఖాతా నుంచి డబ్బులు వెళ్లిపోవచ్చు.
అందుకే QR కోడ్ స్కాన్ చేసినప్పుడు తెరపై కనిపించే లావాదేవీ వివరాలను పూర్తిగా పరిశీలించాలి. డబ్బులు అందుకోవడానికి PIN నమోదు చేయాలని ఎవరైనా చెబితే నమ్మకండి.
5. SIM స్వాపింగ్ ద్వారా బ్యాంకింగ్ మోసం
SIM స్వాపింగ్ లేదా SIM మార్పిడి మోసం కూడా ప్రమాదకరమైన సైబర్ నేరం. ఇందులో మోసగాళ్లు బాధితుడి మొబైల్ నంబర్‌పై కొత్త SIM కార్డు పొందడానికి ప్రయత్నిస్తారు. వ్యక్తిగత వివరాలను సేకరించి లేదా నకిలీ పత్రాలను ఉపయోగించి టెలికాం సంస్థను మోసం చేసే ప్రయత్నం చేయవచ్చు.
కొత్త SIM యాక్టివేట్ అయిన తర్వాత బాధితుడి పాత SIMలో నెట్‌వర్క్ నిలిచిపోవచ్చు. మోసగాళ్ల వద్దకు SMSలు, OTPలు వెళ్లే అవకాశం ఏర్పడుతుంది. దీంతో బ్యాంకింగ్ ఖాతాలను లక్ష్యంగా చేసుకునే ప్రమాదం ఉంటుంది.
మీ ఫోన్‌లో అకస్మాత్తుగా నెట్‌వర్క్ పూర్తిగా నిలిచిపోయి, కాల్స్ లేదా SMSలు రావడం ఆగిపోతే నిర్లక్ష్యం చేయకండి. వెంటనే టెలికాం ఆపరేటర్‌ను అధికారిక మార్గంలో సంప్రదించి, మీ SIM స్థితిని నిర్ధారించుకోండి. అనుమానాస్పద బ్యాంకు లావాదేవీలు కనిపిస్తే బ్యాంకుకు వెంటనే సమాచారం ఇవ్వాలి.
6. డిజిటల్ అరెస్ట్ పేరుతో భయపెట్టి డబ్బులు వసూలు
ఇటీవలి కాలంలో ప్రజలను భయపెట్టి డబ్బులు వసూలు చేసే డిజిటల్ అరెస్ట్ మోసాలపై కేంద్ర సంస్థలు హెచ్చరికలు జారీ చేశాయి. పోలీసులమని, CBI అధికారులమని, ఇతర ప్రభుత్వ విభాగాల ప్రతినిధులమని చెప్పి వీడియో కాల్స్ చేస్తారు. మీ ఆధార్ లేదా ఫోన్ నంబర్ నేరాలకు ఉపయోగించారని, మీపై కేసు నమోదైందని బెదిరించవచ్చు.
ఆ తర్వాత విచారణ పేరుతో వీడియో కాల్‌లో ఉండాలని, ఎవరికీ చెప్పకూడదని, కేసు నుంచి బయటపడాలంటే డబ్బులు పంపాలని ఒత్తిడి చేస్తారు. కొందరు బాధితులు భయంతో తమ బ్యాంకు వివరాలు లేదా డబ్బును మోసగాళ్లకు అందించే ప్రమాదం ఉంది.
భారత చట్టాల్లో “డిజిటల్ అరెస్ట్” అనే ప్రక్రియ లేదని ఇండియన్ సైబర్ క్రైమ్ కోఆర్డినేషన్ సెంటర్ (I4C) స్పష్టం చేసింది. నిజమైన పోలీసు లేదా ప్రభుత్వ అధికారి వీడియో కాల్‌లో అరెస్ట్ చేస్తున్నామని చెప్పి డబ్బులు చెల్లించాలని కోరరు. ఇలాంటి కాల్స్ వస్తే భయపడకుండా కాల్‌ను నిలిపివేసి, అధికారిక పోలీసు మార్గాల ద్వారా నిర్ధారించుకోవాలి.
OTP లేకుండా లావాదేవీలు జరగడానికి కారణం ఏమిటి?
డిజిటల్ చెల్లింపుల భద్రతలో OTP ఒక ముఖ్యమైన సాధనం మాత్రమే. ప్రతి చెల్లింపులో OTP తప్పనిసరిగా ఉపయోగించాలనే నియమం లేదు. UPIలో PIN, కార్డు చెల్లింపుల్లో కార్డు వివరాలు మరియు అదనపు ధృవీకరణ, మొబైల్ యాప్‌లలో బయోమెట్రిక్ లేదా ఇతర గుర్తింపు పద్ధతులు ఉపయోగించబడవచ్చు.
RBI 2025లో డిజిటల్ చెల్లింపుల ధృవీకరణకు సంబంధించిన మార్గదర్శకాలను విడుదల చేసింది. ఇందులో OTP ఒక్కటే మార్గం కాదని, చెల్లింపుల భద్రత కోసం వివిధ రకాల ధృవీకరణ పద్ధతులను ఉపయోగించేందుకు అవకాశం కల్పించింది. ఈ మార్గదర్శకాలు 2026 ఏప్రిల్ 1 నుంచి అమల్లోకి రావాల్సిందిగా పేర్కొంది. అంటే OTP రాకపోవడం ఒక్కటే లావాదేవీ సురక్షితమని చెప్పడానికి ఆధారం కాదు. Reserve
ఆన్‌లైన్ మోసాల నుంచి రక్షించుకోవడానికి ఈ 10 జాగ్రత్తలు పాటించండి
- OTP, UPI PIN, CVV ఎవరికీ చెప్పకండి: బ్యాంకు ఉద్యోగులమని చెప్పినా ఈ వివరాలను అడిగితే ఇవ్వకండి.
- తెలియని లింకులను క్లిక్ చేయకండి: SMS, WhatsApp, ఇమెయిల్ ద్వారా వచ్చే అనుమానాస్పద లింకులను తెరవకండి.
- UPI రిక్వెస్టులను పరిశీలించండి: డబ్బులు అందుకోవడానికి PIN నమోదు చేయాల్సిన అవసరం లేదని గుర్తుంచుకోండి.
- స్క్రీన్ షేరింగ్ యాప్‌లకు దూరంగా ఉండండి: తెలియని వ్యక్తుల సూచనలతో రిమోట్ యాక్సెస్ యాప్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేయకండి.
- నకిలీ కస్టమర్ కేర్ నంబర్లను నమ్మకండి: బ్యాంకు అధికారిక వెబ్‌సైట్ లేదా యాప్‌లో ఉన్న సంప్రదింపు వివరాలనే ఉపయోగించండి.
- పబ్లిక్ వైఫైలో బ్యాంకింగ్ చేయకండి: ఉచితంగా లభించే తెలియని నెట్‌వర్క్‌లలో ఆర్థిక లావాదేవీలు నిర్వహించకండి.
- బ్యాంకింగ్ యాప్‌లను అప్‌డేట్ చేయండి: అధికారిక యాప్ స్టోర్ల నుంచే యాప్‌లను డౌన్‌లోడ్ చేసుకోండి.
- లావాదేవీ అలర్ట్‌లను ఆన్‌లో ఉంచండి: మీ ఖాతాలో జరిగే ప్రతి లావాదేవీపై SMS లేదా ఇమెయిల్ నోటిఫికేషన్ వచ్చేలా చూసుకోండి.
- అనుమానాస్పద కాల్స్‌కు స్పందించకండి: భయపెట్టి డబ్బులు పంపమని అడిగితే వెంటనే కాల్ నిలిపివేయండి.
- బ్యాంక్ ఖాతా వివరాలను ఫోన్‌లో భద్రపరచకండి: PINలు, పాస్‌వర్డ్‌లు, కార్డు వివరాలను నోట్స్ లేదా సందేశాల్లో ఉంచకండి.
RBI కూడా సురక్షితమైన డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ కోసం పాస్‌వర్డ్‌లు, PINలు, OTPలు, CVV వివరాలను ఎవరికీ వెల్లడించకూడదని సూచిస్తోంది.
మోసానికి గురైతే వెంటనే ఏం చేయాలి?
ఒకవేళ మీ బ్యాంకు ఖాతా నుంచి అనుమానాస్పదంగా డబ్బులు కట్ అయితే ఆలస్యం చేయకూడదు. వెంటనే ఈ చర్యలు తీసుకోవాలి.
- ముందుగా మీ బ్యాంకు అధికారిక కస్టమర్ కేర్ లేదా బ్రాంచ్‌ను సంప్రదించి అనధికార లావాదేవీ గురించి తెలియజేయాలి.
- అవసరమైతే బ్యాంకు ఖాతా, UPI లేదా కార్డును తాత్కాలికంగా బ్లాక్ చేయించాలి.
- వెంటనే 1930 జాతీయ సైబర్ క్రైమ్ హెల్ప్‌లైన్‌కు ఫోన్ చేసి ఫిర్యాదు చేయాలి.
- www.cybercrime.gov.in వెబ్‌సైట్‌లో ఆన్‌లైన్ ఫిర్యాదు నమోదు చేయాలి.
- లావాదేవీ ఐడీ, UTR నంబర్, SMSలు, ఫోన్ నంబర్లు, స్క్రీన్‌షాట్లు, చాట్ వివరాలు వంటి ఆధారాలను భద్రపరచాలి.
ప్రభుత్వ సైబర్ క్రైమ్ పోర్టల్ ప్రకారం, ఆర్థిక మోసం జరిగిన వెంటనే 1930కు సమాచారం ఇవ్వడం ముఖ్యం. ఫిర్యాదు చేసిన తర్వాత అవసరమైన వివరాలతో పోర్టల్‌లోనూ ఫిర్యాదును పూర్తి చేయాలి. త్వరగా సమాచారం అందించడం ద్వారా మోసానికి గురైన డబ్బును నిలిపివేసే ప్రయత్నాలకు అవకాశం ఉంటుంది. అయితే డబ్బు తిరిగి వస్తుందని హామీ ఉండదు.
డిజిటల్ చెల్లింపులు చేసేటప్పుడు అప్రమత్తతే ముఖ్యం!
సాంకేతికత అభివృద్ధి చెందుతున్న కొద్దీ డిజిటల్ చెల్లింపులు సులభమవుతున్నాయి. అదే సమయంలో సైబర్ నేరగాళ్లు కూడా కొత్త పద్ధతులను ఉపయోగిస్తున్నారు. OTP రాకపోయినా మోసం జరగవచ్చని, UPI PIN, నకిలీ లింకులు, స్క్రీన్ షేరింగ్, తప్పుడు కస్టమర్ కేర్ కాల్స్ వంటి మార్గాల ద్వారా ప్రమాదం పొంచి ఉందని ప్రతి ఒక్కరూ గుర్తుంచుకోవాలి.
ముఖ్యంగా వృద్ధులు, విద్యార్థులు, ఆన్‌లైన్ చెల్లింపులు కొత్తగా ఉపయోగిస్తున్నవారికి ఈ మోసాలపై అవగాహన కల్పించాలి. ఏదైనా సందేశం లేదా ఫోన్ కాల్ ద్వారా అత్యవసరంగా డబ్బులు పంపాలని ఒత్తిడి చేస్తే వెంటనే స్పందించకుండా, నిజానిజాలను పరిశీలించాలి. డిజిటల్ సేవలను ఉపయోగించడంలో వేగం ఎంత ముఖ్యమో, భద్రత విషయంలో జాగ్రత్త కూడా అంతే ముఖ్యం.