అంతర్జాతీయ స్పోర్ట్స్‌వేర్ దిగ్గజం నైక్ (Nike) మరోసారి వార్తల్లో నిలిచింది. అయితే ఈసారి క్రీడా ఉత్పత్తులు, కొత్త షూలు లేదా వ్యాపార విస్తరణ కారణంగా కాదు. కంపెనీ పేరు, ప్రసిద్ధ ‘స్వూష్’ లోగోపై మతపరమైన అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తూ లిబియాలోని అత్యున్నత ఇస్లామిక్ మత సంస్థ ఫత్వా జారీ చేసింది. ముస్లింలు నైక్ ఉత్పత్తులను కొనడం, అమ్మడం, ధరించడం మానుకోవాలని పిలుపునిచ్చింది. ఈ నిర్ణయం అంతర్జాతీయంగా చర్చకు దారితీసింది.
లిబియాలోని త్రిపోలీ కేంద్రంగా పనిచేసే దార్ అల్-ఇఫ్తా (Dar al-Ifta) ఈ ఫత్వాను జారీ చేసింది. నైక్ అనే పేరు ప్రాచీన గ్రీకు పురాణాల్లోని విజయ దేవత పేరుతో ముడిపడి ఉందని, కంపెనీ లోగో కూడా ఆ దేవత రెక్కల స్ఫూర్తితో రూపొందిందని మత సంస్థ అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసింది. ఈ చిహ్నాలను ప్రదర్శించడం బహుదైవారాధనకు సంబంధించిన భావాలను ప్రోత్సహించినట్లవుతుందని పేర్కొంది.
నైక్ లోగోపై అభ్యంతరం ఎందుకు?
నైక్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందిన స్పోర్ట్స్‌వేర్ బ్రాండ్. దాని ఉత్పత్తులపై కనిపించే వంపు ఆకారంలోని ‘స్వూష్’ లోగో సంస్థకు ప్రత్యేక గుర్తింపుగా మారింది. అయితే లిబియా మత సంస్థ దృష్టిలో ఈ లోగోకు మతపరమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.
గ్రీకు పురాణాల ప్రకారం ‘నైక్’ అనేది విజయానికి ప్రతీకగా భావించే దేవత పేరు. ఆ దేవతను రెక్కలతో చిత్రిస్తారు. నైక్ కంపెనీ పేరు, లోగో వెనుక ఉన్న ఈ చారిత్రక నేపథ్యాన్ని ప్రస్తావిస్తూ దార్ అల్-ఇఫ్తా అభ్యంతరం తెలిపింది.
ఇస్లాం మతంలో అల్లాహ్ ఒక్కడే దేవుడనే ఏకదైవారాధన సిద్ధాంతానికి ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. ఇతర దేవుళ్లను ఆరాధించడం లేదా బహుదైవారాధనకు సంబంధించిన చిహ్నాలను ప్రోత్సహించడం ఇస్లామిక్ బోధనలకు విరుద్ధమని మత సంస్థ అభిప్రాయపడింది. నైక్ లోగోను ధరించడం ద్వారా అలాంటి చిహ్నాలను ప్రచారం చేసినట్లవుతుందని తన ఫత్వాలో పేర్కొంది.
కొనడం, అమ్మడం, ధరించడం మానుకోవాలని పిలుపు
ఈ ఫత్వా ప్రకారం ముస్లింలు నైక్ బ్రాండ్‌కు చెందిన లోగో ఉన్న దుస్తులు, ఇతర ఉత్పత్తులను కొనుగోలు చేయకూడదని, విక్రయించకూడదని, ధరించకూడదని మత సంస్థ సూచించింది. మతపరమైన గుర్తింపును కాపాడుకోవడంలో భాగంగా ఈ బ్రాండ్‌కు దూరంగా ఉండాలని పిలుపునిచ్చింది.
ఈ నిర్ణయానికి లిబియా గ్రాండ్ ముఫ్తీ సాదిక్ అల్-ఘరియానీ ఆమోదం తెలిపినట్లు అంతర్జాతీయ మీడియా కథనాలు వెల్లడించాయి. అయితే ఈ ఫత్వా ప్రభుత్వ చట్టం కాదనే విషయాన్ని గుర్తించాలి. మతపరమైన అంశాలపై ఇచ్చే తీర్పు లేదా అభిప్రాయాన్నే ఫత్వా అంటారు. అది స్వయంచాలకంగా దేశ చట్టంగా మారదు. నైక్ ఉత్పత్తులను కొనుగోలు చేసే వారిపై లేదా విక్రయించే వ్యాపారులపై ప్రభుత్వం శిక్షలు విధించినట్లు ఇప్పటివరకు సమాచారం లేదు.
ఇజ్రాయెల్ అంశాన్ని కూడా ప్రస్తావించిన మత సంస్థ
నైక్‌పై ఫత్వా జారీ చేయడానికి లోగో, పేరు మాత్రమే కారణాలు కావని దార్ అల్-ఇఫ్తా పేర్కొంది. ఇజ్రాయెల్‌కు నైక్ మద్దతు ఇస్తోందని ఆరోపిస్తూ, అలాంటి సంస్థల ఉత్పత్తులను బహిష్కరించాలని కూడా పిలుపునిచ్చింది.
గాజాలో ఇజ్రాయెల్ సైనిక చర్యల నేపథ్యంలో ఇజ్రాయెల్‌కు మద్దతు ఇస్తున్నాయని భావించే కంపెనీలను బహిష్కరించాలని గతంలోనే తమ మతపరమైన కమిటీ పిలుపునిచ్చినట్లు సంస్థ ప్రస్తావించింది. 2023 నవంబర్‌లో జారీ చేసిన ప్రకటనను తాజా నిర్ణయానికి ఆధారంగా చూపింది.
అయితే నైక్ ఇజ్రాయెల్‌కు మద్దతు ఇస్తోందన్నది మత సంస్థ చేసిన ఆరోపణ. ఈ ఆరోపణకు సంబంధించి స్వతంత్రంగా నిర్ధారించిన ఆధారాలు తాజా ఫత్వాలో స్పష్టంగా వెల్లడించలేదని అంతర్జాతీయ కథనాలు పేర్కొన్నాయి. కాబట్టి దీనిని నిర్ధారిత వాస్తవంగా కాకుండా సంస్థ చేసిన ఆరోపణగానే చూడాలి.
లిబియాలో నైక్ అధికారిక స్టోర్లు లేవు
ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా విక్రయాలు జరిపే నైక్‌కు లిబియాలో మాత్రం అధికారిక కంపెనీ స్టోర్లు లేవు. అయినప్పటికీ స్థానిక స్పోర్ట్స్‌వేర్ దుకాణాలు, రిటైలర్ల ద్వారా నైక్ బ్రాండ్ ఉత్పత్తులు అందుబాటులో ఉంటున్నాయి. అదే సమయంలో అంతర్జాతీయ బ్రాండ్ల పేర్లతో నకిలీ ఉత్పత్తులు కూడా స్థానిక మార్కెట్లలో విక్రయమవుతున్నాయి.
ఫత్వా ప్రభావం స్థానిక వ్యాపారులు, వినియోగదారులపై ఎలా ఉంటుందన్నది ఇప్పుడు ఆసక్తికరంగా మారింది. ఇది ప్రభుత్వ ఆదేశం కాకపోవడంతో తక్షణమే అన్ని దుకాణాల నుంచి నైక్ ఉత్పత్తులను తొలగించాల్సిన చట్టపరమైన పరిస్థితి ఏర్పడలేదు. అయితే మత సంస్థకు సమాజంలో ఉన్న ప్రభావం కారణంగా కొందరు వినియోగదారులు ఈ పిలుపును అనుసరించే అవకాశం ఉంది.
ఈ వివాదంపై నైక్ అధికారికంగా స్పందించలేదని అందుబాటులో ఉన్న వార్తా కథనాలు వెల్లడించాయి. కంపెనీ నుంచి వివరణ వస్తే ఈ అంశంపై మరింత స్పష్టత వచ్చే అవకాశం ఉంది.
గతంలో వాన్ క్లీఫ్ బ్రాండ్‌పైనా ఫత్వా
లిబియాలో అంతర్జాతీయ బ్రాండ్ల చిహ్నాలపై మతపరమైన అభ్యంతరాలు వ్యక్తం కావడం ఇదే మొదటిసారి కాదు. 2025లో ఫ్రెంచ్ లగ్జరీ జువెలరీ సంస్థ వాన్ క్లీఫ్ అండ్ ఆర్పెల్స్ (Van Cleef & Arpels) ఉత్పత్తులపై కూడా దార్ అల్-ఇఫ్తా ఇలాంటి నిర్ణయం తీసుకుంది.
ఆ సంస్థ ఆభరణాల్లో కనిపించే నాలుగు ఆకుల క్లోవర్ డిజైన్‌పై మత సంస్థ అభ్యంతరం తెలిపింది. ఆ చిహ్నం క్రైస్తవ విశ్వాసాలు, అదృష్టం, శుభం వంటి భావనలతో సంబంధం కలిగి ఉందని పేర్కొంది. అదృష్టాన్ని తెచ్చే చిహ్నాలపై ఆధారపడటం ఇస్లామిక్ బోధనలకు విరుద్ధమని తన అభిప్రాయాన్ని వెల్లడించింది.
ఇప్పుడు నైక్ లోగో విషయంలోనూ ఇదే తరహాలో మతపరమైన అర్థాలను ప్రస్తావిస్తూ ఫత్వా జారీ చేయడం చర్చనీయాంశమైంది. అంతర్జాతీయ బ్రాండ్లు తమ ఉత్పత్తులకు ఎంచుకునే పేర్లు, లోగోలు వివిధ దేశాల్లోని మత, సాంస్కృతిక విశ్వాసాలతో ఎలా ముడిపడతాయన్న ప్రశ్న కూడా ముందుకు వచ్చింది.
లిబియాలో మత సంప్రదాయాలపై విస్తృత చర్చ
ఈ పరిణామం లిబియాలో కొనసాగుతున్న మత సంప్రదాయవాదం, ప్రజా సంస్కృతిపై చర్చల నేపథ్యంలో చోటుచేసుకుంది. 2025లో ర్యాప్ సంగీతం, థియేటర్, నృత్య ప్రదర్శనలపై కొన్ని పరిమితులు ప్రకటించినట్లు వార్తలు వెలువడ్డాయి. ఆ ప్రదర్శనలు ప్రజా నైతిక విలువలు, ఇస్లామిక్ సంప్రదాయాలకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయని అధికారులు అప్పట్లో పేర్కొన్నారు.
ఇప్పుడు ఆ చర్చ దుస్తులు, పాదరక్షలు, అంతర్జాతీయ బ్రాండ్ల లోగోల వరకు విస్తరించింది. ఒకవైపు మతపరమైన విలువలను కాపాడాలనే వాదన వినిపిస్తుండగా, మరోవైపు వ్యక్తిగత ఎంపికలు, వినియోగదారుల స్వేచ్ఛ, అంతర్జాతీయ వ్యాపారాలపై ఇలాంటి నిర్ణయాల ప్రభావం గురించి చర్చ జరుగుతోంది.
నైక్ వ్యాపారంపై ప్రభావం ఉంటుందా?
ప్రస్తుతానికి లిబియాలో నైక్ ఉత్పత్తులపై ప్రభుత్వ స్థాయి నిషేధం ప్రకటించలేదు. అందువల్ల ఈ ఫత్వాను ప్రపంచవ్యాప్తంగా నైక్‌పై విధించిన నిషేధంగా భావించకూడదు. ఇది లిబియాలోని ఒక ప్రభావవంతమైన మత సంస్థ జారీ చేసిన మతపరమైన తీర్పు మాత్రమే.
అయితే స్థానిక వినియోగదారులు, వ్యాపారులు ఈ పిలుపును ఎంతవరకు పాటిస్తారన్నది కీలకం. మతపరమైన అభిప్రాయాలు కొనుగోలు నిర్ణయాలపై ప్రభావం చూపితే లిబియా మార్కెట్‌లో నైక్ ఉత్పత్తుల విక్రయాలపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. దీనిపై కంపెనీ స్పందన, స్థానిక మార్కెట్ పరిణామాలు ఎలా ఉంటాయో వేచి చూడాలి.
మొత్తంగా చూస్తే, నైక్‌పై లిబియాలో వచ్చిన ఫత్వా కేవలం ఒక స్పోర్ట్స్‌వేర్ బ్రాండ్‌కు సంబంధించిన వివాదం మాత్రమే కాదు. ప్రపంచ బ్రాండ్ల గుర్తులు, వాటి చారిత్రక నేపథ్యం, మత విశ్వాసాలు, వినియోగదారుల ఎంపికల మధ్య ఉన్న సంబంధంపై మరోసారి అంతర్జాతీయ చర్చకు తెరతీసింది.