DNews : Sep 15: నేపాల్‌లో 2025 సెప్టెంబర్‌లో జరిగిన జెన్ Z తిరుగుబాటు భారతదేశానికి అనేక కీలక పాఠాలను అందిస్తుంది. ఈ తిరుగుబాటు సోషల్ మీడియా నిషేధం, అవినీతి, నెపోటిజం, ఆర్థిక అసమానతలు, ఉద్యోగ లేమి వంటి సమస్యలపై యువత ఆగ్రహం నుండి ఉద్భవించింది. భారతదేశంలో కూడా జెన్ Z (1997-2012 మధ్య జన్మించినవారు) జనాభా గణనీయంగా ఉంది (సుమారు 20-25% జనాభా), మరియు వారు ఇలాంటి అసంతృప్తులను ఎదుర్కొంటున్నారు. ఈ సంఘటన నుండి భారతదేశం నేర్చుకోవాల్సిన పాఠాలు
1. యువత అసంతృప్తిని తక్షణం పరిష్కరించడం
పాఠం: నేపాల్‌లో సోషల్ మీడియా నిషేధం యువతలో ఆగ్రహాన్ని రేకెత్తించింది, ఇది వారి వ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛను హరించింది. భారతదేశంలో కూడా ఇంటర్నెట్ మూసివేయటం (ఉదా., జమ్మూ & కాశ్మీర్, రైతు ఆందోళనల సమయంలో) లేదా సోషల్ మీడియా రెగ్యులేషన్‌లు (IT రూల్స్ 2021) యువతను ఆందోళనకు గురిచేస్తాయి.
చర్య:
యువతతో నిరంతర డైలాగ్ ఏర్పాటు చేయాలి. స్టూడెంట్ యూనియన్లు, NGOలు, యూత్ ఫోరమ్‌ల ద్వారా వారి సమస్యలను వినాలి.
ఇంటర్నెట్ సెన్సార్‌షిప్‌ను పరిమితం చేయాలి మరియు సైబర్ రెగ్యులేషన్‌లను పారదర్శకంగా చేయాలి.
2. ఆర్థిక అసమానతలు మరియు ఉద్యోగ సృష్టి
పాఠం: నేపాల్‌లో యువతలో నిరుద్యోగం (సుమారు 19% యూత్ అన్‌ఎంప్లాయ్‌మెంట్ రేట్) మరియు తక్కువ ఆదాయం (సంవత్సరానికి $1,400) తిరుగుబాటుకు ప్రధాన కారణం. భారతదేశంలో కూడా యూత్ నిరుద్యోగం 2024లో 10-12% ఉంది (CMIE డేటా), మరియు ఆర్థిక అసమానతలు (జినీ కోఎఫీషియంట్ 0.36) పెరుగుతున్నాయి.
చర్య:
స్కిల్ ఇండియా, స్టార్టప్ ఇండియా వంటి ప్రోగ్రామ్‌లను బలోపేతం చేయాలి, కానీ వాటిని రూరల్ మరియు సెమీ-అర్బన్ ఏరియాలకు విస్తరించాలి.
MSMEలకు ఎక్కువ ఫైనాన్షియల్ సపోర్ట్, టాక్స్ ఇన్సెంటివ్స్ ఇవ్వాలి, ఎందుకంటే అవి ఎక్కువ ఉద్యోగాలు సృష్టిస్తాయి.
జెన్ Zకు అనుగుణంగా టెక్-డ్రైవెన్ జాబ్స్ (AI, డిజిటల్ మార్కెటింగ్, గ్రీన్ ఎనర్జీ) సృష్టించే ఇండస్ట్రీలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.
3. అవినీతి మరియు నెపోటిజంపై ఆగ్రహం
పాఠం: నేపాల్‌లో రాజకీయ నాయకుల కుటుంబాలు (‘నెపో కిడ్స్’) సోషల్ మీడియాలో లగ్జరీ లైఫ్‌స్టైల్ చూపడం యువతను రెచ్చగొట్టింది. భారతదేశంలో కూడా రాజకీయ, వ్యాపార నెపోటిజం (ఉదా., రాజకీయ కుటుంబాల ఆధిపత్యం, కార్పొరేట్ లీడర్‌షిప్‌లో వారసత్వం) యువత అసంతృప్తికి కారణం.
చర్య:
అవినీతి నిరోధక చట్టాలను (ఉదా., లోక్‌పాల్) బలోపేతం చేయాలి మరియు రాజకీయ ఫండింగ్‌ (ఎలక్టోరల్ బాండ్స్ స్కీమ్ ) లో పారదర్శకత పెంచాలి .
సోషల్ మీడియా ట్రెండ్‌లను మానిటర్ చేసి, ‘నెపోటిజం’పై యువత ఆగ్రహాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి.
4. సోషల్ మీడియా మరియు డిజిటల్ ఆర్గనైజేషన్
పాఠం: నేపాల్‌లో జెన్ Z VPNలు, డిస్కార్డ్, టెలిగ్రామ్ వంటి ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల ద్వారా తిరుగుబాటును సమన్వయం చేసింది. భారతదేశంలో కూడా జెన్ Z సోషల్ మీడియాలో యాక్టివ్‌గా ఉంది (ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ఎక్స్, యూట్యూబ్), ఇంతకముందు కూడా భారత దేశంలో ఆందోళనలు (ఉదా. అగ్నిపథ్ పథకం, CAA నిరసనలు) డిజిటల్‌గా వ్యాపించాయి.
చర్య:
ప్రభుత్వం సోషల్ మీడియా సెంటిమెంట్‌ను ఎనలైజ్ చేసే టీమ్‌లను ఏర్పాటు చేయాలి, తద్వారా యువత ఆందోళనలను ముందుగానే గుర్తించవచ్చు.
డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో యువతతో ఎంగేజ్ అయ్యే పబ్లిక్ క్యాంపెయిన్‌లు (ఉదా., MyGov, Mann Ki Baat) రూపొందించాలి.
సైబర్‌సెక్యూరిటీని బలోపేతం చేయాలి, కానీ అతిగా నిర్బంధించే నిబంధనలు విధించకూడదు.
5. స్థానిక రాజకీయ స్థిరత్వం మరియు జియోపాలిటిక్స్
పాఠం: నేపాల్‌లో 2008 నుండి 13 ప్రభుత్వాలు మారాయి, ఇది రాజకీయ అస్థిరతకు సంకేతం. భారతదేశంలో కూడా రీజియనల్ అస్థిరత (ఉదా., మణిపూర్, జమ్మూ & కాశ్మీర్) మరియు రాజకీయ ధ్రువీకరణ యువతను అసంతృప్తికి గురిచేస్తోంది. అంతేకాక, నేపాల్‌లో చైనా, US ప్రభావం భారత్‌కు జియోపాలిటికల్ సవాల్.
చర్య:
రాజకీయ స్థిరత్వానికి యువతను రాజకీయ ప్రక్రియలలో (వోటింగ్, లోకల్ గవర్నెన్స్) ఎక్కువగా పాల్గొనేలా చేయాలి.
చైనా బెల్ట్ అండ్ రోడ్ ఇనిషియేటివ్‌కు వ్యతిరేకంగా, నేపాల్‌తో సంబంధాలను ప్రాంతీయ సహకారం (సార్క్, బిమ్‌స్టెక్) ద్వారా బలోపేతం చేయాలి.
అల్లర్లు చెలరేగకుండా నిరోధించడానికి, ముఖ్యంగా బహిరంగ సరిహద్దులలో (ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్) అంతర్గత భద్రతను బలోపేతం చేయాలి.
6. ప్రభుత్వ స్పందన మరియు కమ్యూనికేషన్
పాఠం: నేపాల్ ప్రభుత్వం తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి టియర్ గ్యాస్, రబ్బర్ బులెట్లు ఉపయోగించింది, ఇది హింసను పెంచింది (72 మరణాలు, 2,000+ గాయాలు). భారతదేశంలో కూడా ఆందోళనలను (ఉదా., రైతు ఆందోళనలు, CAA) అణచివేయడం వివాదాస్పదమైంది.
చర్య:
ఆందోళనలను డీ-ఎస్కలేట్ చేయడానికి నాన్-వయలెంట్ స్ట్రాటజీలను (డైలాగ్, నెగోసియేషన్) ఉపయోగించాలి.
పోలీసు ఫోర్స్‌కు క్రౌడ్ మేనేజ్‌మెంట్ ట్రైనింగ్ ఇవ్వాలి, మానవ హక్కులను గౌరవించేలా చూడాలి.
క్రైసిస్ సమయంలో పారదర్శకమైన కమ్యూనికేషన్ (ప్రెస్ కాన్ఫరెన్స్‌లు, సోషల్ మీడియా అప్‌డేట్స్) ఉండాలి.
7. సాంస్కృతిక మరియు విద్యా సంస్కరణలు
పాఠం: నేపాల్ యువత విద్య, ఉద్యోగ అవకాశాల కొరతతో బాధపడుతోంది. భారతదేశంలో బట్టీ పట్టడం, కాలం చెల్లిన పాఠ్యాంశాలు మరియు విద్య ప్రైవేటీకరణ వంటి సమస్యలు కూడా ఉన్నాయి.
చర్య:
నేషనల్ ఎడ్యుకేషన్ పాలసీ (NEP 2020)ని వేగంగా అమలు చేయాలి, స్కిల్-బేస్డ్ ఎడ్యుకేషన్‌పై ఫోకస్ చేయాలి.
యువతలో సామాజిక బాధ్యత, సివిక్ ఎంగేజ్‌మెంట్‌ను ప్రోత్సహించే కల్చరల్ ప్రోగ్రామ్‌లు రూపొందించాలి.
జెన్ Z సాంస్కృతిక విలువలను (డిజిటల్ కల్చర్, గ్లోబల్ అవేర్‌నెస్) గౌరవించాలి, వాటిని పాలసీలలో ఇంటిగ్రేట్ చేయాలి.
నేపాల్ జెన్ Z తిరుగుబాటు భారతదేశానికి ఒక వార్నింగ్. యువత అసంతృప్తి (ఉద్యోగాలు, అవినీతి, స్వేచ్ఛ)ని విస్మరిస్తే, ఇలాంటి ఆందోళనలు భారత్‌లో కూడా జరగవచ్చు. భారత ప్రభుత్వం ప్రోఆక్టివ్‌గా యువత సమస్యలను పరిష్కరించాలి, డైలాగ్‌ను ప్రోత్సహించాలి, మరియు ఆర్థిక, సామాజిక సంస్కరణలను వేగవంతం చేయాలి. నేపాల్‌తో ‘రోతీ–బెటీ‘ బంధాన్ని ఉపయోగించి, రీజియనల్ స్థిరత్వానికి కృషి చేయాలి, అదే సమయంలో ఆంతరిక సంస్కరణలపై దృష్టి పెట్టాలి.