DNews: 25 Sep: లడఖ్‌లోని లేహ్ (Leh)లో సెప్టెంబర్ 24, 2025న జరిగిన ‘Gen Z’ నిరసనలు (యువత నేతృత్వంలోని వివాదాస్పద ప్రదర్శనలు) తీవ్రతరమై, 4 మంది మరణించడం, 50 మంది పైగా గాయపడడంతో వివాదాస్పదంగా మారాయి. ఈ నిరసనలు లెహ్ ఆపెక్స్ బాడీ (LAB) మరియు కార్గిల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ (KDA) నేతృత్వంలో జరిగాయి, మరియు క్లైమేట్ యాక్టివిస్ట్ సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ (Sonam Wangchuk) 15 రోజుల ఆశ్రయ సమరం (హంగర్ స్ట్రైక్)తో మొదలైంది. యువత (Gen Z) ఈ నిరసనలను “యూత్ అంగర్” లేదా “Gen Z విప్లవం”గా పిలుస్తున్నారు. కారణాలు 2019లో లడఖ్‌ను యూనియన్ టెరిటరీ (UT)గా మార్చిన తర్వాత లోకల్ ఆటోనమీ లోపం, BJP ప్రభుత్వం చేసిన ప్రామిస్‌ల అమలు ఆలస్యం మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి.
1. రాష్ట్ర హోదా డిమాండ్
- 2019లో ఆర్టికల్ 370 రద్దు తర్వాత లడఖ్‌ను జమ్మూ-కాశ్మీర్ నుండి వేరు చేసి UTగా మార్చారు. BJP మానిఫెస్టోలో స్టేట్‌హుడ్ ప్రామిస్ చేసినప్పటికీ, అమలు లేదు. LAB మరియు KDA (బౌద్ధ మెజారిటీ లేహ్, ముస్లిం మెజారిటీ కార్గిల్) ఈ డిమాండ్ చేస్తున్నాయి. 2023లో ఏర్పడిన హై-పవర్డ్ కమిటీ (మంత్రి నిత్యానంద్ రాయ్ నేతృత్వం) చర్చలు మార్చి 2024లో ఫెయిల్ అయ్యాయి. సెప్టెంబర్ 26కు ప్లాన్ చేసిన మీటింగ్ ఆలస్యమైంది, ఇది యువత కోపాన్ని పెంచింది.
2.ఆరవ షెడ్యూల్ రక్షణ డిమాండ్
- లడఖ్ 97% స్కెడ్యూల్డ్ ట్రైబ్ పాపులేషన్ (లేహ్ 66.8%, కార్గిల్ 83.49%) కలిగి ఉంది. సిక్స్త్ షెడ్యూల్ (ఆటోనమస్ డిస్ట్రిక్ట్ కౌన్సిల్స్) లేకపోవడం వల్ల ల్యాండ్ రైట్స్, జాబ్ రిజర్వేషన్‌లు కేంద్ర అధికారుల చేతిలో ఉన్నాయి. 2020లో BJP ప్రామిస్ చేసినప్పటికీ, అమలు లేదు. ఇది లోకల్ రైట్స్‌పై ఆందోళనలు పెంచింది.
3.నిరుద్యోగం మరియు యువత అసంతృప్తి (Gen Z Anger)
- లడఖ్ యువతలో యున్‌ఎంప్లాయ్‌మెంట్ రేట్ 25% పైగా ఉంది. లోకల్ జాబ్ రిజర్వేషన్, ఎడ్యుకేషన్ అవకాశాలు లేకపోవడం వల్ల కోపం పెరిగింది. సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ నిరాహార దీక్ష (సెప్టెంబర్ 10 నుండి 15 వరకు) యువతకు స్ఫూర్తినిచ్చింది. వాంగ్‌చుక్: “ఇది యువత కోపం, జెన్ జెడ్ విప్లవం.” అని తెలిపాడు
4. కేంద్ర ప్రభుత్వం చేసిన ప్రామిస్‌ల అమలు ఆలస్యం
- 2020లో BJP మానిఫెస్టోలో స్టేట్‌హుడ్, సిక్స్త్ షెడ్యూల్ ప్రామిస్ చేసింది. 2023లో ఏర్పడిన కమిటీ చర్చలు మార్చి 2024లో ఫెయిల్ అయ్యాయి. అక్టోబర్ 6కు ప్లాన్ చేసిన మీటింగ్ ఆలస్యమైంది, ఇది నిరసనలకు దారితీసింది.
5. వైలెన్స్ మరియు పాలిటికల్ మోటివ్స్
- సెప్టెంబర్ 24న లేహ్‌లో BJP ఆఫీస్, CRPF వెహికల్‌ను కాల్చి పుట్టించారు. పోలీసు ఫైరింగ్‌లో 4 మరణాలు, 50+ గాయాలు. BJP “కాంగ్రెస్ ఇన్వాల్వ్మెంట్” అని, లెహ్ LG కవిందర్ గుప్తా “బంగ్లాదేశ్, నేపాల్ Gen Z ప్రొటెస్ట్‌లకు లింక్” అని ఆరోపించారు. వాంగ్‌చుక్ “పీస్‌ఫుల్” అని చెప్పారు, కానీ యువత కోపం “అన్‌కంట్రోలబుల్” అయింది.
ప్రభుత్వ చర్యలు:
- కర్ఫ్యూ, అసెంబ్లీ బ్యాన్ విధించారు. హోమ్ మినిస్ట్రీ “వాంగ్‌చుక్ ప్రోవోకేటివ్” అని ఆరోపించింది. అక్టోబర్ 6కు మీటింగ్ ప్లాన్ చేశారు.
ప్రభావాలు:
- లడఖ్‌లో యువత కోపం పెరిగింది, BJP ఆఫీస్‌పై దాడులు జరిగాయి. ఇది 2019 UT స్టేటస్ తర్వాత మొదటి పెద్ద వైలెన్స్. యువత “బెట్రయల్” అని చెబుతోంది.
ఈ నిరసనలు లడఖ్ ఆటోనమీకి ఒత్తిడి పెంచుతున్నాయి.